Nu links in Frankrijk in chaos verkeert, aast oud-president Hollande op een ‘uitzonderlijke’ terugkeer

Als François Hollande ergens in Frankrijk optreedt, en dat doet hij een paar keer per week, dan staan de mensen in de rij. Ook deze dinsdagavond in het plaatsje Brunoy, zo’n dertig kilometer ten zuidoosten van Parijs. Een paar honderd overwegend oudere geïnteresseerden hebben zich naar de Salle des fêtes begeven om de oud-president te horen spreken. De plaatselijke boekhandel heeft een tafel waarop hoge stapels exemplaren klaarliggen van Unir: Nouveau monde, nouvelle gauche (‘Verbinden: nieuwe wereld, nieuw links’), een vorige maand verschenen boek waarmee Hollande na een in 2017 wat roemloos geëindigd presidentschap poogt zich weer een plek te verwerven in het centrum van de Franse politiek.

De strategie die hij daarvoor heeft gekozen is „tamelijk uitzonderlijk”, zegt politicoloog Adrien Broche, die veel schreef over de loopgravenoorlogen op Frans links. Dit weekend organiseren de Parti Socialiste (PS) van Hollande en Place Publique, de partij van Europarlementariër Raphaël Glucksmann, de eerste ronde van een voorverkiezing die moet bepalen welke centrumlinkse kandidaat meedoet aan de presidentsverkiezingen van volgend jaar april. Glucksmann is een van de vijf kanshebbers, hij gaat voorop in de peilingen. Ook oud-presidentskandidaat Ségolène Royal is er weer bij. En Hollande? Die doet niet mee.

Hollande (72) wacht de uitkomst van deze voorverkiezing af en gokt erop dat de winnaar „slecht verkozen” wordt, zegt Broche, verbonden aan opiniebureau ViaVoice, telefonisch. Dat kan zijn als hij of zij met een magere score de voorverkiezing wint. Of als hij misschien wel overtuigend wint, maar in de peilingen voor de presidentsverkiezingen zelf ver achter blijft. Dan staat Hollande klaar om in te springen. „Het idee van François Hollande is dat hij de winnende kandidaat dan vervangt omdat hij de enige is die deze politieke familie kan verenigen.” In december zegt de oud-president zijn besluit bekend te maken.

In de feestzaal in Brunoy praat Hollande bijna alleen over internationale politiek. Zijn gehoor hangt aan zijn lippen als hij vertelt over zijn ontmoetingen met Poetin („Geen man alleen, maar een product van het systeem”), over zijn interventie in 2013 in Mali („Daar lopen nu kinderen rond met de naam François Hollande”) en over Iran en de Straat van Hormuz. De wereld, zegt hij, kijkt naar Frankrijk en naar de verkiezingen van volgend jaar. „Toen ik president was, was radicaal-rechts nog heel zwak in Frankrijk”, zegt hij. „Nu kunnen ze de macht krijgen.”

Explosief materiaal

Want in het licht van de peilingen voor volgend jaar, lijkt de linkse voorverkiezing van dit weekend een achterhoedegevecht. De radicaal-rechtse Marine Le Pen staat ruim voor om de eerste kiesronde in april te winnen en verslaat volgens de peilingen in de tweede ronde alle nu bekende kandidaten (van links én rechts). De linkse kandidaat die er het best voorstaat is Jean-Luc Mélenchon van het radicaal-linkse La France Insoumise (LFI). Hij was al drie keer eerder presidentskandidaat en profiteert van de zwakte van centrumlinks. Ook hij laat deze primaire aan zich voorbijgaan. Hij denkt zelf de man te zijn die links kan verenigen.

Maar Mélenchon is voor gematigder links explosief materiaal. De omgang met hem en zijn partij is het hoofdonderwerp van alle debatten rond de voorverkiezing. Alleen verenigd kan links, zoals in 1981 met François Mitterrand, de presidentsverkiezingen winnen. Bij de tussentijdse parlementsverkiezingen in 2024 sloten de PS, LFI en de Groenen nog een stembusakkoord om zoveel mogelijk zetels binnen te halen.

Maar die samenwerking, het Nouveau Front Populaire, is snel geïmplodeerd. Een aanzienlijk deel van Frankrijk ziet Mélenchon voor de stabiliteit van het land als minstens even groot gevaar als Le Pen. Op links weigeren onder anderen Hollande en Glucksmann met hem samen te werken. Zij zoeken eerder toenadering tot centrumpartijen als die van huidig president Emmanuel Macron om tot een meerderheid te komen.

Die kloof voert terug op wat in Frankrijk les gauches irréconciliables heet: de twee schijnbaar onverenigbare smaken links. Aan de ene kant het revolutionaire links dat de huidige vrijemarkteconomie afwijst, uit de NAVO wil en de Europese Unie wantrouwt. Onlangs stelde Mélenchon nog voor om een deel van de Franse staatsschuld unilateraal te „schrappen”. Aan de andere kant de sociaal-democratische stroming van Hollande die juist wil hervormen. Sinds 2023, en de Hamas-aanval op Israël, is daar ook nog een culturele component bijgekomen: Mélenchon ligt regelmatig onder vuur vanwege vermeend antisemitische uitspraken. Zo zag hij er aardigheid in om Joods klinkende achternamen, waaronder die van Glucksmann, moedwillig verkeerd uit te spreken.

Oude achterban

Als links volgend jaar nog enige kans wil maken, dan moet het de volkswijken in de voorsteden zien te winnen, zegt Broche. En dat is waar Mélenchon veel aanhang heeft. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen maart haalde LFI daar meerdere burgemeestersposten binnen. Zijn partij loopt voorop in de protesten van jongeren uit die voorsteden van de laatste weken. Traditioneel links, dat van Hollande en de deelnemers aan de voorverkiezing, is dat electoraat helemaal kwijt. „Of je probeert het contact met die oude achterban te herstellen, of je gooit het op een akkoordje met de partij van Macron”, zegt Broche. „Maar als democratisch links voor eeuwig allianties aangaat met het macronisme of met centrumrechts, is de PS dan nog wel echt een linkse partij?”

Daarom staat er volgens hem voor links veel op het spel, zelfs in de voorverkiezing. Of ook Hollande nog een rol gaat spelen, vraagt hij zich af. Tien jaar nadat Macron hem te slim af was en Hollande buitenspel zette voor een tweede termijn, wordt nu een stuk positiever op zijn presidentschap teruggekeken dan toen. In het zaaltje in Brunoy krijgt hij luid applaus als hij is uitgesproken, mensen willen met hem op de foto als hij boeken zit te signeren. Hij test zijn populariteit, zegt Broche. „Maar ook Hollande blijft in peilingen ver achter op Le Pen. En wie zegt dat andere kandidaten plaats voor hem willen maken?”