Ze namen een pil tegen kaalheid en eindigden diep ongelukkig

1. De crash

Het begon met een paar haartjes op zijn kussen, zo’n twee jaar geleden. Erg ongerust was Adam nog niet, maar kaal worden leek hem „niet echt zijn stijl”. Van een vriend hoorde de toen 24-jarige over het haargroeimiddel finasteride, maar Adam is niet iemand die zomaar pillen neemt. Het lichaam is complex, daar moet je niet onnodig mee rommelen. 

Hoe het algoritme het doorhad, weet hij niet. Maar in de maanden die volgden kreeg Adam steeds meer filmpjes op zijn TikTok-tijdlijn van jonge mannen die zwoeren bij het middel, de ene reactie nog lovender dan de andere. Intussen nam het aantal haren op Adams kussen toe, en daarmee het knagende stemmetje in zijn hoofd. Hij deed onderzoek, sloeg er bijsluiters, wetenschappelijke publicaties en medische richtlijnen op na. Daarin las hij over de kleine kans op seksuele klachten, zoals libidoverlies of erectieproblemen. Maar dan zou hij gewoon weer met het middel kunnen stoppen. Toch maar proberen, dacht hij.

Zijn huisarts schreef hem het medicijn zonder problemen voor, vertelt hij ongeveer een jaar later op de redactie van NRC. De eerste maand had hij nergens last van. Libidoverlies? Hij voelde zich beter dan ooit.

De ‘crash’. Zo noemen lotgenoten op internetfora de storm aan klachten waarmee Adam een maand later op een ochtend ineens wakker wordt, als een compleet ander persoon. Erectieproblemen en andere seksuele klachten die hij herkent uit de bijsluiter, maar ook paniek; het voelt alsof hij doodgaat. Andere emoties heeft hij niet meer.

Het moet dat haargroeimiddel zijn, denkt Adam gelijk. Hij stopt direct, maar maanden later voelt hij zich nog steeds niet beter. Op fora leest hij verhalen van wanhopige ex-gebruikers die schrijven over soortgelijke paniek die maar niet weggaat. Maar ook over depressie, hersenmist, het gevoel afgestompt te zijn, en steeds die dwingende gedachte aan zelfdoding, soms nog jaren nadat ze met het middel gestopt zijn.

2. Steeds minder kale koppen

De meeste mannen worden kaal. Ongeveer één op de vijf moet er als twintiger al aan geloven, een derde als dertiger en meer dan de helft als ze de veertig zijn gepasseerd. In de jaren daarna loopt dat percentage alleen maar verder op. 

Tegen kaal worden kun je inmiddels van alles doen. Probeerden mannen vroeger nog te verhullen dat ze een toupetje droegen, nu praten twintigers en dertigers op feestjes over haartransplantaties en middeltjes tegen haaruitval. Een retourtje ‘Turkish Hairlines’ naar de relatief goedkope klinieken van Istanbul is niets om je voor te schamen. Haargroeimiddel finasteride is in de Verenigde Staten onder de merknaam Propecia even ingeburgerd als bijvoorbeeld erectiepil Viagra.

Op internetforum Reddit zijn kaal worden én de remedie hot topics. Mannen delen hun angst om kaal te worden en dus, in hun ogen, „oud” en „lelijk”. Ze verwijzen naar onderzoeken die zouden laten zien dat kale mannen minder aantrekkelijk worden gevonden, minder snel een partner vinden of promotie mislopen. Terugtrekkende haarlijnen en kalende kruinen worden er met elkaar vergeleken en vakkundig ingedeeld in wat dermatologen beschrijven als de zeven Norwood-stadia van haarverlies, vernoemd naar O’Tar Norwood, een Amerikaanse dermatoloog en pionier op het gebied van haartransplantatiechirurgie. 

De truc met finasteride is volgens Reddit-gebruikers om er zo vroeg mogelijk mee te beginnen. Met een Norwood 2 of 3 , beginnende inhammen, kan er nog veel van je haar worden gered. Zit je al in stadium 6? Dan ben je mogelijk „cooked” en valt er weinig meer aan te doen. „Ik zou willen dat ik er op mijn zestiende al mee was begonnen”, schrijft een gebruiker nadat iemand anders zegt nog te twijfelen vanwege de bijwerkingen. 

