VS openen zware aanval op Internationaal Strafhof: ‘De geschiedenis zal over dit moment oordelen’

Acht westerse landen, waaronder Nederland, Canada, Japan en Groot-Brittannië, stelden in een gezamenlijke verklaring het ‘ten zeerste oneens’ te zijn met de maatregel. Een reeks Europese landen liet op eigen houtje zijn ongenoegen blijken. De Europese Commissie stelde de stap van de VS ‘diep te betreuren’.

Terwijl voorheen functionarissen van het ICC op de korrel werden genomen, worden nu strafmaatregelen getroffen tegen het in Den Haag gevestigde instituut als zodanig. Het ICC wordt door Washington toegevoegd aan de lijst met personen en instellingen waarmee de VS op vijandige voet staan, de SDN-lijst met ‘Specially Designated Nationals’. Doorgaans zijn dat zware criminelen, drugskartels en notoire mensenrechtenschenders.

Het is alle Amerikaanse burgers, ondernemingen en organisaties nu verboden diensten te verlenen aan of zaken te doen met het hof en daarmee verbonden personen. Ook zaken als pensioenbetalingen en ziekteverzekeringen lopen gevaar. Op overtreding staan maximaal 20 jaar celstraf en een boete van 1 miljoen dollar.

De maatregel komt boven op een vorig jaar al door het Amerikaanse parlement aangenomen sanctiewet, die bepaalt dat de VS strafmaatregelen kunnen opleggen aan iedereen die meewerkt aan het op verzoek van het ICC ‘onderzoeken, arresteren, vasthouden of vervolgen’ van burgers van de VS of van Amerikaanse bondgenoten, zoals Israël. Ook Nederlandse functionarissen van justitie en politie lopen daardoor risico, bijvoorbeeld wegens het overbrengen van verdachten naar de gevangenis in Scheveningen.

Internationale rechtsorde

Het ICC zelf stelde in een verklaring zijn werk hoe dan ook te zullen voortzetten. ‘Het hof kan echter niet alleen staan. Het lot ervan ligt nu ook in handen van de staten die het hebben opgericht.’ De internationale rechtsorde als zodanig staat op het spel, aldus het hof. ‘De geschiedenis zal over dit moment oordelen.’

Die oproep kan in het bijzonder Nederland, gastland van het hof, zich aantrekken. Minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken zei in een reactie dat Nederland ‘pal staat’ voor het hof en er ‘alles aan zal doen het hof te beschermen’. Op zijn wekelijkse persconferentie, een uur voor de bekendmaking van de sancties, zei premier Rob Jetten dat Nederland het ICC ‘steen voor steen’ zal verdedigen.

‘Schimmig nephof’

Een uur later dreigde Marco Rubio, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, het hof daarentegen ‘stukje bij beetje’ te ontmantelen. ‘We zullen transacties met dit schimmige nephof verbieden, zijn middelen afsnijden en zijn vermogen om tegen ons op te treden verlammen’, zei hij in een videoboodschap.

In Buitenhof zei Berendsen zondag dat Nederland vooralsnog de ‘diplomatieke route’ wil bewandelen om de VS op andere gedachten te brengen. Washington geeft volgens het vrijdag gepubliceerde besluit betrokkenen een half jaar de tijd om aan de nieuwe vereisten te voldoen. Berendsen legt dit zo uit dat de sancties pas over zes maanden ingaan.

Er is dus nog tijd om te praten, zei hij. Nederland wil daarbij samen optrekken met het Strafhof, de Europese Commissie en andere Europese landen. Maandag spreekt de minister met zijn Europese collega’s.

‘Nucleaire optie’

De vraag is wat Berendsen in onderhandelingen met de VS te bieden heeft. Door interviewer Twan Huys gevraagd of de Israëlische premier Benjamin Netanyahu mogelijk zal worden gevrijwaard van vervolging, zei de minister dat hij ‘niet op de gesprekken wil vooruitlopen’.

Als het overleg met de Amerikanen niets oplevert, heeft de Europese Unie de zogenoemde ‘nucleaire optie’ achter de hand. Dat is een verordening die het Europese ondernemingen en burgers verbiedt aan bepaalde internationale sancties mee te werken. Volgens Berendsen is inzetten van dit ‘paardenmiddel’ nu nog niet aan de orde; eerst krijgt de diplomatie een kans.

Wat de VS vooral dwarszit, is dat het Internationaal Strafhof rechtsmacht heeft over alle misdrijven die gepleegd worden op het grondgebied van bij het hof aangesloten landen, ook als de daders onderdaan zijn van een niet-lid. Hiervan zijn bijvoorbeeld Netanyahu en zijn oud-minister van Defensie Yoav Gallant het slachtoffer. Het hof heeft tegen hen arrestatiebevelen uitgevaardigd.

Ook doet de aanklager van het hof onderzoek naar in Afghanistan gepleegde misdrijven. Het onderzoek strekt zich in potentie ook uit naar Amerikaanse militairen. Tot nu zijn alleen Afghanen aangeklaagd. Dat ook Amerikanen zullen worden vervolgd, lijkt niet waarschijnlijk.