‘Heel bijzonder’, zegt minister Yesilgöz, zoveel draagvlak voor defensie in de Kamer

‘Voor het eerst in lange tijd moeten wij Nederlanders onder ogen zien wat oudere generaties heel goed begrepen. Vrijheid bestaat niet zonder kracht, veiligheid bestaat niet zonder kracht en vrede bestaat niet zonder kracht.’

De gedragen toon die minister van Defensie Dilan Yesilgöz donderdag aanslaat aan het begin van het debat met de Tweede Kamer over de sterk stijgende defensiebegroting – bijna 29 miljard euro in 2027 – is opvallend. In haar openingszinnen verwijst ze naar de verwoestende, nu bijna dagelijkse aanvallen op Oekraïense burgers en op de twee vrachtschepen die tot zinken zijn gebracht in de Zwarte Zee, in de exclusieve economische zone van twee Navo-bondgenoten.

Niemand spreekt haar donderdag tegen – en dat gebeurt ook niet als Yesilgöz zegt: ‘We moeten niet naïef zijn.’ Rusland noemt ze daarom niet langer ‘agressor’, zegt ze, maar de ‘vijand’. Forum voor Democratie, dat een referendum wil over Navo-lidmaatschap en nog steeds twijfelt of MH17 in 2014 is neergehaald door een Russische Buk-raket, vertoont zich niet tijdens het debat.

‘De toename van incidenten en gevaarlijke situaties in onze regio’, betoogt Yesilgöz, ‘houdt duidelijk verband met de Russische aanvalsoorlog in Oekraïne en diens toenemende risicobereidheid om militaire macht in te zetten om politieke doelen te bereiken.’ Ook in Nederland worden camera’s gehackt, zegt ze, ‘mogelijk om militaire routes in kaart te brengen’. ‘Het gaat niet langer over Oekraïne of Litouwen, maar over ons land. Niet langer alleen over afschrikken en voorkomen maar over afschrikking plus kunnen vechten.’

Reële dreiging

Het zijn woorden die lang niet hebben geklonken in het Nederlandse parlement. Tegen die internationale achtergrond, voeren donderdag niet de kritische rapporten van de Algemene Rekenkamer de boventoon of het uitstel bij de bouw van nieuwe fregatten. Het gaat evenmin over de recente rapportage van Defensie dat de materiële gereedheid van 13 van de 22 essentiële wapensystemen waarmee de krijgsmacht werkt, momenteel ‘niet op norm’ is.

Ook Kati Piri (Pro) spreekt over ‘de reële dreiging die er nu is’. Die context dicteert een debat op hoofdlijnen, waarbij opvallend is hoe breed gedragen de steun voor de hogere defensie-uitgaven is – van Pro tot JA21 en met inbegrip van de PVV. Oppositiepartijen als Pro en Volt willen vooral dat beleid dat dit kabinet ook omarmt, zoals het streven naar Europese strategische autonomie en het afbouwen van de afhankelijkheid van het omstreden Amerikaanse bedrijf Palantir, waar mogelijk geïntensiveerd en versneld wordt.

Piri hekelt dat het kabinet de Navo nog steeds ‘hoeksteen van het veiligheidsbeleid’ noemt, en de VS ‘de belangrijkste bondgenoot’. ‘Dat is je kop in het zand steken’, zei ze daarover bij aanvang van het debat. ‘We moeten ons Europese lot in eigen handen nemen.’ Maar Yesilgöz herkent Piri’s scepsis over de Europese ambities niet. ‘We gáán ook meer doen in Europa, we hebben hele afdelingen die daar dagelijks aan werken. We besteden ons geld zoveel mogelijk Europees en waar mogelijk in Nederland.’

Zoveel mogelijk nieuwe projecten hebben een Europese component, maar dat er plots vorig jaar toch weer zoveel geld is uitgegeven aan Amerikaanse wapensystemen, legt staatssecretaris Derk Boswijk uit, komt ook omdat Nederland peperdure Amerikaanse Patriot-onderscheppingsraketten heeft gekocht voor Oekraïne.

Steun Oekraïne

Minder stevig dan de steun voor de defensiebegroting is de substantiële Nederlandse steun voor Oekraïne. Nederland behoort tot Oekraïnes grootste steunpilaren en dit leidt met name op de rechterflank tot steeds meer irritatie. Vooral de PVV, die zegt Oekraïne wel te steunen, fulmineert er tegen. ‘Nederland is de pinautomaat’, vindt ook Denk-leider Stephan van Baarle. Mona Keijzer vindt dat het wel ‘een tandje minder kan’.

Daartegenover staan pleidooien van onder meer Pro en Volt om, conform het Oekraïense verzoek, dit jaar alsnog 2 miljard euro extra steun te geven vanwege de nijpende situatie. Eerder had het kabinet al 700 miljoen euro Oekraïne-steun naar voren gehaald, maar verder wil het kabinet niet gaan, zegt de minister, wijzend op de koploperspositie die Nederland nu al inneemt. Landen die te weinig doen of hun beloften niet nakomen worden aangesproken, zegt Yesilgöz.

Ten slotte blijkt uit het debat dat de politiek naar antwoorden zoekt op de Russische acties tegen Navo-bondgenoten. Wat doen we als zo’n ernstig incident in Nederland plaatsvindt, wil Piri weten. ‘Binnen de Navo willen we met onze bondgenoten, binnen de bestaande crisisstructuren, een escalatieladder hebben’, zegt Yesilgöz, ‘dat is waar we nu naar kijken.’

Beroepsmilitairen

De werving van beroepsmilitairen gaat goed, zegt Boswijk, als antwoord op de emotionele betogen tegen een mogelijke toekomstige selectieve opkomstplicht bij partijen als SP, PVV en Denk. ‘Een debat hierover is heel belangrijk, maar kan pas goed gevoerd worden als er een wetsvoorstel is.’ Yesilgöz zegt tot slot het draagvlak voor Defensie in de Tweede Kamer ‘heel bijzonder’ te vinden. ‘We zien dat niet terug in landen om ons heen.’

’s Middags blijkt dat de Russische ambassade ook heeft meegeluisterd en een kans ziet in de informatieoorlog. Door de term vijand te gebruiken, toont Yesilgöz ‘opnieuw’ de ‘destructieve koers van confrontatie’, stelt de ambassade. Rusland wil dat het kabinet haar woorden bevestigt of er afstand van neemt.