Heb je nog wat extra aanmoediging nodig? Dan trekt misschien de eindeloze stroom voor-en-nafoto’s van mannen die al met finasteride zijn begonnen je over de streep. Of anders de lijstjes van beroemdheden die het middel zouden gebruiken. Hollywood telt steeds minder kale koppen.

Is het jullie opgevallen dat zo weinig Amerikaanse presidenten kaal waren?, vraagt een gebruiker. Dwight Eisenhower was in de jaren vijftig de laatste écht kale, en dat was een oorlogsheld. Donald Trump, die graag over zijn eigen blond-gele coupe praat, gebruikte volgens zijn artsen jarenlang finasteride, tot het vorig jaar opeens ontbrak op de lijst medicijnen in het jaarlijkse doktersrapport over zijn gezondheid.

Huisartsen en dermatologen kunnen een recept voor het middel uitschrijven. Neem je een haartransplantatie – iets wat ook steeds meer mannen doen – dan kan finasteride worden voorgeschreven om het haar dat je nog hebt te behouden. Zelfs zonder doktersrecept is aan het middel te komen: webshops sturen de pillen illegaal per post naar je toe; jij hoeft alleen maar geld over te maken.

„Hopping on that fin” – zoals de online lingo luidt – was nog nooit zo makkelijk.

Ook in Nederland neemt het aantal mannen dat finasteride gebruikt de laatste jaren flink toe. Volgens Stichting Farmaceutische Kengetallen gaven apothekers het middel tegen kaalheid in 2025 uit aan 15.700 mensen, een stijging van meer dan een kwart ten opzichte van het jaar ervoor. Vermoedelijk ligt het daadwerkelijke aantal gebruikers een stuk hoger omdat het ook online te krijgen is.

Ook de alarmerende berichten over het middel nemen de laatste jaren toe. In Europa en de Verenigde Staten zijn suïcidale gedachten de afgelopen jaren in de bijsluiter opgenomen als bijwerkingen van finasteride. Ook moeten verpakkingen van het middel binnen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie tegenwoordig een speciale patiëntenkaart bevatten, die gebruikers extra moet wijzen op de risico’s van het middel.

Hoe groot de kans is dat je klachten krijgt van het middel, is niet duidelijk. Deskundigen die NRC sprak gaan uit van een zeer kleine groep met zeer ernstige bijwerkingen. Bijwerkingencentrum Lareb ontving de afgelopen vijf jaar zo’n veertig meldingen. „De meest gemelde klachten zijn een dalend libido en erectiestoornissen, waarbij soms ook aangegeven wordt dat ze niet overgaan bij het stoppen met finasteride”, aldus Lareb-directeur Agnes Kant. De zorgelijkste bekende bijwerkingen, die ook gemeld worden, zijn volgens haar gedachten aan zelfdoding en daadwerkelijke (pogingen tot) suïcide.

Bij de meeste mannen gaan de bijwerkingen vanzelf over als ze stoppen met de pillen, maar in sommige gevallen blijven ze klachten ervaren. Op online fora staan gruwelverhalen over verschrompelde testikels, misvormde penissen en zelfs compleet verwoeste levens. In kranten en documentaires vertellen moeders over hun voorheen zorgeloze zonen die uit het leven stapten. „Ik snap niet hoe mensen de mentale kracht vinden om dit te doorstaan”, zegt een wanhopige ex-gebruiker online, die nog altijd klachten ervaart. „Is er nog hoop?”

3.Het dorp waar meisjes jongens worden

In 1974 bezocht Julianne Imperato-McGinley, een Amerikaanse arts gespecialiseerd in hormonen, een afgelegen dorpje in de Dominicaanse Republiek waarover een bizarre mythe de ronde deed: sommige meisjes zouden er veranderen in jongens. Het mysterieuze verhaal bleek een kern van waarheid te bevatten, ontdekte Imperato-McGinley: deze meisjes waren genetisch gezien eigenlijk mannen, maar hun uiterlijke seksuele kenmerken, zoals een penis, hadden zich niet ontwikkeld. Dat kwam omdat ze een enzym misten dat cruciaal is voor die geslachtsontwikkeling: 5-alfa-reductase. Het enzym zet testosteron om in dihydrotestosteron, ook wel DHT genoemd. Pas in hun puberteit begonnen deze kinderen zich aan de buitenkant meer als mannen te ontwikkelen: ze kregen een lagere stem, hun testikels daalden in en iets wat eerder leek op een grote clitoris groeide uit tot een penis. ‘Guevedoces’, werden deze kinderen genoemd: penis op je twaalfde. 

