Europa dreigt een hoge prijs te betalen voor de ontspoorde Franse financiën

De scholierenprotesten zetten de politieke verhoudingen in Frankrijk verder op scherp. Het radicaal-linkse deel heeft zich achter de protesten geschaard en deelt de analyse dat de publieke sector is uitgehold. Extreemrechts grijpt de demonstraties aan om de xenofobie verder aan te wakkeren.

Een van de onderliggende problemen zijn de Franse overheidsfinanciën, die ernstig zijn ontspoord. President Emmanuel Macron trad in 2017 aan met de belofte dat hij de overheidsbegroting op orde zou brengen, onder meer door een einde te maken aan de riante pensioenregelingen. In werkelijkheid liep de staatsschuld snel op, van 99,2 procent naar 119 procent van het bbp.

Macron heeft weinig serieuze hervormingen op zijn naam kunnen schrijven. Zijn regeringen bogen elke keer voor grote volksprotesten. Het gevolg is dat de Franse rente inmiddels naar angstaanjagende hoogten is gestegen.

Om de begroting nog enigszins in de hand te houden, werd op onderwijs bezuinigd. De Franse lerarensalarissen, die tot de laagste van Europa behoren, werden de afgelopen jaren amper verhoogd. Schoolgebouwen werden verwaarloosd.

Ook werd tijdens de covidpandemie een beroep op Europa gedaan. Voor het eerst gaf de EU eurobonds uit om de schuld van lidstaten te financieren, waardoor de schuld verdrievoudigde, tot ongenoegen van de Europese Rekenkamer die deze week waarschuwde voor een verdere stijging.

Frankrijk heeft weinig uitwijkmogelijkheden over. Verder snijden in de publieke sector lijkt onverantwoord. De regering heeft in reactie op de protesten juist beloofd drieduizend extra leerkrachten aan te nemen.

Opnieuw een beroep doen op Europa is niet reëel. Een drastische versobering van de pensioenen kan lucht bieden en is ook logisch – Fransen mogen nog steeds vijf jaar eerder met pensioen dan Nederlanders – maar politici deinzen hiervoor terug uit angst voor een electorale opstand.

De leider van radicaal-links, Jean-Luc Mélenchon, heeft zijn pijlen inmiddels gericht op de Europese Centrale Bank (ECB). Om de eurocrisis te bezweren heeft de ECB veel overheidsschulden opgekocht, ook 18 procent van de Franse staatsschuld. Waarom wordt dat niet kwijtgescholden, vraagt Mélenchon zich af.

Zijn landgenoot en ECB-voorzitter Christine Lagarde wees die oplossing verontwaardigd van de hand. Ze wees op artikel 123 van het EU-Werkingsverdrag, dat centrale banken verbiedt overheidsschulden kwijt te schelden. Als dit een optie wordt, valt immers de prikkel weg om de overheidsfinanciën in de hand te houden, wat onherroepelijk zal leiden tot hoge inflatie.

Het is voor Frankrijk en Europa te hopen dat de nieuwe Franse president, die komend voorjaar wordt gekozen, erin slaagt de overheidsfinanciën wel drastisch te hervormen. Tegelijkertijd lijkt de kans groter dat een populist op rechts of links de macht krijgt, waardoor de Franse overheidsuitgaven naar alle waarschijnlijkheid verder uit de hand lopen.

Als de staatsschuld blijft groeien, Frankrijk nog meer geld kwijt is aan rente en aflossingen en nog minder kan investeren in de publieke sector, zal de druk op Europa en vooral de ECB toenemen om de Franse staatsschuld te financieren en zo de rente naar beneden te duwen.

Waarschijnlijk kan alleen een krachtige kandidaat van het midden dit scenario afwenden. Het gerucht gaat dat Christine Lagarde eerder gaat aftreden om zich in de Franse verkiezingsstrijd te mengen. Dat zou goed nieuws zijn, voor Frankrijk, en voor Europa.