Zuid-Afrika trekt nieuwe richtlijn voor asielzoekers in na rellen

Zuid-Afrika heeft vrijdag de nieuwe richtlijn voor asielzoekers ingetrokken, een dag nadat anti-migrantenprotesten in Durban en Johannesburg gewelddadig werden. Het ministerie van Binnenlandse Zaken had de richtlijn op 28 september uitgevaardigd om een uitspraak van de rechter uit te voeren. In Durban was al dagen onrust. Donderdag verspreidde die zich naar Soweto, een township van Johannesburg.

Richtlijn voor asielzoekers in Zuid-Afrika ingetrokken
Volgens het ministerie was de richtlijn een operationele beslissing van het kantoor van de directeur-generaal, genomen zonder medeweten van de minister of andere politieke bestuurders. Het ministerie verwerpt de stelling dat de richtlijn politiek gemotiveerd was.

De kantoren voor asielzoekers raakten volgens het ministerie overbelast. Medewerkers liepen ernstig gevaar en de openbare veiligheid kwam in het geding. Het ministerie gaat nu opnieuw bepalen hoe het de uitspraak veilig kan uitvoeren. De uitspraak zelf blijft gelden. Een nieuwe aanpak is nog niet bekend.

Wat veranderde de richtlijn voor asielzoekers?
Alle kantoren moesten direct iedereen ontvangen die zich persoonlijk meldt en asiel wil aanvragen. Dat gold ook voor mensen die illegaal of niet via een grenspost het land waren binnengekomen, geen visum hadden of zich niet binnen vijf dagen na aankomst hadden gemeld. Wie eerder was weggestuurd, moest alsnog worden geholpen.

Na de uitspraak kwamen honderden mensen naar de kantoren, onder wie naar verluidt mensen die niet in aanmerking komen voor asiel. Volgens het ministerie steeg het aantal aanvragers in Durban sterk. Er ontstonden lange rijen, terwijl er onjuiste berichten rondgingen over een algemene amnestie voor mensen die illegaal in het land verblijven. De regering zegt dat de uitspraak dat niet inhoudt.

Volgens een docent van de Universiteit van Zuid-Afrika liggen er al meer dan 82.000 asielzaken. Hij zegt dat het systeem niet was voorbereid op de toeloop.

Waarom werd er gedemonstreerd?
De anti-immigratiebeweging March and March wijst de uitspraak af. Zij vindt dat de richtlijn de immigratiewetten negeert, de nationale veiligheid in gevaar brengt en lokale voorzieningen overbelast. De groep blokkeerde meerdere kantoren voor asielzoekers. In Durban eiste een groep dat een vluchtelingencentrum stopt met het verwerken van asielaanvragen.

Mensenrechtenorganisaties begroetten de uitspraak en de richtlijn juist als een overwinning voor de bescherming van vluchtelingen. De regering legt de schuld bij desinformatie over de uitspraak.

Rellen in Durban en Soweto: auto's in brand, winkels geplunderd
Relschoppers staken in Durban 14 auto's in brand, in Soweto waren dat er 10. In beide plaatsen werden winkels geplunderd. In Durban werden daarnaast voertuigen omgegooid. De geplunderde winkels waren van buitenlanders.

In Soweto raakten bewoners slaags met buitenlandse winkeliers. Volgens de zender Newzroom Afrika waren er schoten te horen. Superintendent Xolani Fihla, woordvoerder van de Johannesburgse stadspolitie, zei tegen de omroep SABC dat er meldingen zijn van botsingen tussen buitenlanders in de wijk en Zuid-Afrikanen. Hij bevestigde dat er op dat moment geen gewonden zijn gemeld. Het leger en de politie zijn ingezet in Soweto.

Uitspraak rechter over asielzoekers in Zuid-Afrika
De uitspraak van 7 juli verklaarde bepaalde onderdelen van het vluchtelingenbeleid ongrondwettig. Asielzoekers mag de toegang tot het asielsysteem niet worden ontzegd om uitsluitend procedurele redenen, zoals illegale binnenkomst. De uitspraak leidde tot een opleving van xenofobe spanningen.

Woensdag benadrukte de regering dat de uitspraak niet automatisch de vluchtelingenstatus of permanent verblijf geeft aan iedereen die het land binnenkomt.

Xenofobie en anti-migrantenprotesten in Zuid-Afrika
Zuid-Afrika kent dit jaar al maandenlang protesten tegen immigranten. Populistische en anti-immigratiegroepen, waaronder March and March, eisten dat ongedocumenteerde buitenlanders het land vóór 30 juni zouden verlaten. De woede richt zich vooral op migranten uit andere Afrikaanse landen, zoals Zimbabwe, Mozambique en Malawi. Te midden van internationale kritiek zijn tienduizenden mensen het land ontvlucht. Sommigen zijn door hun eigen regering teruggehaald.

Een derde van de bevolking is werkloos, maar Zuid-Afrika is de grootste economie van Afrika en trekt nog steeds migranten aan. Migranten krijgen vaak de schuld dat ze banen afpakken, criminaliteit aanwakkeren en openbare voorzieningen onder druk zetten. Sociale wetenschappers zeggen dat er geen bewijs is voor die beschuldigingen.