Toen Imperato-McGinley haar bevindingen publiceerde in een wetenschappelijk tijdschrift, werd er bij farmaceut Merck iemand wakker: de guevedoces hadden namelijk nóg een aantal interessante eigenschappen: ze hadden geen acne en in tegenstelling tot bij veel mannelijke leeftijdgenoten werd hun prostaat niet steeds groter naarmate ze ouder werden. En opvallend genoeg: ze werden niet kaal. 

Als ze er bij Merck in zouden slagen een middel te maken dat het effect van het ontbreken van het enzym kon nabootsen, zouden een vergrote prostaat én mannelijke kaalheid weleens verleden tijd kunnen zijn.  

In de jaren negentig werd finasteride goedgekeurd op de Amerikaanse markt. Eerst in een dosering van vijf milligram, onder de merknaam Proscar, tegen een goedaardige vergrote prostaat. Vijf jaar later kwamen de pilletjes van één milligram, merknaam Propecia, tegen erfelijke kaalheid bij mannen. De haarzakjes die normaliter langzaam verschrompelen of beschadigen door DHT, blijven door finasteride in leven. Het haar valt niet uit en groeit soms zelfs dikker terug.

4.‘Dit spul schrijf ik niet meer voor’

Niet lang na de doorbraak in de VS ging Merck ook in Europa de boer op bij urologen en dermatologen. In zaaltjes en op podia werd the new kid on the block enthousiast gepresenteerd. In een van die zaaltjes, op een congres in Madrid in 1993, zat uroloog Herman Leliefeld, vertelt hij in zijn zonovergoten woonkamer in Utrecht. En hem viel direct iets op. 

MSD, de fabrikant van het middel in Nederland, presenteerde de studieresultaten over finasteride, maar bij de toen bekende bijwerkingen – erectiestoornissen, libidoverlies – werd volgens Leliefeld nauwelijks stilgestaan. Toen hij zijn vinger opstak met vragen werden die volgens hem koel ontvangen. „Alsof ik het feestje kwam verstoren.” Merck ging niet in op vragen van NRC over de bijwerkingen.

In de eerste jaren schreef Leliefeld, verbonden aan een kliniek voor prostaatklachten en erectieproblemen, finasteride voor aan patiënten met een vergrote prostaat. Maar hij kreeg daar al gauw twijfels bij. Hij zag in zijn spreekkamer dat de seksuele klachten heftig konden zijn: erectiestoornissen en verlies van libido. „Zoiets hoef je maar een paar keer mee te maken. Daarna besluit je: dit spul schrijf ik niet meer voor.”  

In de jaren erna leest hij ook steeds meer over bijwerkingen bij jónge mannen, die het middel in een lagere dosering slikken tegen haarverlies. Daar lijken de klachten ernstiger. Depressies, zelfs gedachten over zelfdoding. Het valt hem op dat er maar weinig studies te vinden zijn die dat goed onderzoeken. Hoe kan het, denkt hij, dat dit niet beter wordt uitgezocht? Het gaat hier over leven of dood. 

In 2011 worden in de VS depressie en suïcidale gedachten als mogelijke bijwerkingen toegevoegd aan de bijsluiters van Propecia en Proscar. In diezelfde periode verplicht de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) de fabrikant ook om te benoemen dat seksuele klachten kunnen blijven bestaan nádat mannen stoppen met het middel. Ze zeggen er wel bij: een écht causaal verband tussen de bijwerkingen en het middel is niet aangetoond, maar wel aannemelijk. In Europa blijft het dan nog stil. 

