De huidige abortuswet is nooit geweest wat vrouwen wilden

Geen termijnen, geen indicatiestellingen. Geen verplichting tot behandeling in een aparte kliniek, maar de optie om abortus in een ziekenhuis te doen, zoals andere medische ingrepen. Volledig vergoed en legaal. Die intentie had het wetsvoorstel van PvdA-politici Jan Lamberts en Hein Roethof, geïnitieerd door Hannie Singer-Dekker, uit 1970. In 1976 dienden Lamberts en Roethof samen met Els Veder-Smit en Aart Geurtsen (VVD) een aangepaste versie van deze wet in, die werd aangenomen door de Tweede Kamer.

Toch is dit niet de abortuswet die wij nu hebben. In december 1976 sneuvelde het wetsvoorstel namelijk in de Eerste Kamer omdat de VVD besloot ‘naar geweten’ te stemmen. Een deel van de VVD-senators stemde tegen het eigen wetsvoorstel. De Vrouwen in de VVD waren woedend.

Ludieke acties

Vanaf eind jaren zestig beklommen vrouwen de barricades om het recht op het eigen lichaam op te eisen. Ze organiseerden onvermoeibaar ludieke acties, verspreidden pamfletten, lobbyden bij politici tot aan tafel bij premier Joop den Uyl en gingen met duizenden de straat op. Onder de vlag van ‘Wij Vrouwen Eisen’ kwamen vrouwen samen voor drie eisen: abortus uit het Wetboek van Strafrecht, abortus in het ziekenfonds en de vrouw beslist.

De bezetting van abortuskliniek Bloemenhove in Heemstede, afgelopen mei vijftig jaar geleden, was een hoogtepunt in die strijd. Nadat de minister van Justitie Dries van Agt het groene licht gaf voor een inval in deze kliniek, waar tot zijn afkeuring abortussen boven de twaalf weken werden gedaan, bezetten vijfhonderd vrouwen en mannen de kliniek.

Al die tijd dreigde een inval van de ME. De vrouwen met wie ik erover sprak, herinnerden zich boven alles het onderlinge gevoel van saamhorigheid: eensgezind voor het recht over het eigen lijf.

Paternalisme

De Wet afbreking zwangerschap, die in 1981 in de plaats kwam van het voorstel van Geurtsen, Lamberts, Roethof en Veder-Smit, onthield vrouwen dat recht. Deze wet van Leendert Ginjaar (VVD) en Job de Ruiter (CDA), ingediend onder inmiddels premier Van Agt, druipt van het paternalisme. Abortus mag alleen ‘als de noodsituatie van de vrouw deze onontkoombaar maakt’. De arts moet controleren dat de vrouw haar verzoek doet ‘na zorgvuldige overweging en in het besef van haar verantwoordelijkheid voor ongeboren leven en van de gevolgen voor haarzelf en de haren’.

Zij wordt bovendien naar huis gestuurd om haar zonde te overdenken. Ginjaar en De Ruiter bedachten dat zij daar vijf dagen over moest doen; sinds 2023 geldt een flexibele bedenktijd in overleg met de arts.

In protest tegen deze drakerige wet omsingelde Wij Vrouwen Eisen op 28 april 1981 het Binnenhof. Dat verliep niet zo vredig als de Bloemenhovebezetting. Voor het eerst werd de ME losgelaten op een vreedzame vrouwenactie. ME-mannen trokken demonstranten aan hun haren politiebusjes in, achtervolgden vluchtende vrouwen met gummiknuppels en sloegen hen tot bloedens toe (en incidenteel tanden uit de mond). De Haagse burgemeester noemde het politieoptreden ‘correct, doelmatig en beheerst’; de VVD en het CDA waren het met hem eens dat in deze situatie geen ander middel resteerde dan geweld.

Diezelfde dag werd het wetsvoorstel van Ginjaar en De Ruiter aangenomen door de Eerste Kamer. En daar zitten we nu nog steeds mee opgescheept.

Belediging

Deze bevoogdende, stigmatiserende katholieke wet was al in 1981 een belediging voor ongewenst zwangeren. Ze is nooit tegemoetgekomen aan de eisen van de vrouwenbeweging, die heel goed wist wat vrouwen willen. Het is hoog tijd om deze fout te herstellen en niet religieuze motieven en paternalisme, maar de wensen van mensen met een baarmoeder als uitgangspunt te nemen voor abortuszorg en bijbehorende wetgeving.

Daarom: maak abortus weer een zaak van zelfzorg, zoals het duizenden jaren is geweest. De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat dit met de abortuspil veilig kan tot twaalf weken zwangerschap.

Daarboven kan abortus in het ziekenhuis, vrij van demonstranten. En, zoals Pro nu voorstelt, moet abortus eindelijk uit het Wetboek van Strafrecht. Gezien haar geschiedenis is het niet meer dan logisch dat de VVD zich bij dit voorstel aansluit. Het is ten slotte cruciaal dat het bevoogdende taalgebruik ook uit de nieuwe wet verdwijnt. Zodat we kunnen zeggen: het heeft een halve eeuw te lang geduurd, maar het is tóch gelukt met de eisen van ‘Wij Vrouwen Eisen’.