Via Malta en Gibraltar regelen bewindvoerders de bankzaken voor kwetsbare mensen – met toestemming van de rechter

Mirthe was 17 toen ze haar bankpasje uitleende aan twee klasgenoten. Ze heeft een verstandelijke beperking en zat op het speciaal onderwijs. De klasgenoten gebruikten haar pasje om via WhatsApp twee mensen op te lichten.

Ze was onder druk gezet om haar pasje uit te lenen, zegt Mirthe. Nadat ze de fraude had ontdekt, betaalden haar ouders het geld terug aan de slachtoffers. Maar haar bankrekening werd geblokkeerd en ze werd opgenomen in een register waarmee banken fraudeurs buiten de deur houden. 

Op haar achttiende verjaardag komt Mirthe, wier achternaam NRC niet noemt omwille van haar privacy, onder bewind bij Lia van Oorschot. De rechter heeft haar aangesteld om Mirthes bankzaken te regelen, omdat zij dat zelf niet kan. Maar Van Oorschot kan niet aan de slag: de Rabobank, waar de bewindvoerder voor al haar cliënten bankrekeningen heeft, weigert een rekening voor Mirthe te openen. Van Oorschot moet uitkeringen en toeslagen aanvragen, zorgen voor een inkomen, maar zonder bankrekening kan ze niks. Zelfs via de rechter lukt het niet om de Rabobank zover te krijgen een rekening te openen. „Mirthe was slachtoffer, maar werd als dader gezien”, zegt Van Oorschot.

Het is een probleem waar veel bewindvoerders en andere financieel hulpverleners over kunnen meepraten: banken weigeren een rekening te openen of zijn daar traag mee. Als bewindvoerders niet snel een bankrekening kunnen openen, missen cliënten uitkeringen en lopen hun schulden op. Maar banken zien mensen onder bewind dikwijls als een te groot risico.

Sinds 2023 is er een oplossing: ‘bewindvoerdersbank’ Modura. Die kan binnen een dag een rekening openen voor mensen onder bewind. Modura maakt de financiële sector „toegankelijker en inclusiever”, meldt zijn website. De branchevereniging voor bewindvoerders, mentoren en curatoren promoot Modura. En de ‘bank’ – formeel is het geen bank, maar een betaaldienstverlener – is landelijk goedgekeurd door de rechters die toezicht houden op bewindvoerders.

Maar zijn mensen onder bewind wel goed beschermd bij Modura? Is de ‘bewindvoerdersbank’ echt een uitkomst voor mensen die onder bewind staan vanwege schulden, verslaving, laaggeletterdheid, dementie of een andere verstandelijke of psychische kwetsbaarheid? 

NRC onderzocht de ‘bewindvoerdersbank’ en belandde in een wirwar van brievenbusfirma’s in Malta, Bermuda en Gibraltar, in een voormalige kerk in het centrum van Dublin en in een ‘virtueel kantoor’ in Amsterdam Duivendrecht. Officiële documenten staan vol met tegenstrijdigheden, simpele vragen worden zelfs na maanden wachten niet beantwoord.

Voor professionele bewindvoerders is Modura stukken goedkoper dan een reguliere bank, maar hun cliënten blijken bij deze constructie een zwakkere rechtspositie te hebben.

Het gebruik van aparte banken voor mensen onder bewind werkt stigmatiserend, waarschuwde een commissie van de Verenigde Naties al eerder. Hoe kon de Nederlandse rechtspraak, die toezicht houdt op bewindvoerders, toestaan dat de financiën van kwetsbare mensen worden ondergebracht bij deze schaduwbank?

Misbruikt als geldezel

Wat is Modura precies? De bewindvoerdersbank heeft een website, maar dat is het wel zo’n beetje. Modura staat niet ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en heeft „geen kantoor”, zegt Bas Benjamins. Hij zit achter het mailadres info@modura.io, maar „Modura is niet mijn werk, ik doe het er maar naast”, vertelt hij wanneer NRC hem belt.