„De meeste studies die er destijds waren, gaven nog steeds een diffuus beeld”, zegt Leliefeld. „Ze spraken elkaar tegen, de studiegroepen waren te klein, of de methode deugde niet.” Dan breekt de coronapandemie uit. Leliefeld zit thuis en besluit: ik ga dit allemaal eens goed opschrijven. Twee jaar bijt hij zich vast in alles wat dan bekend is over de bijwerkingen van finasteride.

In 2023 publiceert hij een overzichtsstudie in de International Journal of Impotence Research. De conclusie, gebaseerd op een aantal grote studies die Leliefeld met elkaar vergeleek: er lijken voorzichtige aanwijzingen dat finasteride niet alleen aanslaat op de haarzakjes, maar ook invloed kan hebben op andere delen van het lichaam. „De werking van testosteron loopt voornamelijk via het krachtiger DHT. Finasteride verhindert die belangrijke omzetting.” Het middel kan via de bloedbaan in de hersenen terechtkomen, waar het volgens Leliefeld ook effect lijkt te kunnen hebben op stofjes die een belangrijke rol spelen bij iemands stemming en psychische gesteldheid. „Verder onderzoek is dringend nodig”, sluit hij af. 

Sindsdien krijgt Leliefeld drie, vier keer per jaar mails van ouders. Hun zonen hebben finasteride geslikt en zijn daarna in een depressie beland. Of erger nog: ze hebben een einde aan hun leven gemaakt. Jonge mannen mailen hem ook zelf, over seksuele problemen, somberheid en apathie. „Helaas heb ik dan niets anders te bieden dan medeleven en de hoop dat klachten op termijn verdwijnen.” Jonge mannen in zijn eigen omgeving drukt Leliefeld op het hart nooit aan het middel te beginnen.

Vorig jaar begon er ook in Europa iets te verschuiven. Toen stelde het Europees geneesmiddelenbureau (EMA) dat suïcidale gedachten een bijwerking zijn van finasteride, in beide doseringen. Bij het Europese bijwerkingencentrum, de PRAC, waren 325 meldingen van suïcidale gedachten binnengekomen „mogelijk of waarschijnlijk verband houdend” met finasteridegebruik. In verreweg de meeste gevallen ging het om mannen die het middel gebruikten tegen kaalheid.  

Het patent van Merck op finasteride was toen al ruim tien jaar verlopen, wat de weg vrijmaakte voor andere fabrikanten om het middel ook te gaan produceren en – veel goedkoper – aan te bieden.

5.De Titanic

Hij kon zich er nooit écht iets bij voorstellen, mensen die zich zo depressief voelen dat ze tot niets meer in staat zijn. Adam had zichzelf altijd beschouwd als een opgewekt mens. Hij was net klaar met studeren en dacht: nu begint het. Van dat gevoel heeft hij twee maanden kunnen genieten. 

Sinds ‘de crash’ – bijna een jaar geleden – voelt Adam zich op een goede dag lichtelijk opgejaagd, op een slechte dag moet hij geregeld gaan zitten om door de jagende paniek heen te ademen. De dagen komt hij door als een machine, zegt hij, een reden om ’s ochtends op te staan voelt hij al maanden niet meer. Na het sporten gaat het soms een half uurtje oké, dus dat doet hij elke dag. „Maar verder is er niets meer.” 

Ook op de ‘goede’ dagen zijn er nog altijd die gedachten. Gedachten over suïcide. „Het zijn een raar soort zelfmoordneigingen”, zegt Adam. „Wat ze in het Engels existential doom noemen [een diep gevoel van wanhoop en paniek over de zin van het leven].”

Online stuitte Adam op wanhopige mannen die ervan overtuigd zijn dat finasteride hun lichaam, geest en levens heeft verwoest. Mensen die hem begrepen. Lotgenoten, onder wie veel Nederlanders. „Niemand zegt: het zit in je hoofd. We hebben letterlijk allemaal dezelfde symptomen”, aldus Adam. 

Maar die discussiepagina’s, ontdekte Adam later, brachten hem niet verder. „Het is daar zoals op de zinkende Titanic, waar iedereen in paniek rond rent en lukraak mogelijke oplossingen suggereert. De berichten over wetenschappelijke publicaties en behandelopties buitelen over elkaar heen, maar niks lijkt écht te werken.” Adams huisarts stelde hem antidepressiva voor, maar op Reddit las hij dat mensen zich daar juist slechter door gingen voelen. „Run from that poison”, schrijft iemand. 

