Voormalig VN-mensenrechtenchef Navanethem Pillay wint Nobelprijs voor de Vrede

Het Nobelcomité noemde de Zuid-Afrikaanse van Indiase afkomst een voorvechter van het internationaal recht die opkomt voor de menselijke waardigheid. ‘Ze heeft een cruciale rol gespeeld bij het vervolgen van oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide’, aldus het comité. ‘In haar lange carrière toonde ze met haar duidelijke morele kompas een diepe betrokkenheid bij de universele rechten van de mens.’

Pillay (85) is nu tijdelijk rechter bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag in de zaak waarin Myanmar van genocide wordt beschuldigd. Eerder was ze Hoge Commissaris voor de Mensenrechten bij de Verenigde Naties (VN). Ze leidde ook het tribunaal dat de genocide in Rwanda vervolgde en was rechter bij het Internationaal Strafhof in Den Haag.

Enkele uren nadat Pillay de onderscheiding kreeg toegekend, maakte persbureau Reuters bekend dat de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio sancties oplegt aan het ICC. ‘We zullen transacties met dit malafide hof verbieden, hun middelen afsnijden en hun functioneren ernstig belemmeren’, schrijft hij in een verklaring. President Donald Trump noemde het Strafhof eerder een ‘losgeslagen anti-Amerikaans tribunaal’ waar ‘kwaadaardige mensen’ werken.

Tot voor kort stond Pillay aan het hoofd van de VN-commissie die onderzoek deed naar de bezette Palestijnse gebieden en concludeerde dat er in Gaza genocide plaatsvond. Vrijdag klonken daarom ook woedende woorden vanuit Israël. Het buitenlandministerie schrijft op X ‘dat Joseph Goebbels vanuit de hel applaudiseert.’

Opvolger vredesactivist Machado

Pillay is de opvolger van de Venezolaanse politicus en vredesactivist María Corina Machado, die vorig jaar de Nobelprijs won. Zij kwam daarna in een lastig parket terecht doordat de Amerikaanse president Donald Trump zich gepasseerd voelde door het Nobelcomité. Machado, die Trump te vriend moest houden in haar strijd tegen het Venezolaanse regime, besloot daarna om haar medaille aan hem te geven.

Pillay, die vrijdag bij het horen van het nieuws een langdurig applaus kreeg van medewerkers, leek grappend te verwijzen naar het voorval: ‘Als jullie nog langer klappen, deel ik deze prijs misschien wel met Trump.’

De uitreiking van de prijs vindt, zoals ieder jaar, plaats in Oslo op 10 december, de sterfdag van initiatiefnemer Alfred Nobel. Pillay ontvangt dan een oorkonde, een medaille en een prijzensom van ruim 1 miljoen euro.

Opsteker voor internationaal recht

Het vijfkoppige Nobelcomité – de leden worden uitgekozen door het Noorse parlement – kwam in zijn toelichting vrijdag nadrukkelijk op voor de internationale rechtsorde, zonder de rol van de VS te benoemen.

‘Het stelsel is nooit perfect geweest, maar het internationaal recht is het fundament voor een meer vreedzame wereld’, aldus voorzitter Jørgen Watne Frydnes. ‘Toch staat het stelsel onder enorme druk en worden zijn instituten aangevallen. Een wereld zonder internationaal recht is oneerlijk, onverstandig en inhumaan.’

Tomoko Akane, de president van het ICC die net als zeven andere rechters en twee aanklagers eerder al op een Amerikaanse sanctielijst is gezet, noemde de winst van Pillay vrijdag ‘een belangrijke erkenning van de essentiële betekenis van het internationaal recht’. ‘Zeker in tijden van ernstige bedreigingen is dat van groot belang.’

287 kandidaten

Er waren dit jaar 287 kandidaten voor de prijs. De namen van de genomineerden worden nooit bekendgemaakt door het Nobelcomité. Soms maken landen of instellingen zelf wel bekend wie ze hebben voorgedragen. Zo was Trump genomineerd door Pakistan, Cambodja en Israël. De Amerikaanse president zei deze week weer dat hij de prijs verdient, maar hield er ook rekening mee dat het Nobelcomité een andere keuze zou maken.