VS sanctioneert heel Internationaal Strafhof, Rubio laat ruimte voor gesprek

De Amerikaanse regering heeft vrijdag het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag als geheel op een sanctielijst gezet. De sancties tegen het Internationaal Strafhof gaan pas over zes maanden in. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zegt de hoop op een diplomatieke oplossing niet te hebben opgegeven. De mogelijkheid om te praten blijft volgens hem bestaan.

Sancties Internationaal Strafhof pas na zes maanden van kracht
De maatregel is in zekere zin milder dan verwacht, want er werd gevreesd voor een directe en volledige inwerkingtreding. Tot die tijd krijgen de bij het ICC aangesloten landen de gelegenheid tegemoet te komen aan de Amerikaanse bezwaren, schrijft Rubio. "President Trump zal nooit toestaan dat het Internationaal Strafhof Amerikanen vervolgt", staat in zijn verklaring.

Het Witte Huis maakte de maatregel bekend enkele uren nadat een voormalig ICC-rechter de Nobelprijs voor de Vrede had gekregen.

Internationaal strafrechtadvocaat Geert-Jan Knoops, verbonden aan het ICC, ziet weinig in die opening. Volgens hem geeft de VS Europa zes maanden om met een voorstel te komen dat aan alle bezwaren tegemoetkomt. De kans dat de VS in gesprekken water bij de wijn doet, acht hij niet bijster groot. Hij noemt de actie ongekend: "Een strafrechtinstituut is geplaatst op een terrorismelijst." Het is een verhoogde trap op de escalatieladder, zegt hij.

Waarom de VS het ICC bestrijdt
Het ICC richt zich op individuen en staat buiten de rechtsorde van de Verenigde Naties. De 125 aangesloten landen, onder wie alle EU-lidstaten, hebben zich vrijwillig verplicht mee te werken en onderdanen uit te leveren. De VS is nooit aangesloten. President Clinton tekende het verdrag in de jaren negentig, maar het werd nooit geratificeerd.

Het Amerikaanse bezwaar is dat het ICC zijn rechtsmacht onder voorwaarden ook uitstrekt tot niet-aangesloten landen, zoals de VS. Het Witte Huis heeft zichzelf officieel tot doel gesteld het hof "steen voor steen" kapot te maken. Rubio kondigde in juli een campagne aan om het hof te isoleren. Eerder zette de VS al rechters, aanklagers en functionarissen van het hof op sanctielijsten. In augustus trof dat ICC-president Tomoko Akane.

In een interne memo, ingezien door de New York Post, schrijft de Amerikaanse regering dat het ICC een "oncontroleerbare wereldwijde scheidsrechter" wil worden. Het positioneert zich "boven de natiestaat als de lange arm van de globalistische bureaucratie". De VS zeggen een internationale coalitie tegen het hof te willen bouwen.

Europese reactie op sancties tegen het ICC
De Europese ministers van Buitenlandse Zaken komen maandag bijeen. Volgens minister Tom Berendsen zullen de sancties het ICC "ernstig belemmeren". Premier Rob Jetten noemt het "cruciaal" dat de VS de deur openlaat voor een gesprek.

België bepleit het inzetten van het Blocking Statute, wetgeving tegen Amerikaanse secundaire of extraterritoriale sancties. Met secundaire sancties verbiedt de VS niet alleen eigen bedrijven zaken te doen met het ICC, maar eist de VS dat ook van de rest van de wereld, op straffe van sancties. Het Blocking Statute verbiedt Europese bedrijven juist om zich daaraan te houden. "Europa moet handelen", zegt de Belgische minister Maxime Prévot.

De Nederlandse Europarlementariër Dirk Gotink verwacht dat financiële instellingen uit angst hun dienstverlening aan het ICC stopzetten. Hij vraagt de Europese Commissie en de lidstaten om een "onmiskenbaar politiek signaal" en noemt het "het Groenland-moment" van de EU. De Commissie zegt alles te doen om het ICC te blijven steunen.

Gevolgen van de sancties nog onduidelijk
Volgens Knoops is alleen het adres van het hof aan de sanctielijst toegevoegd. Hij vraagt zich af of de maatregel ook de schoonmakers en advocaten raakt. Door secundaire sancties kan in theorie een schoonmaker van het gebouw thuis geen Microsoft meer gebruiken en wordt zijn creditcard geblokkeerd. Veel hangt volgens Knoops af van de vraag of bedrijven zich uit angst al terugtrekken en hoe eensgezind Europa optreedt.

Het ICC bereidde zich al voor en heeft alle ICT van Microsoft overgeheveld naar Europese kantoorsoftware. Volgens eerdere berichtgeving van Reuters over de voorbereiding van sancties tegen het hele hof mogen Amerikaanse burgers en bedrijven het hof dan zonder vergunning van OFAC, de sanctiedienst van het Amerikaanse ministerie van Financiën, geen geld, goederen of diensten leveren. Banken passen zulke sancties vaak extra streng toe.

Nederlandse politiek steunt het Strafhof
In Nederland, gastheer van het ICC, scharen politici zich achter het hof. "Oorlogsmisdadigers mogen nooit, nooit, nooit vrijuit gaan, ook niet onder Amerikaanse druk", zegt Jan Paternotte (D66). De VVD steunt het ICC eveneens, maar wil het "economische en veiligheidsbelang van Nederland" zwaar laten meewegen.

Het Internationaal Strafhof in Den Haag (@Tony Webster - https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/)