Inmiddels is Adam zo’n zes keer bij zijn huisarts geweest. Die verwees hem naar een psycholoog voor zijn mentale klachten. „Ze leefde zich heel erg in, maar kon me niet helpen. Niemand lijkt hier iets over te weten.” Voor zijn seksuele klachten ging hij naar een uroloog, die zijn problemen afschoof op onzekerheid. „Hij kwam binnen met een big smile, keek me aan, deed zijn bril af en zei: ‘Jullie jonge mensen willen allemaal op Ronaldo lijken, maar dit komt helemaal goed.’ Hij heeft me tijdens een tweede bezoek niet eens meer onderzocht. Het was echt nutteloos.”

6. Het mysterieuze syndroom

Depressief of suïcidaal zijn, maanden of zelfs jaren na met het haargroeimiddel te zijn gestopt. Slaapproblemen, vergeetachtigheid, gevoelloosheid in de penis, geen ochtenderecties meer, een constante piep in je oren, een droge huid, spierafbraak, vrouwelijke borstvorming. In de lotgenotengemeenschap is er een woord voor de cocktail aan klachten: het postfinasteridesyndroom. De Engelstalige Redditpagina finasteridesyndrome, die sinds 2019 bestaat, telt tienduizend wekelijkse bezoekers.

Wie zoekt op die term, komt al snel op een Amerikaanse website terecht waar sprake is van „the epic cover up”, met foto’s van mannen in doodskisten: „this is your body on finasteride.” De site, van de Post-Finasteride Syndrome Foundation, roept op tot meer wetenschappelijk onderzoek naar het patroon van aanhoudende klachten, „een aandoening die nog niet te genezen is, en waar weinig tot geen effectieve behandelingen voor zijn”, aldus de website. 

Vraag je artsen in Nederland naar het syndroom, dan reageren ze doorgaans sceptisch of terughoudend: wetenschappelijk gezien is er op dit moment geen bewijs dat het bestaat, en hoe het te verklaren zou zijn.

„De klachten zijn reëel”, stelt internist-endocrinoloog Diederik Smit, die in zijn kliniek dagelijks mannen ziet met klachten door een verstoorde hormoonhuishouding, al dan niet na gebruik van finasteride. „Kijkend naar wat DHT doet in het lichaam zijn zowel die seksuele klachten als de stemmingsproblemen heel goed te verklaren, dat zal iedere voorschrijver onderkennen.” Maar, zegt hij, er is nog geen biologische verklaring voor het feit dat mannen daar last van blijven houden nadat ze zijn gestopt met het middel.

„Tenzij er iets beschadigd is in het lichaam, zijn bijwerkingen van geneesmiddelen meestal niet permanent”, zegt Smit. „Als mannen stoppen met finasteride, herstelt de normale hoeveelheid DHT in het lichaam zich vaak vanzelf weer binnen één tot twee weken. Dat kunnen we ook meten in het bloed. Je zou dus verwachten dat daarmee de bijwerkingen ook langzaam verdwijnen.”

Smit sluit niet uit dat ergens in het lichaam toch blijvende schade optreedt. Hij behandelt in zijn praktijk voornamelijk mannen met problemen in hun testosteronhuishouding, bij wie hij weleens iets vergelijkbaars ziet. „Sommige mannen wier testosteronwaarden weer normaal zijn, gaan zich daarna toch niet meer helemaal de oude voelen. Hun energie en libido blijven laag.” Wellicht, zegt Smit met veel slagen om de arm, is er op epigenetisch niveau iets aangepast (het niveau waarop bepaald wordt of genen aan- of uitstaan zonder dat de dna-code zelf is veranderd): in afwezigheid van DHT kunnen er genen zijn uitgeschakeld die niet meer aangaan als het hormoon weer terug op peil is. „Misschien treden er veranderingen op op niveaus die we nog niet goed onderzocht hebben of begrijpen, maar het bewijs daarvoor is er nog niet.”

