Laat mensen in de kast met rust

Het is bijna 11 oktober, de datum waarop jaarlijks de internationale Coming-Outdag plaatsvindt. Scholen, bedrijven, gemeenten en andere instanties in Nederland benadrukken die dag het belang voor lhbti-personen om zichzelf als zodanig kenbaar te maken. Maar voor wie? Zelf zat ik als homo wel lekker in die kast. Ik had vooral last van de hetero’s die hamerden op de noodzaak om eruit te komen.

Veel lhbti-personen ervaren Coming-Outdag als een ongemakkelijke spiegeling van Pride. In augustus laten hetero’s zien wie er allemaal allies zijn. De wederkerigheid dicteert blijkbaar dat twee maanden later de lhbti-populatie de nieuwe aanwas introduceert. Coming-Outdag wordt, ook door belangenorganisaties, gepresenteerd als iets feestelijks voor de gemeenschap. Waarom eigenlijk?

Toen ik opgroeide, heb ik het gehamer op uit de kast komen als stressvol en paradoxaal ervaren. Aan de ene kant had ik het geluk van een omgeving die homoseksualiteit niet behandelde als iets kwalijks of afwijkends. Aan de andere kant heerste er, door initiatieven zoals Coming-Outdag, de aanname dat homo’s hun geaardheid wel netjes uit de doeken dienen te doen in een kennisgevingsritueel waarvan hetero’s als vanzelfsprekend vrijstelling genieten.

Geen rolmodellen

Omdat de samenleving uit de kast komen behandelt als een verplichte statie in de seksuele ontwikkeling van uitsluitend lhbti-personen, is het vooral een extra bevestiging van anders-zijn. Ook zonder deze sociaal-maatschappelijke druk is dit anders-zijn, vooral voor jongeren, al voldoende duidelijk. Zelf herinner ik me een jeugd zonder rolmodellen, waarin ik telkens tegen mijn zin moest voetballen en werd blootgesteld aan tv-producties waarin Chantal Janzen als toppunt van begeerlijkheid werd voorgesteld. Het was allemaal al verwarrend genoeg. Waarom moest ik ook nog een presentatie geven om mijn abnormaliteit te benadrukken?

Natuurlijk is het mooi als jongeren zich vrij en veilig voelen om, al dan niet onder begeleiding van Arie Boomsma, hun seksuele voorkeur te delen met hun omgeving. Maar overheidsinstanties en belangenverenigingen moeten meer oog hebben voor de heteronormatieve machtsdynamiek die schuilgaat achter de benadering van coming-out als een levensgebeurtenis die exclusief en gewenst is voor lhbti-personen.

Niet alle lhbti-personen hebben de behoefte om uit de kast te komen, en dat is hun goed recht. Misschien wachten mensen af tot het moment dat ze een partner hebben of zien ze hun seksualiteit als iets persoonlijks, en niet als iets wat een informatieplicht schept jegens hun omgeving.

Seksuele identiteit primair?

Soms is het ook simpelweg niet veilig. Acceptatie onder jongeren daalt en vooral lhbti-personen in conservatieve milieus lopen nog altijd risico op verstoting of erger. De nadruk op uit de kast komen suggereert ten onrechte dat hun seksualiteit minder compleet zou zijn, alleen omdat hun onverdraagzame omgeving niet de details ervan kent. Zichtbaarheid is belangrijk, maar niet iedereen heeft de luxe om dit in het eigen leven uit te dragen.

Daarnaast is het de vraag waarom seksuele identiteit als primair zou moeten gelden. Er zijn personen die hun geaardheid niet kunnen rijmen met de ethiek van hun religie. Campagnes zoals Coming-Outdag gaan uit van een mensbeeld waarin seksuele voorkeur een zo fundamenteel persoonlijkheidskenmerk is dat het prioriteit verdient ten opzichte van andere aspecten. Ieder mens is vrij om dit zelf te bepalen. Een gelovige die ervoor kiest om zijn religie te belijden ten koste van zijn seksualiteit verdient evenveel respect als iemand die de tegengestelde keuze maakt.

Hetero’s uit de kast

Uit mijn eigen jeugd herinner ik me ook de verwarring over wie of wat er nu eigenlijk uit de kast moet komen. Is het een initiatierite waarna je als gecertificeerde, gemanifesteerde homo door het leven gaat? Of moet je het interpreteren als de onthulling van een bepaald soort gedrag? Gedrag is vluchtig en veranderlijk. In sommige Aziatische landen wordt seksualiteit daarom gezien als een performatieve in plaats van een identiteitskwestie. Het is voor een persoon niet definiërend, wat een officiële coming out minder logisch maakt.

Hoe je je seksualiteit ook interpreteert, laten we stoppen met uit de kast komen te behandelen als de eerste heilige communie voor lhbti-personen. De vele organisaties die Coming-Outdag klakkeloos in hun inclusiviteitsagenda opnemen zouden zich kritisch moeten afvragen wie nu echt baat heeft bij het evenement. Of nodig tenminste hetero’s uit om op 11 oktober ook ‘uit de kast’ te komen – dat zou pas inclusief zijn.