Voor wie is de Mannenmars?

Na het familiediner op zondagavond zag ik over de schouder van mijn vader een Facebook-bericht met een oproep aan de mannen van Nederland om op zaterdag 10 oktober in Amsterdam mee te lopen met de Mannenmars. Via de link kwamen we terecht op een donkere website met grote letters en dramatische foto’s. ‘Loop mee, voor een veilige wereld voor iedereen. Niet omdat alle mannen het probleem zijn, maar omdat alle mannen onderdeel zijn van de oplossing!’

Het klinkt sympathiek, maar in de uitvoering en het beeld- en taalgebruik bevestigt de mars juist de rolverdeling die het initiatief zegt te willen doorbreken.

Iedereen welkom

De organisatoren stellen dat het tijd is dat mannen opstaan, hun verantwoordelijkheid nemen en ‘lopen voor een wereld die veilig is’. Onder het ‘vraag & antwoord’ kopje op de website benadrukken ze dat mannen op elk punt van het politieke spectrum welkom zijn en dat ‘de belangrijkste factor in geweld tegen vrouwen en kinderen geslacht is, niet afkomst’. Daarmee spreken ze zich uit tegen het narratief dat geweld tegen vrouwen vooral bij de Ander legt.

Dit klinkt in eerste instantie als een initiatief ingegeven door goede wil en een gevoel van machteloosheid. Het sluit ook goed aan bij onderzoek naar bystander-interventie, dat suggereert dat geweld eerder wordt voorkomen als mannen elkaar aanspreken. Bovendien verrichten vrouwen al structureel veel onzichtbare arbeid in het managen van hun eigen veiligheid. Het idee ‘niet vrouwen moeten dit oplossen, maar wij als mannen onder elkaar’ is daarom logisch.

Toch valt het initiatief terug op een klassiek paternalistisch frame, waarin vrouwen worden gepositioneerd als kwetsbare beschermingsbehoevenden en mannen als de actieve partij die deze bescherming kan bieden. In de woorden van de organisatoren zelf: ‘het wordt tijd dat wij weer beschermers worden’.

Bij kinderen is bescherming vanzelfsprekend, maar bij volwassen vrouwen bevestigt dit taalgebruik een culturele rolverdeling, in de literatuur ook wel ‘welwillend seksisme’ genoemd, die vanuit feministisch oogpunt juist bevraagd zou moeten worden.

Dromerig

In principe mag iedereen meelopen met de Mannenmars, maar het is eigenlijk de bedoeling dat vrouwen aan het einde van de route op het Museumplein op de mannen wachten. Onder het kopje ‘vrouw’ staat een bericht, ogenschijnlijk geschreven door vrouwelijke partners of vrienden van de organisatoren, naast een foto van vrouwen die met hun handen op het hart dromerig in de verte kijken, waar initieel bij stond: ‘deze mars is van de mannen… we geven hun die ruimte’.

De voorgeschreven rol voor vrouwen in een initiatief over hun veiligheid is dus wachten en een warm welkom bieden. Bij dit eerdere onthaal – volgens de schrijfsters ‘een levend symbool van de wereld die we samen willen creëren’ – fungeren vrouwen als getuigen van het slotmoment van een mannelijk initiatief, niet als subject van de actie. Hoewel de schrijfsters zelf deze rol omarmen, en inmiddels de tekst op website ook wat hebben aangepast, blijft het frame wringen.

Ondanks dat er veel gesproken wordt over gedeelde verantwoordelijkheid, is de opzet van de mars gescheiden. De boodschap is zo extern gericht (‘wij, goede mannen, beschermen de vrouwen tegen slechte mannen’), en te weinig intern (‘dit kunnen we als mannen onder elkaar veranderen’). Door mee te lopen kan een deelnemer laten zien dat hij tot ‘de goede groep mannen’ behoort, maar dat garandeert geenszins dat hij de week erop zijn vrienden in de kroeg aanspreekt op misogyn gedrag.

Hoewel zo’n situatie wordt benoemd op de website, schieten de organisatoren juist hierin tekort. Er wordt wel gelinkt naar onderzoeksrapporten met criminaliteitscijfers, maar nergens naar lokale mannengroepen, de jaarlijkse Feminist March, lezingen of bronnen over gedragsverandering.

Feminisme

Daarnaast is het opvallend dat de organisatoren de term ‘feminisme’ vermijden. Die keuze is te begrijpen, omdat ze mannen op elk punt van het politieke spectrum willen bereiken en dat label kan afschrikken. Toch verliezen ze daarmee de kennis die de feministische beweging hierover heeft opgebouwd. Verschillende feministische denkers wijzen er al langer op dat het patriarchaat ook schadelijk is voor mannen. De normen die mannen tot beschermers maken, verwachten ook van hen dat ze altijd sterk zijn, nooit kwetsbaarheid tonen en alle problemen alleen oplossen. Het feminisme biedt mannen dus juist de ruimte om die verwachtingen los te laten en vrijer te leven.

Ik geloof dat dit initiatief voortkomt uit oprechte zorgen, en je zou dan ook kunnen denken: waarom zo kritisch, die mannen bedoelen het toch goed? Dat neemt niet weg dat we ons moeten blijven afvragen of we met goedbedoelde acties niet onbewust de normen bevestigen die we onderuit willen halen. Want wie zich wil inzetten voor de veiligheid van een ander, heeft meer nodig dan een website vol generieke cijfers, vijf kilometer lopen richting een warm onthaal en een post daarover op sociale media.

Dat vraagt in dit geval om zelfreflectie en mannen die ervoor kiezen een bondgenoot te zijn in plaats van een beschermer. Misschien begint dat ook niet op het Museumplein, maar aan de keukentafel na het familiediner, in een gesprek tussen een vader en een dochter over hoe een veilige wereld eruitziet.