Kabinet maakt excuses aan Q-koortspatiënten: ‘We hebben steken laten vallen’

‘Jullie hebben allemaal het gevoel gekregen dat je er alleen voor staat’, zei Hermans. ‘De overheid is er om zorg en steun te geven, en daarin hebben we steken laten vallen. En we doen het nog steeds niet goed.’

De politieke excuses komen bijna twintig jaar na de uitbraak van de grootste Q-koortsepidemie ter wereld, op het Brabantse platteland. De overheid faalde in de aanpak, waardoor tienduizenden mensen, onwetend van de risico’s, geïnfecteerd raakten met een bacterie die door besmette geiten en schapen werd verspreid. Enkele duizenden van hen zijn blijvend ziek, zicht op genezing hebben zij niet.

De Nationale Ombudsman schreef eerder in drie kritische rapporten dat de overheid verantwoordelijk is voor het leed van patiënten en dat verontschuldigingen op hun plaats zijn.

Begin dit jaar liet het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de eigen aanpak onderzoeken door een groep onafhankelijke overheidsambtenaren. Uit die second opinion kwam een duidelijk advies naar voren: spreek, namens de overheid, ‘een vorm van excuses’ uit.

‘Loos woord’

Tot nu toe voelde geen enkele minister daarvoor. ‘We hebben naar ons beste kunnen gehandeld’, zei oud-landbouwminister Gerda Verburg in 2012 na een hoorzitting. ‘Ik kan wel sorry zeggen, maar dat is een loos woord.’

Vergelijkbaar was de reactie die toenmalig minister van Volksgezondheid Fleur Agema twee jaar geleden naar de Ombudsman stuurde. De overheid heeft ‘op basis van de beste toen beschikbare kennis’ gehandeld, schreef Agema. Excuses achtte zij ‘niet op zijn plaats’.

Een jaar geleden ging toenmalig minister van Volksgezondheid Jan Anthonie Bruijn voor het eerst in gesprek met Q-koortspatiënten. Hij benoemde een Q-koortsambassadeur en stelde geld beschikbaar om de kwaliteit van leven van patiënten te verbeteren. Zijn opvolger Sophie Hermans trekt die lijn nu door. Vrijdagmiddag zei ze dat ze diep onder de indruk was van gesprekken met Q-koortspatiënten. ‘Van het ene op het andere moment is een leven tot stilstand gekomen. Daarna kwam een periode waarin ze steeds opnieuw hun verhaal moesten vertellen, en niet werd geloofd dat ze ziek zijn.’

Rechtszaak

Daarmee blijft ze vooralsnog weg van de verantwoordelijkheid voor de geleden schade. Weliswaar concludeerde een overheidscommissie in 2010 dat de overheid veel te traag had gehandeld en dat de ministers van Landbouw en Volksgezondheid langs elkaar heen hadden gewerkt, toch oordeelde de rechtbank Den Haag zeven jaar later in een zaak die Q-koortspatiënten hadden aangespannen dat de staat niet onrechtmatig had gehandeld.

De patiënten zijn in hoger beroep gegaan. Zij verwijten de overheid dat er veel te lang informatie is achtergehouden over de uitbraken op de boerderijen en dat veel te laat duidelijk werd dat mensen ernstig ziek kunnen worden van de bacterie.

Pas na twee jaar volgden maatregelen en werden geiten geruimd en gevaccineerd. De geitenhouders kregen miljoenen euro’s compensatie. De patiënten moesten genoegen nemen met eenmalig 15 duizend euro.

Postcovid-achtige klachten

Meer dan tweeduizend Q-koortspatiënten kampen met blijvende, ernstige gezondheidsklachten. Zo’n 1.500 van hen lijden aan het Q-koortsvermoeidheidssyndroom, een ziekte met vergelijkbare ernstige klachten als postcovid. Bij zo’n zeshonderd patiënten is chronische Q-koorts vastgesteld, bij hen heeft de bacterie een blijvende infectie veroorzaakt met vaak ernstige gezondheidsproblemen tot gevolg.

Volgens internist en hoogleraar Chantal Rovers (Radboudumc), gespecialiseerd in Q-koorts, komen er nog altijd patiënten bij: ‘De afgelopen jaren zijn er in mijn ziekenhuis nog patiënten gediagnosticeerd.’

Volgens de officiële cijfers zijn 116 patiënten met chronische Q-koorts aan de ziekte overleden, maar de databank wordt sinds zes jaar niet meer bijgewerkt, aldus Rovers. Sindsdien is er nog een aantal patiënten overleden, mailt ze desgevraagd.

Excuses belangrijk voor patiënten

Caroline van Kessel, de scheidend voorzitter van de patiëntenvereniging, vertelde donderdag in de Volkskrant hoe belangrijk de excuses voor patiënten zijn: ‘De bewijslast voor het feit dat wij ziek zijn geworden heeft altijd bij ons gelegen. Het woordje sorry kan dat gevoel eindelijk laten kantelen.’

Het is de vierde keer in korte tijd dat het kabinet excuses aanbiedt voor zaken die in het verleden fout zijn gegaan. Eerder al kwamen er verontschuldigingen voor de misstanden in de gesloten jeugdzorg, voor het leed en verdriet van afstandsmoeders en voor de harteloze naoorlogse opvang van Molukkers in Nederland.