Nederlandse suikerboeren gaan een zwaar jaar tegemoet: ‘Het kwaad was al geschied, groeien deed die biet niet’

Er hangt een zoete, weeïge bietengeur rond de suikerfabriek in Groningen: een teken dat de bietencampagne is begonnen. Eens per jaar, in september, gaat de suikerfabriek aan, ‘en daarna gaat hij niet meer uit tot in januari’, vertelt Jurian van den Akker, locatiemanager van Cosun Beet Company, de coöperatie die namens de boeren de bieten verwerkt en verkoopt.

Vrachtwagens, tot de nok gevuld met suikerbieten, rijden af en aan bij de suikerfabriek. Elke anderhalve minuut sluit een nieuwe wagen aan in de rij. Chauffeurs storten hun vracht op de 2 meter hoge berg bieten bij de fabriek, en rijden daarna terug naar de boerderij voor de volgende lading. En zo gaat het door: 24 uur per dag, zeven dagen in de week.

Voor chauffeur Michel de Haan (54) is het de achtste campagne. Vanaf 5 uur ’s ochtends rijdt hij met 35 ton bieten in zijn wagen van Oldambt naar de fabriek en weer terug. Vijf ritjes op een dag. Met de tegenvallende oogst is hij weinig bezig. Maar wat hem wel opvalt: ‘We zijn waarschijnlijk eerder klaar dit jaar.’

Zomerse droogte

De uitzonderlijke droogte van de zomer heeft roet in het eten gegooid voor de bietentelers. De witte knollen vallen door het gebrek aan regen kleiner uit en het suikergehalte ligt lager dan normaal. Om de schade te beperken is het begin van de bietencampagne een week uitgesteld: ‘Zodat de bieten een week extra kunnen doorgroeien en meer suiker kunnen aanmaken’, zegt Van den Akker. Cosun Beet Company verwacht ongeveer 200 duizend ton minder suiker te produceren dan vorig jaar.

Van den Akker benadrukt dat de oogst niet overal even slecht uitvalt: ‘We zien grote regionale verschillen, van teler tot teler. Er is in Zuid-Nederland minder water gevallen dan in het noorden. De opbrengsten zijn daarom beter in Groningen dan in het zuiden van het land.’

Akkerbouwer Gerald Wiechers uit Westerbork, in Drenthe, zag door de droogte zijn oogst verdampen. ‘We hebben de bieten nog beregend, maar dat was hopeloos. Het kwaad was al geschied, groeien deed die biet niet’, licht hij telefonisch toe. Wiechers verwacht dat zijn oogst een derde lager uitvalt dan in andere jaren.

Suikermarkt op zijn gat

Het contrast met vorig jaar is groot. Toen hadden de Nederlandse bietentelers juist een zeer succesvolle oogst. Helaas vertaalde dit succes zich toen niet in grote winsten. De bietentelers hebben namelijk een tweede probleem: sinds eind 2024 ligt de suikermarkt op zijn gat.

Wereldwijd is er momenteel een overschot aan suiker. ‘In 2022 waren de prijzen voor suiker gunstig. Hierdoor zijn grote productielanden, zoals Brazilië en India, meer suiker gaan produceren en exporteren’, zegt Doriana Milenkova, landbouwanalist bij Rabobank. Ook Europese landen zagen een grotere oogst. Bovendien werd de Europese suikermarkt tijdelijk verstoord door de belastingvrije import van suiker uit Oekraïne. Door het suikeroverschot kelderde in 2024 de suikerprijs, van boven de 800 euro naar 500 euro per ton. Hoeveel de boeren voor hun suikerbieten krijgen, is grotendeels afhankelijk van de suikerprijs.

‘Dubbele teleurstelling’

Als reactie op het overschot besloot suikercoöperatie Cosun de boeren dit jaar minder bieten in te laten zaaien. De droogte van deze zomer kwam daar bovenop. Bas Schrage, akkerbouwer uit Zuidlaarderveen in Drenthe, is bezorgd om de uiteindelijke opbrengst en bietenprijs, die wordt vastgesteld in februari.

‘Het zijn omstandigheden waar je weinig aan kunt doen: je hebt geen invloed op het weer of op de suikerprijs’, zegt de boer. Collega Wiechers is het met hem eens. Hij maakte extra kosten om het gewas te beregenen: ‘Een financiële aderlating.’ Dat de suikerprijs zo laag is, is volgens Wiechers een ‘dubbele teleurstelling’.

Kleine troost

Een kleine troost voor de boeren: de wereldsuikerprijs lijkt zich te herstellen. ‘We zien dat de wereldwijde voorraden weer meer in balans komen’, zegt Milenkova. Door de droogte verwachten ook andere Europese landen, zoals Frankrijk, kleinere opbrengsten: 3 miljoen ton minder dan vorig jaar.

Daarnaast richt Brazilië zich, door de blokkade van de Straat van Hormuz, nu meer op de productie van ethanol uit suiker. ‘En de verwachting is dat ook El Niño een negatief effect zal hebben op de suikeropbrengst uit Azië’, stelt Milenkova. De slinkende suikervoorraden leiden al tot een licht stijgende suikerprijs: in september stond deze op ongeveer 580 euro per ton suiker.

De pijn van de droogte wordt hierdoor iets verzacht, verwacht de Rabobank-analist. ‘Maar alsnog is het geen positief jaar voor de boeren.’ Volgens de suikercoöperatie biedt de huidige suikerprijs ‘voor veel akkerbouwers nauwelijks een gezond en toekomstbestendig verdienmodel’.

Dit jaar markeert de 130ste bietencampagne van de suikerfabriek, vertelt Van den Akker, wijzend naar de vier grote ronde silo’s, binnenkort gevuld met suiker. De komende jaren worden er nog extremere droge zomers verwacht. Toch maakt Van den Akker zich nog geen zorgen over de toekomst van de suikerbiet. ‘De suikerbiet is een sterk gewas, die kan wel wat hebben.’