Italiaanse energiezorgen dreigen agenda Europese top te kapen

Er moeten duidelijke antwoorden komen in het energiedossier. Dat is de inzet van de Italiaanse premier Giorgia Meloni in aanloop naar de Europese top van 15 en 16 oktober in Brussel. De energiekosten terugdringen en het concurrentievermogen van de Europese industrie waarborgen is daarbij de lijn van Palazzo Chigi, waar de Italiaanse regering zetelt.

Meloni pleit voor een stevige hervorming van het emissiehandelssysteem (ETS), bericht zakenblad Il Sole 24 Ore. Italië wil daarbij extra flexibiliteit inbouwen voor energie-intensieve industriële sectoren, zoals de keramiek-, cement- en staalindustrie. Ook wordt er gepleit voor (fiscale) maatregelen van tijdelijke aard, waarbij het doorrekenen van uitstootkosten voor elektriciteit wordt beperkt. Rome wil het zogeheten ETS2-systeem, waarbij ook burgers en ondernemers mee moeten betalen aan klimaatschade, uitstellen (beoogd voor 2028). Ook de Europese methaanverordening (januari 2027) wankelt onder Italiaanse invloed.

De herziening en mogelijk uitstel van het ETS-systeem ligt politiek gevoelig. Velen zien het als de drijver van hoognodig klimaatbeleid.

Italië kent, na Zweden en Nederland, de hoogste gasprijs in de EU, volgens data van Eurostat. En dat terwijl de inflatie in het land recent is gestegen naar 4,2 procent op jaarbasis (tegenover 3,3 procent in augustus), aldus het Italiaanse statistiekbureau Istat.

Reden tot zorg. Giancarlo Giorgetti, de Italiaanse minister van Financiën, stelde begin maart tijdens een samenkomen van ambtgenoten in Brussel al dat Europa „buitengewone maatregelen zou moeten overwegen”.

Italiaanse energiebedrijven sprongen bij en kondigden eind september aan de benzine en dieselprijzen in Italië te begrenzen. Maar er is meer nodig. Meloni riep Commissievoorzitter Ursula von der Leyen begin oktober op samen met de Raad tot een voorstel te komen dat „gezinnen en bedrijven ondersteunt”. Waarmee de energiestrijd van Meloni een nieuwe dimensie krijgt.

Bijval van Duitsland en België

Rome staat niet alleen in haar zoektocht naar lagere energieprijzen. Meloni kreeg directe bijval van onder meer de Duitse bondskanselier Friedrich Merz en de Belgische premier Bart De Wever. In een videomeeting deze week nam Meloni samen met haar Duitse en Belgische collega’s het voortouw om te praten over de competitiviteit van Europa. Zestien andere lidstaten schoven aan. Nederland, Frankrijk, Spanje, Portugal, Luxemburg, Malta, Denemarken en Ierland waren er niét bij – en werden niet gemasseerd tot versoepeling van klimaat- dan wel fiscaal beleid ten gunste van energie en industrie.

Maar dat betekent niet dat Parijs geen oren naar de retoriek van Meloni laat hangen. Frankrijk sprak zich recent al kritisch uit over de Europese methaanwetgeving, met een voorkeur voor uitstel van de invoering van de strenge methaanregels, die de uitstoot van het vervuilende broeikasgas moeten terugdringen. Oliebedrijven, de VS en Qatar waarschuwen al maanden over dreigende energietekorten als Brussel de methaanregels nu doorzet.

Macron kijkt – net als Meloni – tegen verkiezingen aan. En wie zucht er niet onder de geopolitieke spanningen, het conflict rondom de Straat van Hormuz en de daarmee gepaard gaande stijgende prijzen?

De provisorische agenda voor de Europese top van midden oktober – waar regeringsleiders bijeen komen in Brussel – voorschrijft onderwerpen als migratie, defensie, uitbreiding, de meerjarenbegroting én het Midden-Oosten en de Europese competitiviteit. Lees: energie.

Toch dienen EU-landen ook in de spiegel te kijken als het gaat over hun energiestrategieën. In september concludeerde de Europese Rekenkamer dat lidstaten te weinig hebben gedaan om minder afhankelijkte worden van fossiele brandstoffen, en met name Russische olie en gas.

Miljardenkans voor Europa

Al 2022 werden de coronaherstelgelden om de Europese economie weer in het zadel te krijgen deels herzien. In mei van dat jaar, enkele maanden na de inval van Rusland in Oekraïne, tuigde de Europese Commissie het RePowerEU-fonds op. Een miljardenkans voor Europa om onafhankelijk te worden van Rusland én te verduurzamen.

Terwijl de afhankelijk van Rusland de afgelopen sterk is gedaald, gebruikten de EU-landen nog geen 20 procent van de 300 miljard euro (aan leningen) uit het energiefonds, zo berekende de Rekenkamer. In totaal werd er 54,3 miljard euro uit de RePowerpot uitgegeven. In veel lidstaten kwam het niet eens tot een plan. Werden er wel plannen opgetuigd, waren die veelal gespeend van duidelijke financierings- en streefdoelen.

Europa heeft daarmee volgens de Rekenkamer een belangrijke kans laten liggen. Volgens de richtlijn hernieuwbare energie moet het energieverbruik in Europa in 2030 voor 42,5 procent uit hernieuwbare bronnen komen, met een streefdoel van 45 procent. In 2025 lag die teller nog op 26,2 procent.

In de Raad heeft niemand het daar over.