In gesprek met leerlingen op Paarse Vrijdag: ‘Ieder zijn ding hè, maar ik vind niet dat dat hoort’

In de kantine van het Maris College Bohemen in Den Haag staan vandaag drie grote banners. „Mag iedereen zelf uitmaken op wie die verliefd wordt?”, staat er op eentje. Grafisch ontwerper Dennis Koot staat erbij, in een witte labjas. „We doen een onderzoek. Doe je mee?”, vraagt hij aan langslopende kinderen. 

In zijn handen heeft Koot een rolletje felgekleurde stickers. Die mogen de leerlingen van de Haagse vmbo-school plakken op de banners. Wat vinden zij van twee verliefde meiden op straat, is de vraag op de middelste. De meeste scholieren vinden dat ‘heel gewoon’, aan het aantal stickers te zien. „Leuk om te zien” heeft een handjevol stickers. „Vind ik niet kunnen”, heeft er meer. Nadat de sticker is geplakt, gaat Koot erover in gesprek met de jongeren. Ook een paar docenten doen mee.

Een jongen met een slotjesbeugel en in een lichtgrijs trainingspak vindt twee verliefde meiden ‘niet kunnen’ en plakt er een sticker bij. „Ieder zijn ding hè, ik zal er niks van zeggen. Maar ik vind niet dat dat hoort.” 

Hij vindt wel dat iedereen zelf mag uitmaken op wie die verliefd wordt. „En wat doe je als een vriend je vertelt dat hij homo is?”, vraagt schoolleider Nicole de Jong, die ernaast staat. „Dan is het geen vriend meer. Dadelijk wordt-ie verliefd op mij. Ik vind het niet kunnen, door mijn geloof.”

‘Ik wil er niemand mee kwetsen’

De jongen vindt het „niet leuk” om zijn mening zo te uiten. „Het kan zijn dat iemand anders er anders over denkt. Ik wil er niemand mee kwetsen”, zegt hij. „Het is toch ook interessant om erover te praten? Dan begrijpen we elkaar beter”, zegt De Jong.

Deze vrijdag wordt op meer dan drieduizend basisscholen, middelbare scholen en mbo’s seksuele en genderdiversiteit gevierd met ‘Paarse Vrijdag’. Scholieren en docenten dragen deze dag paars om hun steun aan lhbtiq’ers te tonen. Niet eerder deden er zoveel scholen mee, meldt lhbtiq-belangenorganisatie COC, die de dag coördineert. „Hartverwarmend”, vindt COC-directeur Marie Ricardo. 

De acceptatie van homoseksualiteit is de afgelopen jaren fors gedaald onder jongeren, bleek eind september uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut onder elf- tot zestienjarigen. Zij zien homoseksualiteit vaker als „vies” en geven vaker aan niet bevriend te willen zijn met leeftijdsgenoten die op hetzelfde geslacht vallen. 

Slechts een op de vijf jongens (22 procent) heeft in 2025 een positieve houding tegenover homoseksualiteit. Een halvering ten opzichte van 2021, toen dit ook werd uitgevraagd. Ook onder meisjes daalde de acceptatie: van 78 procent naar 51 procent. Het zijn vergelijkbare cijfers als in 2009. In vier jaar tijd is de acceptatie ongeveer even hard achteruit gegaan als deze in twaalf jaar is toegenomen.

De afname is zichtbaar op alle schoolniveaus en onder jongeren met en zonder migratieachtergrond. Jongeren met een migratieachtergrond zijn gemiddeld genomen iets minder tolerant.

In hetzelfde onderzoek geeft ruim zes procent van de scholieren aan (ook) op iemand van hetzelfde geslacht te vallen. Dat zijn ongeveer twee leerlingen op een klas van dertig. Daarnaast zegt vijf procent van de scholieren nog niet te weten op wie zij vallen.

Ook op Paarse Vrijdag is de spanning rond het thema voelbaar op scholen. Of misschien juist wel op die dag. Waar de landelijke actiedag eerder vooral een viering van diversiteit was, ligt de nadruk de afgelopen jaren meer op voorlichting en gesprekken voeren, merkt ook het COC. De belangenorganisatie biedt lesmateriaal en ondersteuningsmateriaal aan scholen.

Lees ook

Paarse Vrijdag? ‘Ongewenste gekkigheid uit de Randstad’

Op het Maris Bohemen is een lokaal ingericht waar de scholieren knutselen, cakejes versieren met spikkels in regenboogkleuren en op computers Mario Kart mogen spelen. Een leerling heeft een regenboog op haar wang geschminkt en schildert op een klein canvas de biseksuele vlag: een baan roze, een baan paars en een baan blauw. 

