Stersopraan én dirigent Barbara Hannigan voegt een derde talent toe aan haar toch al indrukwekkende cv: dans

Of ze al spierpijn heeft? ‘Nee hoor’, lacht de onbevreesde sopraan – the fearless soprano, zoals haar bijnaam in de Britse pers luidt – in het Rotterdamse appartementje waar ze tijdelijk verblijft voor de repetities van de dansvoorstelling La Mer van choreograaf Nanine Linning. Dit weekend zal de Canadese stersopraan Barbara Hannigan (55) daarin niet alleen zingen én een orkest en koor dirigeren – een dubbelrol die al weinigen aankunnen – maar ook nog dansen tussen de dansers van Scapino Ballet Rotterdam. Een primeur in Nederland. Vrijdag is de première in het Nieuwe Luxor Theater.

Eerder danste Hannigan weliswaar soms in een opera, maar toen dirigeerde ze nog niet. Vijftien jaar geleden bond de Poolse regisseur Krzysztof Warlikowski haar in Brussel zelfs spitzen onder, als Lulu in de gelijknamige opera van Alban Berg. En in 2010 en 2011 had de Duitse choreograaf Sasha Waltz haar verleid mee te bewegen met haar dansers.

Op de bok

Kort daarna stond Hannigan voor het eerst op de bok, bij een concert in Parijs, gewoon om het uit te proberen. Collega’s zeiden vaak dat ze zong als een dirigent: haar lichaam liet al zien waar een noot ging landen voordat haar stem volgde. Inmiddels heeft ze naast haar drukke agenda als sopraan een indrukwekkende internationale carrière als succesvol (gast)dirigent bij grote orkesten.

Met het Nederlandse collectief Ludwig maakte ze haar debuut als zingende dirigent in Nederland: ‘niets minder dan een mirakel’, aldus recensenten. In 2022 regende het sterren toen ze voor het eerst het Concertgebouworkest dirigeerde. Sinds augustus van dit jaar is Hannigan chef-dirigent en artistiek directeur van het Iceland Symphony Orchestra in Reykjavik.

Ondanks de opmars van vrouwelijke maestro’s wordt het dirigentschap nog steeds als een mannenvak beschouwd. De Letse dirigent Mariss Jansons zei in 2017, een paar jaar na zijn chef-dirigentschap van het Koninklijk Concertgebouworkest, dat vrouwen op de bok niet zijn ‘cup of tea’ waren. Later maakte hij publiekelijk excuses.

Hannigan heeft zich nooit iets aangetrokken van enig conservatisme in de klassieke muziekwereld. Met een knipoog schenkt ze in Rotterdam nog een ‘cup of tea’ in, met veel melk en honing, een heilige routine voor het smeren van haar stembanden. Zoals ze ook spaarzaam omgaat met interviews om haar stem te sparen.

Totaalkunstwerk

Hannigan zei direct ‘ja’ op het verzoek van Linning (49), sinds 2024 artistiek directeur van Scapino Ballet Rotterdam, om in La Mer de drie pittige rollen van zangeres, dirigent en danseres voor het eerst te combineren. De vrouwen ontmoetten elkaar enkele jaren geleden op een feestje. Ze raakten niet uitgepraat over de kracht van totaalkunstwerken waarin muziek (klassiek en modern), dans, zang, video en design organisch samenkomen. En over het belang om altijd risico’s te nemen, hoe succesvol je ook bent.

Linning maakt met zesentwintig Scapino-dansers, het Rotterdamse Philharmonisch Orkest en het koor van Laurens Collegium een totaalproject over de dubbele houding van de mens tegenover de zee. ‘We hebben haar lief, maar vergiftigen haar ook. De kloof tussen wat we voelen en wat we doen, wil ik invoelbaar maken. Als iemand dat paradoxale menselijke gedrag in zang, dans en muziek kan vertolken, is het Barbara. Ze is superfit, heeft een atletisch lijf en haar lichaam ademt in alles muziek. Zij beweegt van een goddelijk orakel, dat de wereld waarschuwt, naar Venus die uit het schuim van de zee wordt geboren, als teken van hoop.’

Linning besloot in haar choreografie geen rekening te houden met het verschil in leeftijd, conditie of professionele training tussen de dansers en Hannigan. ‘Barbara zoekt juist een fysieke uitdaging. Alleen als een lift te vroeg of te laat komt voor een woord dat nadruk vereist in de zang, passen we dat aan.’

Verantwoordelijkheid

Hannigan viel ook voor het verzoek van Linning vanwege de klimaatcrisis. ‘Ik ben opgegroeid aan de Canadese kust van Nova Scotia en ik woon in Bretagne aan een baai. Ik zie vanuit mijn raam de blauwalg toenemen door de opwarming van de oceanen. Een vriend is tijdens het zwemmen ziek geworden door de giftige stoffen die deze bacteriën produceren.’

Hoe ze nu de drie zware verantwoordelijkheden tijdens La Mer combineert, vergelijkt ze met haar huis in Bretagne: ‘Van achter mijn piano, die ik heb geërfd van mijn dierbare mentor, de Nederlandse dirigent en pianist Reinbert de Leeuw, kijk ik altijd naar buiten. Ik houd niet van een gesloten huis met kleine kamertjes. Ik houd van een open ruimte. Zo werkt het ook in mijn hoofd: alle luiken open. De dirigent helpt de zangeres, de zangeres helpt de danseres en de danseres helpt de dirigent.’

Vijftien jaar geleden voelde ze zich in Brussel even een superwoman, toen het haar lukte op spitzen te staan. ‘Nu denk ik nooit meer aan succes of resultaat. Ik sta mij altijd toe te mogen falen. Dat advies gaf Reinbert. En dat maakt dat ik durf.’