Smit probeert in zijn kliniek te doen wat hij kan, ook zonder het bestaan van het syndroom te onderschrijven. „We zwengelen de testosteronproductie aan en zien dat daardoor ook de hoeveelheid DHT in het lichaam stijgt. Ongeveer de helft van onze patiënten zegt dan erop vooruit te gaan. Als de theorie klopt dat deze mannen ongevoeliger zijn geworden voor DHT, dan versterken we op deze manier als het ware het signaal.” Smit zegt erbij: hij weet niet of het fysiek werkt, of dat sprake is van een placebo-effect. „Maar als iemand een half jaar later zegt blij te zijn, dan gaan we gewoon door. Soms kunnen we de behandeling die we geven ook weer afbouwen.” 

Hoe vallen de toenemende zorgen over finasteride te verklaren, terwijl het middel al jaren op de markt is? „Steeds meer mensen gebruiken het middel. Daarmee komen ook relatief zeldzame bijwerkingen aan het licht”, zegt Smit. „Stel je voor dat suïcidale gedachten bij een op de vijfduizend gebruikers voorkomen, en de studie die nodig is om het middel op de markt te brengen een veel kleinere testgroep heeft, dan pik je die bijwerking dus niet op. Pas als het middel op de markt is en veel gebruikt wordt, verschijnen er toch ineens verhalen van mensen met klachten. Maar dan blijft de vraag: is er een oorzakelijk verband? Hoeveel van deze mannen waren ook in een depressie geraakt zonder het middel? Of misschien was de voedingsbodem er al, maar hebben de pillen net dat laatste zetje gegeven.” 

Uroloog Leliefeld voelde zich lang een roepende in de woestijn, zegt hij. „Al jaren adviseer ik collega’s dat ze moeten stoppen met het voorschrijven van finasteride.” Maar sinds zijn publicatie in coronatijd wordt hij uitgenodigd om te spreken op congressen. „Er begint wel wat te veranderen.”

De groeiende aandacht voor het fenomeen online, zoals in de Reddit-groepen, maakt mensen alerter op klachten. „Als je morgen depressief wordt, en je bent twee weken geleden met finasteride begonnen, dan is het best begrijpelijk dat je denkt dat het middel de oorzaak is. Maar we wéten het niet”, zegt Smit. Bij bijwerkingencentrum Lareb zien ze het aantal meldingen vaak stijgen nadat het middel media-aandacht heeft gekregen. „Dat geeft vooral aan dat er gebruikers zijn die bijwerkingen ervaren”, zegt Lareb-directeur Agnes Kant. „Er is echt meer onderzoek nodig om te kunnen zeggen waarom dat zo is, of er mensen zijn die hier meer risico op hebben, wat de kans is dat klachten blijvend zijn en hoe we deze kunnen behandelen.”

7.Laatste hoop

De finasteridegemeenschap klampt zich vast aan William Powers, een Amerikaanse huisarts die zich heeft vastgebeten in het onderwerp en zijn ‘volgelingen’ doorlopend op de hoogte houdt. Jarenlang verzamelde hij genetisch materiaal van mannen met aanhoudende klachten na finasteridegebruik. Maar ook hij heeft nog geen definitieve verklaring voor de klachten, laat staan een behandeling. Wat hij in dat genetisch materiaal ooit wél hoopt te vinden, is antwoorden op de vraag wie vatbaar is om deze klachten te ontwikkelen. 

Ten einde raad klopte Adam een paar maanden geleden bij Powers aan. Vanuit zijn kliniek in Michigan heeft Powers een handvol mannen behandeld met een experimentele therapie. Hij doet dat ook op afstand, Adam las dat dat redelijk goed uitpakte. „Maar dit is allemaal nog niet klinisch gedocumenteerd.” Het is niets voor Adam, dat geshop langs behandelingen die wetenschappelijk nog niet bewezen zijn. Maar wat moet hij dan? Zoals hij nu leeft, kan hij niet verder. Als een robot sleept hij zich door de dagen. Zo kan hij geen toekomst opbouwen, geen relaties aangaan. 

