Zichtbaar zijn maar tegelijkertijd anoniem blijven: Paarse Vrijdag is dubbel voor deze queer leerlingen in Waalwijk

Waar in de school moet het Paarse Vrijdag-loketje komen te staan, met informatie en activiteiten voor leerlingen die (andere) queers willen ontmoeten? Die vraag komt steeds terug in het overleg tussen zeven queer leerlingen van het Willem van Oranje College in Waalwijk en de twee docenten die hen helpen met de organisatie.

Het leercentrum op de tweede verdieping is ‘minder’, vindt Janne (16, op diens roze oogschaduw na volledig in het zwart). ‘Waarom dan?’, vraagt maatschappijleerdocent Peter Popping. ‘Het is daar wel mooi open.’ Zeker, zegt Janne. ‘Maar het is ook zo’n plek waar je met een heleboel klierders te maken krijgt.’

Bekogeld met Mentos

Sinds het christelijke Willem van Oranje College zo’n tien jaar geleden, in navolging van andere onderwijsinstellingen, de traditie invoerde om met paarse kleding te laten zien dat seksuele en genderdiversiteit welkom is, stond het loketje elk jaar bij de ingang. Er werden vriendschappen gesloten en leerlingen verzamelden er moed om uit de kast te komen.

Maar vorig jaar werd dit groepje daar bekogeld met Mentos, klonken er homofobe opmerkingen en tekende een aantal leerlingen hakenkruizen op de post-its bedoeld voor bemoedigende boodschappen. Dus zoeken de queers nu meer beschutting. Met paarse schilderstape in de gangen trekken ze straks pijlen in de richting van het lokaal, voor wie echt geïnteresseerd is.

Dilemma

Het verzet tegen Paarse Vrijdag is de laatste jaren zienderogen toegenomen, zegt Popping – in lijn met de recente bevinding dat de homo-acceptatie onder jongeren sinds 2021 drastisch is gedaald. Voor veel scholen is dat reden om deze vrijdag extra aandacht te besteden aan tolerantie en queer emancipatie. Bij belangenorganisatie COC werden 3.130 Paarse Vrijdag-onderwijspakketten besteld – meer dan ooit tevoren.

Maar hoe hier aandacht voor te vragen, is nogal een dilemma. Gesprekken over identiteit komen in Poppings lessen maatschappijleer nauwelijks nog van de grond. ‘Een aantal roeptoeters verzet zich daartegen. Zij vinden het onzin om aandacht te besteden aan lhbti-thema’s en zeggen dat ook.’

Een toelichting geven kunnen of willen ze meestal niet, zegt de leerkracht. ‘De rest van zo’n les is een kwestie van uitzitten – niemand zegt meer iets. Ze kijken me niet eens aan, in de hoop dat ze dan niet de beurt krijgen. En dus houd ik dan maar een monoloog over tolerantie.’

Het standpunt van de stille meerderheid, die volgens Popping gematigd is op het Willem van Oranje College, verdwijnt daardoor naar de achtergrond. Niet dat zijn leerlingen timide zijn: over andere onderwerpen, zoals de autocratisering van de Verenigde Staten, voeren ze geanimeerde gesprekken.

Om het gesprek over identiteit en emancipatie weer op gang te krijgen, maakt hij met andere docenten een filmpje waarin leerlingen vertellen wat Paarse Vrijdag voor ze betekent. Daarin komen vier perspectieven aan bod: het christelijke, dat van queer leerlingen voor wie deze dag belangrijk is, dat van leerlingen voor wie queer-zijn zelf geen thema is maar die de aandacht wel onderschrijven en dat van mensen die de aandacht onnodig of zelfs belachelijk vinden.

Ironisch

Op Paarse Vrijdag, tijdens de dagopening, wordt het filmpje in elke klas vertoond. Op een werkblad schrijven leerlingen daarna een mening die ze nog niet eerder hadden gehoord en wat ze daarvan vinden – bedoeld als oefening om beter naar anderen te luisteren. ‘Want dat doen leerlingen steeds minder’, zegt Popping.

Eén probleem: de tegenstanders van Paarse Vrijdag willen niet meewerken en de queer leerlingen willen alleen anoniem worden gefilmd. Op de beelden van hun achterhoofden is door de aangebrachte waas alleen nog hun haarkleur te zien. Het is op een pijnlijke manier ironisch: ‘Paarse Vrijdag is een moment om onszelf te laten zien’, zegt een onherleidbare stem.

Draagt de school zo niet bij aan het sentiment dat je je queer identiteit maar beter verborgen kunt houden? Dat het iets bijzonders is, of iets om je voor te schamen? Popping twijfelt: hij bood de leerlingen zelf aan om anoniem te blijven, maar nu hij het resultaat ziet, bekruipt hem toch het gevoel dat het stigmatiserend kan werken.

Dus legt hij het nog maar eens op tafel, tijdens het overleg met de queer leerlingen: willen ze echt anoniem blijven, of kan het misschien toch herkenbaar? Liever anoniem, zegt Nova. ‘Het was best emotioneel. Niet de hele school hoeft me zo kwetsbaar te zien.’ Met hun voornaam in de krant daarentegen, is geen probleem voor ze. ‘Het gaat ons echt om medeleerlingen’, zegt Janne. ‘Wie leest hier nou de krant?’

‘Gay bingo’ en ‘raad de Pridevlag’

Waar hun leeftijdsgenoten er weer net zulke conservatieve opvattingen op nahouden als de tieners van twintig jaar geleden, zijn de lhbti-leerlingen op het Willem van Oranje College meer vrijgevochten en queergeletterd dan ooit. Ze roepen bevlogen door elkaar heen, met zinnen vol internettaal. Opperen activiteiten als ‘gay bingo’ en ‘raad de Pridevlag’. En kennen talloze queer ‘icons’, liedjes, films en symbolen – vaak via sociale media.

Met haar rechterhand maakt Emma ijverig aantekeningen van die ideeën. Op haar linker ligt de hand van haar vriendin, Nova. De meiden, beiden 16, zijn vandaag een jaar samen, realiseren ze zich tijdens de bijeenkomst. Komt mooi uit dat ze op deze ‘anniversary day’ allebei een ACDC-bandshirt aan hebben, ‘niet eens afgesproken’.

Ja, ze worden weleens uitgescholden, maar hand in hand door de school lopen gaat meestal zonder gezeur. Alleen op schoolreis naar Berlijn deed een groep jongens hen na, door in tweetallen hand in hand achter ze te lopen, zegt Nova. ‘Ze probeerden ons belachelijk te maken, maar wij vonden het juist heel grappig. Want zij begonnen er ook nog bij te huppelen.’