Benjamins (43) heeft een eigen bewindvoerderskantoor en is bestuurder bij de landelijke branchevereniging. Hij zette Modura samen met zakenpartner Anton van den Ham (43) op, die eveneens bestuurder is bij de branchevereniging.

Volgens de oprichters is Modura geboren uit noodzaak. Bewindvoerders openen voor nieuwe cliënten standaard twee nieuwe bankrekeningen: één waarmee de bewindvoerder vaste lasten betaalt en één waarmee de persoon onder bewind eigen uitgaven kan doen. Zo kan de bewindvoerder met een schone lei beginnen en goed zicht houden op de financiën. Volgens Benjamins lukt het regelmatig niet om zulke rekeningen te openen.

Eigenlijk zou dat niet moeten kunnen. Iedereen in Nederland heeft recht op een bankrekening en banken hebben met elkaar afspraken gemaakt om te zorgen dat niemand buiten de boot valt. Maar „banken accepteren cliënten niet of het duurt weken tot maanden om een rekening te openen”, zegt Judith van Geffen, beleidsadviseur in de schuldhulpverlening.

Precieze cijfers over hoe vaak dit gebeurt zijn er niet, maar bewindvoerders voerden meerdere rechtszaken om rekeningen geopend te krijgen. NRC kreeg inzage in dossiers waarin grootbanken weigerden een rekening te openen of waarbij het maanden duurde voordat de rekening werd geopend.

Zo moest bewindvoerder Nelis van Steenoven bijna drie maanden wachten voordat hij een bankrekening kreeg voor een 24-jarige man die vanwege een licht verstandelijke beperking en problematische schulden onder bewind was gekomen. De twintiger had, net als Mirthe, zijn bankpas uitgeleend aan mensen die daar misbruik van hadden gemaakt – de man is kwetsbaar en beheerst het Nederlands niet goed. Al die tijd kon hij de huur niet betalen en liepen zijn schulden op.

Onlinebank bunq weigert zelfs iedereen die onder bewind staat. Daarmee maakt de bank zich schuldig aan discriminatie van mensen met een handicap of chronische ziekte, oordeelde het College voor de Rechten van de Mens afgelopen juni in een zaak die was aangespannen door de bewindvoerder van een man met dementie. Een woordvoerder van bunq zegt nu te kijken „of we de processen opnieuw kunnen inrichten” om mensen onder bewind wel toegang te geven.

De Raad voor de rechtspraak, die rechters vertegenwoordigt die toezicht houden op bewindvoerders, bevestigt de problemen. Het is vooral lastig voor burgers met een ‘fraudemelding’ achter hun naam, stelt de Raad.

Mensen krijgen zo’n melding niet alleen als ze zelf fraudeerden, maar ook als ze hun pinpas uitleenden aan iemand die met hun rekening geld aftroggelde via bijvoorbeeld WhatsApp-oplichting of Marktplaatsfraude.

Bas Benjamins heeft namens de branchevereniging „heel veel gesprekken” met banken gevoerd, zegt hij, „maar het verbeterde gewoon niet. Onze cliënten zijn niet de favoriete klanten van een bank.” De Raad voor de rechtspraak, ook aanwezig bij deze gesprekken, bevestigt dat ze „dit probleem niet [hebben] kunnen oplossen”.

Volgens de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) gaat het hier om „complexe dienstverlening” en kan het daardoor langer duren voordat mensen een rekening kunnen krijgen. Dat banken de boot afhouden voor mensen onder bewind, zegt de NVB niet te herkennen. De NVB blijft in gesprek „over een snellere dienstverlening” voor mensen onder bewind, mailt een woordvoerder.

