De kleine stap van de eerste man op de maan was mogelijk door het grootse werk van Margaret Hamilton

Het is 1969 en in de kleine cabine van de maanlander gaat een alarm af. Het is vlak voor de historische landing van de Apollo 11, die de eerste mens op de maan moet zetten. De boordcomputer geeft een waarschuwing en even lijkt het erop dat de landing helemaal niet meer kan plaatsvinden. Maar het werk van het team dat zich op dat moment in de observatieruimte van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) bevindt, werpt zijn vruchten af. De software herstart zichzelf en brengt direct prioritering aan in de taken. Taken die niet strikt noodzakelijk zijn worden geannuleerd.

Het is de verdienste van de op dat moment 32-jarige Margaret Hamilton. Ze is aanwezig in de observatieruimte als hoofd van een team van ongeveer honderd softwareontwikkelaars. De Amerikaanse wiskundige heeft met haar team de vluchtsoftware ontwikkeld die Nasa in staat stelt de Apollo-missie te volbrengen.

Drie minuten nadat de software ingrijpt, landen de Amerikanen Neil Armstrong en Buzz Aldrin op de maan, als eerste mensen aller tijden. Hamilton herinnert zich het moment jaren later nog: ‘Toen ze daadwerkelijk landden, was dat een enorme opluchting. De astronauten waren veilig en de software had perfect zijn werk gedaan.’

Leren in de praktijk

Margaret Hamilton werd in 1936 in de staat Indiana geboren in een gezin van vier kinderen. Ze behaalt een bachelor wiskunde, gecombineerd met een minor filosofie. Relatief snel na haar afstuderen trouwt Hamilton en krijgt ze een dochter. Haar echtgenoot hoopt zich verder in het recht te scholen en het stel verhuist naar Boston.

Hamilton solliciteert bij het Massachusetts Institute of Technology, een van de meest prestigieuze technische universiteiten ter wereld. Ze komt te werken op de meteorologie-afdeling onder meteoroloog Edward Lorenz, ook wel bekend als de vader van de chaostheorie. Hamilton gaat aan de slag met weersvoorspellingssoftware: ‘Ik leerde er wat een computer was en hoe je software moest schrijven. Informatica was nog geen vakgebied, je leerde het in de praktijk’, zei ze jaren later tegen The Guardian.

In 1965 oriënteert Hamilton zich op een masteropleiding, totdat haar echtgenoot op een opvallende krantenadvertentie stuit: het MIT zoekt mensen die software kunnen ontwikkelen waarmee ‘mensen naar de maan kunnen worden gestuurd’. Hamilton wordt de eerste vrouwelijke programmeur van het project. Ze helpt de software voor de onbemande Apollo-missies bouwen en promoveert later naar het team dat de bemande missies ondersteunt. ‘Het bedenken van oplossingen en nieuwe ideeën was een avontuur. Toewijding en inzet waren vanzelfsprekend, we moesten wel pionieren.’

Serieus genomen

Eind jaren zestig werken er zo’n vierhonderd mensen aan de Apollo-software. Hamilton is assistent-leidinggevende. Had ze geen last van seksisme, als een van de weinige vrouwen in het vak? In 2019 zegt ze tegen The Guardian: ‘Toen ik de leiding overnam, zei een van de bazen dat hij er niet aan twijfelde dat ik het kon, maar dat hij wel zorgen had dat de mannen in het team zich zouden verzetten tegen mijn leiderschap. Dat deden ze niet.’ Alles, zegt Hamilton, draaide per slot van rekening om toewijding aan de missies.

Wanneer Hamilton carrière maakt, wordt coderen lang niet zo serieus genomen als het ontwikkelen van hardware. De wiskundige helpt om softwareontwikkeling als discipline op de kaart te zetten, ze bedenkt zelfs de term software engineering. Een portret van haar uit 1969 draagt bij aan de bekendheid van het vakgebied. Hamilton poseert op de foto naast een stapel papier, bestaande uit de geprinte codering voor de Apollo-missies. De stapel torent bijna boven haar uit.

Als in 2019 mede dankzij informaticus Katie Bouman de allereerste foto van een zwart gat wordt gemaakt, komt Bouman onbedoeld met een hommage aan Hamilton. Ze laat zich vastleggen met een berg harde schijven, gebruikers op Twitter ontgaat de parallel niet. In een interview met The Guardian reageert de dan 82-jarige wiskundige ietwat laconiek: ‘Ik benijd haar niet, zij moet het doen met het internet en al het venijn dat daar wordt verspreid. In sommige opzichten is het leven voor vrouwen juist slechter geworden.’

Probleemoplossend

Hamilton heeft een neus voor goed leiderschap en een goed probleemoplossend vermogen. Als jonge moeder neemt ze haar 4-jarige dochtertje Lauren geregeld mee naar het laboratorium van het MIT, als ze in de avonden of weekenden moet doorwerken. Het kind speelt er wat met een simulator en activeert per ongeluk programma P01, dat de systemen op de grond instelt vóór de lancering. Maar omdat de simulator op dat moment bezig is met een maanreis, raakt de boordcomputer in de war en crasht.

Hamilton komt met een oplossing voor het probleem, dat bekend komt te staan als ‘de Lauren-fout’. Maar de betrokken astronauten willen er aanvankelijk niets van weten. Niemand zou tijdens een daadwerkelijke vlucht zo’n fout maken, menen zij. Toch gaat het mis tijdens de missie van Apollo 8, de eerste bemande vlucht om de maan. Astronaut Jim Lovell activeert P01 en de boordcomputer wist alle navigatiedata. Hamilton en haar team worden erbij geroepen en weten de astronaut weer op koers te krijgen.

Jaren later gebruikt ze het incident om vrouwen die zich willen toeleggen op het coderen een hart onder de riem te steken. ‘Schroom niet te zeggen dat je het niet begrijpt of niet weet, geen enkele vraag is een domme vraag. En luister vooral niet altijd naar de zogenaamde experts.’