Een ander schildert in het paars: „Be yourself”. Op een papiertje worden namen opgeschreven van de tieners die wel bij de GSA willen, de Gender Sexuality Alliance. Dat is een clubje voor lhbtiq-scholieren en hun allies (bondgenoten). Er zijn al twee nieuwe aanmeldingen binnen. 

De school heeft de afgelopen jaren veel moeite gestoken in het betrekken van de leerlingen bij zo’n Paarse Vrijdag. Met name na de coronaperiode, waarin de leerlingen elkaar minder hadden gezien en gesproken, was er behoefte aan „verbinding” en „meer inhoud” rondom de actiedag, volgens locatiedirecteur De Jong. 

De banners die in de kantine staan, vindt ze een prettige vorm om het gesprek aan te gaan met leerlingen. „Het gaat uit van nieuwsgierigheid naar de ander. We proberen door te vragen, op een oordeelvrije manier”, zegt De Jong. In die gesprekken trekt de school een grens bij pesten, schelden of discrimineren.

„Een man hoort bij een vrouw, een vrouw hoort bij een man”, zegt een leerling met zwarte stekeltjes, een zwart vest en een rugtas om. Bij de vraag ‘Mag iedereen zelf uitmaken op wie die verliefd wordt?’, plakte hij net een sticker bij „Nee”. Wiskundedocent Leander van Ingen vraagt waarom. „Een vrouw met een man kunnen een kind maken. Zo plant je je voort. Je moet familie hebben toch?” Hij denkt er zo over vanwege zijn „cultuur en religie”, zegt de jongen. Had hij hetzelfde gedacht als hij ergens anders was opgegroeid?, vraagt de wiskundedocent. „Misschien niet”, zegt hij, en loopt weer door. 

Discussie en weerstand

Het Maris College kent nog vijf locaties. Op sommige scholen roept de dag „best wel wat discussie en weerstand op”, zegt algemeen directeur Jeroen Bos. „Daar proberen we het in een breder kader te plaatsen. Vrijheid en jezelf zijn gaat over meerdere vraagstukken, dit is er één van. Als onderdeel van een breder perspectief is het thema lhbti minder bedreigend voor sommige leerlingen.” 

Op een aantal scholen is het aantal ziekmeldingen op Paarse Vrijdag opvallend hoog en zijn er vermoedens dat leerlingen worden thuisgehouden, zegt Bos. Het is volgens de directeur niet alleen rondom seksuele diversiteit lastiger geworden op school. „Dat is ook zo als het gaat over man-vrouwverhoudingen, politieke vraagstukken, Gaza, noem maar op. Er wordt heftiger stelling genomen.”

De verruwing motiveert de directeur om Paarse Vrijdag te blijven organiseren. En niet alleen omdat in de kerndoelen is opgenomen dat scholen aandacht moeten besteden aan seksuele diversiteit. „Ook omdat er jongeren in onze scholen zijn die op zoek zijn naar zichzelf die anders een eenzaam bestaan leiden.”

In een jongerencentrum in het centrum van Leeuwarden maakt een groepje leerlingen van het Leeuwarder Lyceum een week voor Paarse Vrijdag buttons, om uit te delen. Op tafel staat een vaas met paarse bloemen, een kan ranja en schaaltjes zure matten in regenboogkleuren. Die heeft jongerenwerker Daphne Roos klaargezet. Roos is sinds drie jaar door de school betrokken bij de voorbereidingen van Paarse Vrijdag.

„Het zou heel leuk zijn als we ook wat buttons hebben voor collega’s die vergeten zijn om paars aan te doen, of die geen paarse trui hebben”, zegt zorgcoördinator van de school Elisa Gerbens. 

„Een paarse button met ‘ik heb geen paars’ erop!”, oppert een leerling. 

„Ik heb echt geen idee wat ik moet kiezen, ik kan oprecht niks vinden”, zegt Mare (15). „Je moet gewoon op Pinterest en dan zoek je op gay”, instrueert Milou (14). „Dan krijg je eerst heel veel kussende mannen en dan scroll je door en dan vind je vanzelf wat.”