Een kluis tegenover de cruisehaven

Al zeker 170 bewindvoerders zochten hun toevlucht tot Modura, volgens cijfers van Modura zelf. Hoe zit die instelling precies in elkaar? Bas Benjamins geeft nauwelijks antwoord op gedetailleerde vragen. Modura is niet meer dan „een schilletje”, zegt hij in een beeldgesprek met NRC, niet meer dan een merknaam: de ‘bank’ wordt beheerd door verschillende partijen. Wie die partijen precies zijn, wordt in het gesprek niet duidelijk.

In de algemene voorwaarden duikt een scala aan internationale bedrijven op. Transact Payments Malta Limited (gevestigd in een kluis op de tweede verdieping van een pand tegenover de cruisehaven van Malta) is de „uitgever van uw account en kaart” en de „aanbieder van de elektronische geldrekening”. Orenda Financial Services Limited, gevestigd in een Londens kantoorpand met uitzicht op de St Paul’s kathedraal, is de „programmabeheerder voor uw account en kaartprogramma” en de „onafhankelijke gegevensbeheerder”. Easy Payment and Finance EP SA aan de Plaza de España in Madrid is de „uitgever van de consumenten-debetkaart” en de „aanbieder van de e-geldrekening”. Modura is de „kaartpartner” en stichting NBBI, ingeschreven op een industrieterrein in Emmen en opgericht en bestuurd door Benjamins en Van den Ham, „beheert de wallet”, „levert IT-platform”, „kan programmamanager zijn namens Orenda” en „staat klaar om u te helpen met uw vragen.”

Hoe zit dit in elkaar? Hoe verhouden al deze bedrijven zich tot elkaar? Waarom werkt Modura met het Spaanse Easy Payment? Op Google waarschuwen klanten voor deze instelling: „Pas op!!! Blijkbaar een corrupte bank”, schrijft een Duitse klant. „Jullie zijn oplichters”, schrijft een ander. Een Nederlandse therapeut die gedupeerd zegt te zijn door beleggingsfraude waarschuwt dat de bank „scammers ondersteunt”. Hij vertelt aan NRC dat hij vergeefs klachten indiende bij Easy Payment, de Spaanse centrale bank en bij de ombudsman.

En wat is de rol van het Maltese Transact Payments, in handen van een Amerikaans concern dat groot wil worden in kopen op afbetaling? „Dat is geen partij”, zegt Benjamins. Waarom staat het dan in de algemene voorwaarden van Modura? „Dat is achterhaald”, zegt Benjamins.

Volgens hem zit Modura „in transitie” en worden alle diensten ondergebracht bij Orenda. Daarmee wordt Modura echt Nederlands, zegt Benjamins: Orenda is in Nederland gevestigd, heeft een vergunning van De Nederlandsche Bank en valt onder het Nederlandse depositogarantiestelsel. Verdere details weet Benjamins niet, daarvoor moeten we bij Orenda zijn. Ook voor vragen over het Spaanse Easy Payment verwijst Benjamins door naar Orenda.

Op naar Amsterdam Duivendrecht dus, waar Orenda is gevestigd. Maar in het rechttoe-rechtaan kantoorpand aan de A10 is Orenda nergens te vinden. Het bedrijfsverzamelgebouw is vrijwel verlaten, de meeste kantoren zijn leeg – er staan alleen wat bureaus, zonder stoelen. Op iedere verdieping staat bij de lift een ladekastje voor de post van de bedrijven van die etage. Maar Orenda staat nergens genoemd.

De receptioniste is niet verbaasd: Orenda heeft een „virtueel kantoor”, legt ze uit. „We sturen alleen hun post door.” Ze deelt een Brits mailadres.

NRC stuurt vragen maar krijgt geen reactie. Telefonisch contact lukt niet: het nummer op de site van Orenda blijkt afgesloten. Na diverse aanvullende mailverzoeken komen na twee maanden de antwoorden binnen. De mail spat van enthousiasme over de „onafhankelijkheid”, „financiële vrijheid”, „veiligheid” en „transparantie” die Orenda brengt voor mensen onder bewind, maar vrijwel geen enkele vraag wordt inhoudelijk beantwoord.

