Met haar ‘Rusland is de vijand’ loopt defensieminister Yesilgöz ‘als een olifant door de porseleinkast’

‘Agressor’ of ‘vijand’ – maakt het uit hoe een Nederlandse minister Rusland kwalificeert? Minister van Defensie Dilan Yesilgöz (VVD) baarde opzien toen ze donderdag zei Rusland niet langer te zien als „agressor”. „Dat eufemisme zult u uit mijn mond niet vaak meer horen”, zei Yesilgöz tijdens de behandeling van haar begroting in de Tweede Kamer. Poetins Rusland is volgens haar „de vijand”, van Nederland en Europa. „Het gaat niet langer over Oekraïne of Litouwen, maar over ons land; niet langer alleen over afschrikken en voorkomen, maar over afschrikking plus kunnen vechten.”

Achteraf zei de minister tegen de NOS dat haar woordkeus geen implicaties heeft voor het buitenlands beleid van Nederland. Ze had slechts zaken benoemd zoals ze waren; dat hadden ‘deskundigen’ haar geadviseerd. Toch hebben haar uitspraken wel degelijk diplomatieke consequenties.

‘Vijand’ is een flinke stap omhoog op de escalatieladder ten opzichte van ‘agressor’ of ‘dreiging’, meent Ed Kronenburg. De voormalig topambtenaar op Buitenlandse Zaken, ambassadeur en stafchef van de NAVO-secretaris-generaal, zegt door de telefoon: „Vijand is een kwalificatie die je gebruikt als je met elkaar in conflict bent. Natuurlijk: er wordt steeds gesproken over een hybride oorlog die aan de gang is. Maar in oorlog zijn, is iets anders. Twee landen in oorlog hebben geen ambassadeurs meer in elkaars hoofdsteden. Als je ervan uitgaat dat Rusland de vijand is, dan zie je alle betrekkingen in dat perspectief.”

Ook Timo Koster, voormalig directeur defensiebeleid bij de NAVO, vindt de kwalificatie van Yesilgöz betekenisvol. „Een veiligheidsdreiging, of een agressor, is een mogendheid waar een algemene dreiging vanuit gaat. Een vijand is van ons in het bijzonder”, zegt hij door de telefoon.

Defensie bepaalt buitenlands beleid niet

Of het ook een belangrijk onderscheid is, zal volgens Koster worden bepaald door de vraag of het Nederlands kabinet deze kwalificatie overneemt. En of de NAVO-partners de kwalificatie van minister Yesilgöz overnemen. „Het woord vijand staat in elk geval niet in het meest recente Strategisch Concept van de NAVO, het document waarin om de drie à vier jaar de wereld in ogenschouw wordt genomen. Daar heet het dat Rusland ‘agressie’ tentoonspreidt. En landen als Slowakije en Hongarije kijken heel anders naar de Russische dreiging. Ik denk niet dat dit veel stof zal doen opwaaien in Brussel.”

Kronenburg vindt het wonderlijk dat het de minister van Defensie is die zo’n stap zet. „Het ministerie van Defensie voert beleid uit. Het beleid op het gebied van buitenlandse zaken wordt in eerste aanleg bepaald door het ministerie van Buitenlandse Zaken en de minister-president.”

Defensiespecialist Ko Colijn beaamt dat: „Yesilgöz is onbevoegd. Zij sprak als minister van Defensie, niet als vicepremier. Nog afgezien van de vraag of zij haar collega van Buitenlandse Zaken keurig eerst had geconsulteerd – nee dus.” In een ander Kamerdebat later dezelfde donderdag moest minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) op vragen van de oppositie of hij tevoren door Yesilgöz was geconsulteerd, toegeven dat dit niet het geval was. 

Minister-president Rob Jetten zei vrijdagmiddag bij zijn wekelijkse persconferentie na de ministerraad dat het kabinet van tevoren „niet op woordniveau” op de hoogte is over wat ministers in de Tweede Kamer zeggen. Yesilgöz las haar eerste bijdrage aan het debat over de begroting van papier en had haar vijanduitspraak dus welbewust voorbereid.

Rusland: onacceptabel

Berendsen werd ook gevraagd of hij Rusland als ‘de vijand’ ziet, maar hij vermeed het woord. Hij noemde Rusland als de „grootste veiligheidsdreiging” en sprak van „een heel grijs gebied tussen dreiging en oorlog”. Hij zei wel de analyse van zijn collega-minister te onderschrijven.

Voormalig NAVO-directeur Koster kreeg niet de indruk uit het optreden van minister Berendsen van Buitenlandse Zaken dat Yesilgöz’ perspectief het kabinetsstandpunt zal worden. „Berendsen nam in dat debat weliswaar één keer het woord vijand in de mond, maar hij boog eerder tegen dan mee.”

Koster betwijfelt of hier een ambtelijke nota aan ten grondslag ligt. Hij ziet de uitlatingen van minister Yesilgöz eerder als „een boodschap voor binnenlandse consumptie”. Van een minister die haar defensiebegroting stond te verdedigen en er een schepje bovenop wilde doen. Dat werd bevestigd door antwoorden van premier Jetten tijdens zijn persconferentie: „Deze uitspraak is gedaan bij de begrotingsbehandeling defensie. We trekken de komende jaren echt tientallen miljarden extra uit om te investeren in defensie en onze nationale weerbaarheid. Dan is het ook goed om met de Kamer te wisselen dat dat geen weggegooid geld is, maar dat dat een noodzakelijke investering is in de veiligheid van Nederland en Europa.”

Koster: „Minister Yesilgöz vergeet dat ze meerdere publieken heeft dan alleen in het binnenland.” De Russische ambassade in Nederland bijvoorbeeld. Die dook op X direct op de „onacceptabele” uitspraken. Volgens de diplomatieke vertegenwoordiging geeft Yesilgöz aan „de destructieve koers van confrontatie” voort te willen zetten. „Sterker nog, ze heeft op schaamteloze wijze haar wens blootgelegd om een ​​gewapend conflict met ons land uit te lokken.”

Daarmee werd de vrees van Koster meteen bewaarheid, dat Yesilgöz met haar harde woorden Poetin in de kaart speelt. „Haar kwalificatie van Rusland als de vijand ligt helemaal in lijn met hoe Moskou de verhoudingen ziet: wij zijn slachtoffer van de agressie van de NAVO.” Kronenburg beaamt dat: „Minister Yesilgöz heeft met haar taalgebruik het Russisch narratief bevestigd. Dat moet je niet doen. Dat is niet handig.” 

Live

Sorry, het lukt niet om de video af te spelen.
of probeer het later nog eens.