Voor een paar honderd euro liet hij op advies van Powers onder meer zijn hele hormoonhuishouding doormeten in een Nederlands laboratorium. Daar kwamen waardes uit die flink afwijken van de norm, maar er is nog geen wetenschappelijke verklaring voor wat dat betekent, of hoe dat precies komt. Adam is opgelucht dat hij misschien een aanknopingspunt heeft, al is hij niet naïef. „Ik weet dat dit allemaal nog heel experimenteel is, dat er geen grote studies zijn die verklaren hoe dit zit.”

Zijn huisarts vertelde hij over zijn zoektocht, en over de kliniek in de VS. „Zij denkt natuurlijk ook: wat is dit nou weer, die jongen is niet goed bij zijn hoofd.” Hij snapt die reactie ook, maar kon niets anders meer bedenken. „Ik ben proefkonijn tegen wil en dank.”

8.Nieuwe boompjes bijplanten

Vaak beginnen mannen aan finasteride na een bezoek aan een haartransplantatiekliniek. Bij een haartransplantatie is het niet alleen een kwestie van „nieuwe boompjes bijplanten”, zegt Rick Waalboer-Spuij, als dermatoloog verbonden aan het ErasmusMC. „Je moet ook de rest van het bos bewaren.” 

Ook na een haartransplantatie zal het eigen haar dat overblijft dunner worden of uitvallen, waardoor je na verloop van tijd een lappendeken-effect kan krijgen. Bovendien heeft niemand genoeg donorgebied (zij- en achterkant van het hoofd) om een hele kale schedel mee te bedekken. Finasteride biedt uitkomst. Hoe kijken de klinieken naar de groeiende ophef over het middel? 

Een reeks mails en telefoontjes naar acht Nederlandse klinieken bleef grotendeels onbeantwoord. Uit informatie op hun websites en gesprekken met voormalige cliënten blijkt dat in ieder geval een deel van de Nederlandse klinieken finasteride voorschrijft.

Enkele doen dit niet of zijn ermee gestopt. Zo schrijft het Amsterdam Hair Institute op zijn website dat de bijwerkingen van finasteride een reden zijn om het gebruik van het middel niet te adviseren. Een andere kliniek is eveneens gestopt met het aanraden van finasteride en adviseert in plaats daarvan dutasteride, een soortgelijk middel dat hetzelfde enzym blokkeert.

De kliniek adviseert de topische variant van dutasteride; geen pil maar een crème die je op de hoofdhuid smeert. Wetenschappers verwachten dat het middel minder bijwerkingen geeft omdat er minder van in de bloedbaan terechtkomt. 

Maar in zowel Europa als de VS is topische dutasteride nog niet op de markt: de veiligheid is nog niet voldoende vastgesteld. Verkoop van niet geregistreerde middelen is verboden, zegt een woordvoerder van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Door mensen aan te raden het middel toch aan te schaffen, zoekt de haarkliniek de grens van de wet op, aldus de woordvoerder. Want zo’n advies „geldt al snel als publieksreclame”, en ook dat is in strijd met de Geneesmiddelenwet.

Het verbaast dermatoloog Waalboer-Spuij enigszins dat er de laatste jaren zoveel aandacht is voor de risico’s van finasteride. Op de poli waren hij en zijn collega’s „altijd al gewend de mogelijke bijwerkingen te benoemen”. Na de waarschuwing van het Europees Geneesmiddelenbureau over suïcidale gedachten, noemen ze die ook. Maar feit blijft volgens hem dat veel mannen, voor wie kaalheid een groot probleem kan zijn, het middel naar tevredenheid gebruiken. „Mannen van in de twintig of dertig zijn in de fase van hun leven waarin ze een partner zoeken. Ze zijn heel erg bezig met de vraag hoe ze eruitzien en haar speelt een belangrijke rol in hoe we naar iemand kijken.” Het aantal mannen dat klachten ondervindt door finasteride is volgens hem klein.

Maar Adam wil dat er wordt ingegrepen. „Ik zeg niet dat het middel verboden moet worden. Maar haal het tijdelijk van de markt. Doe onderzoek naar wie gevoelig is voor de bijwerkingen. Voor veel mensen werkt het middel heel erg goed, maar voor een klein groepje anderen gaat het verschrikkelijk fout.” Hij zou zijn haren zo inwisselen voor een leven zonder klachten. Nog elke dag heeft hij spijt.