Is het geld van cliënten goed beschermd? Wat betalen zij precies? Moeten cliënten met problemen echt naar een Maltese rechtbank, zoals op de website van Modura staat? Wat is de rol van Orenda’s kantoor op Gibraltar? Vragen hierover blijven onbeantwoord.

Toestemming van de rechtspraak

Mensen onder bewind leggen hun financiële lot – al dan niet gedwongen – in handen van een bewindvoerder die wordt aangesteld door de rechtbank. Gaat die goed om met hun geld? Behartigt de bewindvoerder de belangen van deze kwetsbare mensen? Daar houden rechters toezicht op.

De wet biedt ook bescherming: bewindvoerders zijn verplicht direct na aanstelling een bankrekening voor hun cliënt te openen bij een Nederlandse bank. Geld wegzetten in vage buitenlandse constructies mag niet, tenzij de rechter toestemming geeft.

Modura is geen Nederlandse bank, maar een ‘elektronischgeldinstelling’. Bewindvoerders hebben apart toestemming nodig van de rechtspraak om Modura te gebruiken. Die „generieke toestemming” kwam in 2023, bevestigt een woordvoerder van de Raad voor de rechtspraak. Sindsdien hoeven bewindvoerders niet langer voor iedere cliënt opnieuw toestemming te vragen; de rechtspraak heeft een algemeen stempel van goedkeuring gegeven.

Maar weet de rechtspraak wel hoe Modura werkt? In antwoord op vragen van NRC schrijft de Raad dat Modura werd goedgekeurd toen het werkte via Modulr Finance BV en een Amsterdamse bijkantoor van JP Morgan Luxemburg. Modulr Finance kreeg eind september een boete van De Nederlandsche Bank wegens slechte controle van klanten en geldstromen, zo werd deze week bekend. Modura gebruikt die route niet meer, heeft de Raad voor de rechtspraak begrepen. Op de vraag of cliënten bij klachten inderdaad naar een Maltese rechtbank moeten, zoals op de website staat, schrijft de Raad dat dit „bij ons niet bekend” is.

Volgens de Raad voor de rechtspraak is vooral van belang dat Modura onder Nederlands of Europees toezicht valt en dat het geld van cliënten beschermd wordt onder het Europese depositogarantiestelsel – dat waarborgt dat spaargeld tot een ton vergoed wordt bij een eventueel bankroet. Een expertgroep van de Nederlandse rechtbanken heeft „uitgebreid onderzoek” gedaan naar hoe dat bij Modura is geregeld, schrijft de woordvoerder.

Toch stond in 2023 expliciet in Modura’s algemene voorwaarden dat spaargeld níét onder het depositogarantiestelsel valt. „Het Nederlandse depositogarantiestelsel of andere publiek gefinancierde verzekeringen zijn niet van toepassing”, aldus de voorwaarden uit die tijd. In reactie op vragen hierover schrijft de Raad voor de rechtspraak enkel dat „betere oplossingen […] niet beschikbaar” waren.

Volgens de Raad voor de rechtspraak is „het laatste bericht dat de rekeningen nu ondergebracht zijn bij Clearbank, een door DNB erkende bank die onder de depositogarantieregeling valt”. Dat is ook wat Bas Benjamins zegt: sinds kort werkt Modura met Clearbank en zijn alle gelden beschermd onder het Nederlandse depositogarantiestelsel. DNB kan dit niet bevestigen, omdat het vanwege vertrouwelijkheid geen uitspraken doet over individuele instellingen. „Het is aan Modura om hun cliënten op de juiste wijze te informeren over de toepasselijke bescherming” van tegoeden, schrijft een DNB-woordvoerder.

Maar in de juridische documenten staat iets heel anders dan wat Benjamins zegt. De algemene voorwaarden vermelden dat de Modura-wallet „niet als zodanig” onder het depositogarantiestelsel valt. „Wij zullen uw tegoeden echter wel beschermen”. Cliënten die daar meer over willen weten moeten „contact opnemen met de klantenservice”.