Ook op het Leeuwarder Lyceum is meer aandacht gekomen voor dialoog en voorlichting. Zestien jaar geleden ontstond op deze school het idee voor Paarse Vrijdag. De zeventienjarige scholier Nazmul Zaman raakte geïnspireerd door een soortgelijke actie in de Verenigde Staten en riep schoolgenoten op om allemaal paars aan te trekken als statement tegen homo- en transhaat. Het COC maakte er een landelijke actiedag van, waar direct 150 middelbare scholen aan deelnamen. Toenmalig premier Mark Rutte deed ook mee: hij droeg tijdens zijn wekelijkse persconferentie een paarse das.

Sindsdien gaat Paarse Vrijdag op de Friese school gepaard met een paarse ballonnenboog, regenboogvlaggetjes en een tafel in de kantine waar leerlingen hun nagels paars kunnen lakken. Twee jaar geleden zijn daar mentorlessen over seksuele diversiteit bijgekomen.

Paarse Vrijdag kon wel wat „extra aandacht” gebruiken, volgens zorgcoördinator Gerbens. Vlaggetjes werden van de muur getrokken en sommige leerlingen wilden de paarse armbandjes die werden uitgedeeld niet aannemen, omdat ze dan „gay” zouden zijn. 

De mentorlessen zijn bedoeld om de dag meer context te geven. Mentoren kunnen kiezen uit lesmateriaal van het COC, zoals een quiz of een begeleid kringgesprek. Sommige docenten vinden dat spannend, zegt Gerbens. „Ze willen het graag goed doen.” 

Lees ook

Online desinformatie versterkt de dalende acceptatie van homoseksualiteit: ‘Leerlingen praten over lettersoep en genderdoctrines’

Jongerenwerker Roos vond het belangrijk dat Paarse Vrijdag weer „meer voor de leerlingen is die bij de regenboogcommunity horen, en ook meer van hen”, zegt ze. „Dan kan de rest van de school zien dat het normaal en leuk is.”

Daarom maakt sinds vorig jaar een groepje scholieren een week voor Paarse Vrijdag samen buttons. Het groepje is weer wat gegroeid ten opzichte van vorig jaar. Ook allies hebben zich aangesloten.

Hedwig zoekt op diens telefoon naar geschikte plaatjes om te printen. De zestienjarige overweegt een button met „too queer for your binary”, want: „Ik vind die binaire hokjes van man en vrouw stom.” Daarom wordt de scholier graag aangehaald met de voornaamwoorden die of diens.

Tijdens Hedwigs eerste Paarse Vrijdag op het Leeuwarder Lyceum, vier jaar geleden, gingen veel klasgenoten in het paars naar school. „Daardoor kon ik dat ook doen, zonder me ‘anders’ te voelen dan de rest.” Al vanaf diens elfde denkt Hedwig na over diens seksualiteit. „Dan dacht ik weer wel dat ik queer was, dan weer niet. Nu denk ik dat het zo is.”

Het jaar erop verliep Paarse Vrijdag heel anders. „Op TikTok ging rond dat iedereen die ertegen was, in het zwart moest komen. Bijna de hele school deed dat. Een vriendin van me die het jaar ervoor nog paars droeg, kwam naar me toe en zei dat ze het raar vond dat ik wel paars aan had en dat ze geen lesbische vrienden wilde.”

Toch deed Hedwig ook het jaar daarna weer paars aan. „Maar wel een wat subtieler shirt.”

De meeste buttonmakers gaan niet in het paars naar school. „Ik heb echt niks paars”, zegt Milou (14). Wat ook meespeelt: „Van de mensen die ik ken weet ik dat ze niet stom zouden reageren. Maar er zijn ook heel veel mensen op school die ik niet ken. Ik weet niet wat hun reactie zou zijn.” 

Aan het eind van middag liggen er tientallen paarse buttons op tafel, buttons met regenboogvlaggen en met boodschappen als ‘ally’ (bondgenoot) en ‘love is a terrible thing to hate’.

Voor Jesley (16) zijn de voorbereidingen het leukste deel van Paarse Vrijdag. „Dan ben je met mensen die het allemaal accepteren.” Hij heeft zijn beste vriendin vorig jaar leren kennen tijdens het versieren van de school. 

Op school is hij open over zijn biseksualiteit, al zegt hij meestal dat hij gay is. „Dat is wat makkelijker. Als je zegt dat je bi bent krijg je vaak reacties als: oh, dan zit je nog half in de kast.” 

Soms komt steun uit een onverwachte hoek. „Vorig jaar zag ik een jongen zijn nagels paars lakken van wie ik het echt niet had verwacht. Dus ja, het opent ook wel mijn ogen voor mijn eigen vooroordelen. Soms judge ik mensen te snel.”

Kies NRC als voorkeursbron