Hegseth stuurt VS op moderne manier een eeuw terug de tijd in met livestream van executie door vuurpeloton

De executie van Nidal Hasan is in veel opzichten ongekend. Hij is de eerste Amerikaanse militair sinds 1961 die wordt geëxecuteerd, de eerste militair sinds 1945 die wordt gefusilleerd en de eerste Amerikaan sinds 1937 die in het openbaar ter dood wordt gebracht, zo werd vrijdag bekend. Tegelijk is de gang van zaken exemplarisch voor de regering van Donald Trump, onder wiens leiding de federale doodstraf en theatraal machtsvertoon bezig zijn aan een comeback.

De executie is op Fort Hood, de militaire basis waar Hasan zijn aanslag pleegde, om 13.00 uur, het tijdstip van die aanslag. Dat de straf wordt voltrokken door een vuurpeloton, is volgens minister van Defensie Pete Hegseth een ‘no-brainer’. ‘Dit hebben we sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer gedaan. Nou, ik ben best gecharmeerd van de mentaliteit die we toen hadden, namelijk: winnen, en beseffen dat je geen duimbreed moet toegeven als de vijand je aanvalt.’

Krijgersethos

De nostalgische verheerlijking van het Amerika van rond de Tweede Wereldoorlog vormt de ideologische basis van Hegseths ministerschap. Destijds hadden de VS tenminste nog een echt ‘krijgersethos’ en een winnaarsmentaliteit, vindt hij. Sindsdien zou het leger danig zijn verzwakt, onder meer door een ‘diversiteitsideologie’. Onder Hegseth is het ministerie van Defensie daarom weer omgedoopt tot het ministerie van Oorlog, zoals het tot 1949 heette.

Het vuurpeloton past in Hegseths ideologie, zegt militair rechtsdeskundige Brenner Fissell tegen persbureau AP: ‘Vuurpelotons hebben een gepercipieerd beeld van mannelijkheid en militair vertoon dat past in een ‘cultuur des doods’ die Hegseth wil benadrukken.’

Ophangen aan kranen

Ironisch genoeg zijn het voornamelijk radicaal-islamitische regimes, waar Hegseth fel tegenstander van is, die mensen in het openbaar executeren. In Iran worden sommige veroordeelden publiekelijk opgehangen aan kranen. De Taliban – die Hasan zei met zijn aanslag in 2009 te willen beschermen – laten veroordeelden vaak ter dood brengen in volle stadions. Nabestaanden van moordslachtoffers mogen zelf de trekker overhalen. Volgens Amnesty International waren Iran (11) en Afghanistan (6) de enige landen waar in 2025 openbare executies zijn uitgevoerd, al zijn er van eerder ook gevallen bekend uit Noord-Korea, Saoedi-Arabië, Somalië en Jemen.

Van dergelijke executies zijn vaak geen beelden, hooguit vage foto’s gemaakt met telefoons. Terroristen en militante bewegingen leggen hun terechtstellingen soms wel haarscherp vast; zo maakte Islamitische Staat video’s van onthoofdingen en zelfs van het levend verbranden van een Jordaanse piloot. Dat is ook kritiek die van rechts en links klinkt op Hegseths plan. ‘Het is walgelijk. Probeert hij IS-executies na te doen?’, vraagt de Democratische senator Chris Murphy zich af bij CNN.

Juridische vragen

Openbare executies zijn niet illegaal in de VS, maar de livestream roept wel juridische vragen op. De grondwet verbiedt ‘wrede en ongebruikelijke straffen’. Ook zeggen de regels van het leger dat minderjarigen geen getuigen mogen zijn van executies. Onduidelijk is wat de voorwaarden zullen zijn om de stream te kunnen bekijken. Het kantoor van VN-mensenrechtenchef Volker Türk noemt het plan een ‘overtreding van het verbod op marteling’.

Federale executies en executies door Amerikaanse staten vinden op dit moment achter gesloten deuren plaats, al is er al decennia discussie over het uitzenden ervan. Nu kan er een handvol mensen bij zijn, vaak familie, nabestaanden van slachtoffers en journalisten. In sommige staten is de aanwezigheid van getuigen zelfs verplicht. In 2001 werd de executie van Oklahoma City-bomber Timothy McVeigh live uitgezonden op een besloten kanaal, waar 2.000 nabestaanden van zijn slachtoffers naar hadden mogen kijken. Het werden er ruim 200.

Mislukte executies

Hoewel een openbare livestream nooit eerder is vertoond, hebben de VS een lange geschiedenis van publieke executies. Dat waren vroeger hele evenementen met een ‘kermissfeer’, aldus een expert tegen AP. Ouders en leraren namen kinderen er mee naartoe uit didactisch oogpunt.

De laatste openbare executies in de VS waren in 1936 en 1937. In 1936 werd in Kentucky een jonge zwarte man opgehangen die was veroordeeld voor verkrachting van een oude witte vrouw. Er kwamen 20 duizend belangstellenden op af. Een jaar later werd in Missouri ten overstaan van 500 mensen een man opgehangen die bij een overval een verkoper had vermoord. De praktijk raakte in onbruik omdat er problemen ontstonden met de openbare orde en omdat de ophangingen niet altijd probleemloos verliepen.

Mislukte executies komen nog altijd voor, vooral als ze worden uitgevoerd met een injectie, zoals pas nog bij Christa Pike in Tennessee, die als eerste ooit die methode overleefde. Om die reden zijn niet alle experts tegen het voornemen. Doodstrafdeskundige Deborah Denno zegt tegen AP dat een livestream de hele procedure transparanter maakt: ‘De burgers zien dan precies wat er gebeurt.’

Correctie: in een eerdere versie van dit stuk stond dat in 1936 voor het laatste iemand in de VS publiekelijk is geëxecuteerd. Het was in 1937. Hierboven is dat aangepast.