In de voorwaarden van het Easy Payment staat dat de kaart „niet [valt] onder het Spaanse depositogarantiestelsel of een vergelijkbare garantieregeling in enig ander land”.

En Orenda, het bedrijf dat volgens Benjamins alle vragen over Modura kan beantwoorden, reageert niet op de vraag of het geld van cliënten tot 100.000 euro beschermd is.

Onrust in de vereniging

Onder bewindvoerders groeien inmiddels twijfels. De structuur van Modura is meermaals omgegooid, waardoor cliënten al twee keer een nieuw bankrekeningnummer kregen. Bewindvoerders moesten die nummers vervolgens overal weer doorgeven. En ook zij tasten in het duister over hoe Modura nu in elkaar steekt.

De verschillende zakelijke belangen van de twee directeuren van Aegis, de landelijke beroepsvereniging voor bewindvoerders, voeden het ongemak. De branchevereniging onder voorzitterschap van oud-onderwijsminister Dennis Wiersma (VVD) heeft verschillende samenwerkingsverbanden met andere organisaties waar directeuren Bas Benjamins en/of Anton van den Ham ook aan de knoppen draaien.

Modura – gratis voor Aegisleden – is door Benjamins en Van den Ham ontwikkeld. De twee zeggen niet persoonlijk te verdienen aan Modura, ook niet via bedrijven of stichtingen waar zij aan verbonden zijn, noch als leverancier, contractant of eigenaar.

Benjamins en Van den Ham zijn daarnaast eigenaar en directeur van een ict-bedrijf dat samenwerkt met de beroepsvereniging. Leden van Aegis krijgen toegang tot de ‘digitale postkamer’, een app van hun ict-bedrijf die op de site van Aegis wordt gepromoot als „ledenvoordeel”.

Benjamins ontkent aanvankelijk de deal tussen zijn ict-bedrijf en Aegis. Vragen hierover noemt hij „totaal niet relevant”. Later mailt hij dat het samenwerkingsverband „niet meer actueel is”. De tekst over het ict-bedrijf van Benjamins en Van den Ham verdwijnt hierop van de site van Aegis. Aegis vent de app van de digitale postkamer niettemin nog steeds als ledenvoordeel uit.

Een lid van Aegis stelde eind vorig jaar kritische vragen over alle dwarsverbanden en over de opzet van Modura op het forum van de vereniging. Ze wil niet met haar naam in de krant omdat ze bang is uit de vereniging te worden gezet. Haar vragen werden binnen enkele uren van het forum verwijderd, zegt ze, en direct daarna kreeg ze een telefoontje van Aegis-bestuurder en Modura-oprichter Anton van den Ham. „Of ik dit niet meer wilde doen, want het brengt onrust in de vereniging.”

Ze durft zich niet meer kritisch uit te laten omdat ze afhankelijk is van de branchevereniging. Leden van Aegis hebben – via weer een andere stichting waarvan Bas Benjamins enig bestuurder is – toegang tot een collectieve vergunning van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) voor budgetbeheer. Deze financiële hulp, een vrijwillige vorm van bewindvoering, is verboden zonder AFM-vergunning. Voor individuele kantoren is het kostbaar en lastig zelf zo’n vergunning te krijgen. Zij doen het onder de paraplu van de branchevereniging en zijn dus afhankelijk van Aegis. „Ik kan het me niet permitteren de AFM-vergunning op het spel te zetten”, zegt het lid van de beroepsvereniging.

Een woordvoerder van Aegis zegt het te betreuren „als leden in het verleden onvoldoende ruimte hebben ervaren voor kritische geluiden”, want „kritische feedback van onze leden is welkom en nemen we serieus”. Volgens de woordvoerder heeft het Aegisbestuur vóór de zomer besloten één of meerdere bestuurders toe te voegen aan het bestuur van de stichting met de collectieve AFM-vergunning.

Het verwijderen van kritische geluiden lijkt echter geen incident. Een andere bewindvoerder kreeg dezelfde behandeling. Hij schreef op het forum over meerdere problemen die hij met Modura had: automatische incasso’s werkten niet, hij kon betalingen pas een dag later inzien en hij kon geen rekeningafschriften downloaden. Zijn berichten verdwenen van de site. Ook deze bewindvoerder kreeg vervolgens een telefoontje van een van de bestuurders. De bewindvoerder wil niet met zijn naam in de krant, omdat hij vreest er „ontzettend veel last mee te krijgen”.

NRC kreeg inzage in privéberichten waaruit blijkt dat meer bewindvoerders bang zijn openlijke kritiek te uiten. Benjamins wijst erop dat er „zoals bij ieder ledenportaal” reden kan zijn om berichten „te modereren” of „daarover contact op te nemen met een lid”. Hij zegt zich niet te herkennen „in het geschetste beeld” dat kritiek niet zou zijn toegestaan.

Pasje werkt stigmatiserend

Wat schiet iemand onder bewind op met de ‘bewindvoerdersbank’? Ja, Modura is sneller dan reguliere banken. Maar cliënten ontvangen geen rente – dat „komt eraan”, zegt Benjamins – en zij betalen soms méér bankkosten dan bij een reguliere bank.

Bovendien, zeggen diverse bewindvoerders tegen NRC, willen cliënten helemaal geen pasje van Modura. „Je bent gebrandmerkt”, meent Lia van Oorschot. „Bewind is een zware beschermingsmaatregel. Dat hou je liefst zoveel mogelijk privé”, zegt Nelis van Steenoven. „Het werkt stigmatiserend als mensen aan je pasje of IBAN zien dat je onder bewind staat.” De vrees bestaat dat bedrijven waarborgen eisen als ze aan het rekeningnummer zien dat iemand onder bewind staat.

Om die reden keurde de VN-commissie voor de rechten van mensen met een handicap in 2024 het gebruik van speciale banken voor mensen onder bewind in Nederland af. Mensen onder bewind moeten toegang krijgen tot reguliere banken, vindt de VN-commissie.

Maar bewindvoerders hebben een financieel belang bij Modura: bij reguliere banken zijn ze jaarlijks honderden tot duizenden euro’s kwijt aan onder meer servicekosten en ‘openingskosten’ van rekeningen. Sinds deze zomer krijgen bewindvoerders een deel hiervan niet langer vergoed. Modura is gratis voor bewindvoerders die lid zijn van branchevereniging Aegis. Een flinke prikkel dus om alle cliënten – ook als zij gewoon bij een reguliere bank terecht kunnen – naar Modura over te zetten en zo geld te besparen.

De Raad voor de rechtspraak laat weten dat Modura bedoeld is voor een groep van zo’n 900 personen die niet bij reguliere banken terecht kunnen. Aanvankelijk schrijft de Raad dat de toestemming enkel voor deze kleine groep is gegeven. Later trekt de Raad dat antwoord terug, en schrijft de woordvoerder dat de rechtspraak „geen restricties heeft gesteld” voor het gebruik van Modura voor mensen die wél bij reguliere banken terecht kunnen.

Op vragen over de VN-aanbevelingen schrijft de Raad dat die nog niet bekend waren op het moment dat de toestemming voor Modura werd gegeven. De aanbevelingen „hebben vooralsnog niet geleid tot herziening van de toestemming.”

Correctie (10 oktober 2026 om 09.29 uur): In een eerdere versie van dit bericht stond dat de Raad voor de rechtspraak de ‘bewindvoerdersbank’ goedkeurde. Dat klopt niet: de rechtspraak gaf de toestemming, meer specifiek de expertgroep CBM.

Kies NRC als voorkeursbron