Bondgenoot Zuid-Korea is woedend op Zelensky

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky maakte vorige week in een toespraak voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties bekend dat Oekraïne twee Noord-Koreaanse militairen aan Zuid-Korea heeft overgedragen. De twee waren in januari 2025 krijgsgevangen gemaakt toen ze aan de kant van Moskou meevochten in de Russische regio Koersk, waarvan destijds delen door Oekraïne werden bezet. Ze hadden kenbaar gemaakt dat ze naar Zuid-Korea overgebracht wilden worden.

Noord-Korea heeft naar schatting twaalf- tot vijftienduizend militairen naar Rusland gestuurd, van wie er volgens westerse inlichtingendiensten zo’n zes- tot zevenduizend zijn gesneuveld of gewond geraakt. Volgens Oekraïne zou Noord-Korea nog eens dertig- tot vijftigduizend militairen naar Rusland willen sturen, maakte Zelensky in augustus bekend. Ook zou een raketeenheid worden uitgezonden, uitgerust met 120 Noord-Koreaanse Hwasong-11-raketten, die Rusland eerder gebruikte om burgerdoelen in Oekraïne te bestoken.

Lees ook

Noord-Korea breidt zijn militaire steun aan Rusland uit. Dat legt het regime geen windeieren

‘Gevangengenomen worden is verraad’

Volgens de Zuid-Koreaanse president Lee Jae-myung heeft Zelensky met zijn VN-rede een afspraak aan zijn laars gelapt om de overdracht van de twee te verzwijgen. Zelensky ontkent dat over geheimhouding was gesproken, maar Lee eist excuses en dreigt zelfs met niet nader genoemde „maatregelen” tegen Kyiv als die uitblijven.

Noord-Koreaanse militairen hebben de expliciete opdracht zichzelf niet gevangen te laten nemen. „Gevangengenomen worden is verraad”, vertelde een van de twee krijgsgevangenen in januari vanuit Oekraïense gevangenschap in een interview met een Zuid-Koreaanse nieuwszender. „Andere soldaten bliezen zichzelf op om niet te worden gearresteerd, maar ik kreeg de kans niet. Ik zal de rest van mijn leven worden verscheurd door spijt dat ik niet heb kunnen sterven.” Hij maakt zich zorgen over zijn familie. „Ik weet niet of mijn moeder nog leeft. Ik weet niet wat er vanwege mij met haar is gebeurd.”

De overdracht van de twee aan Zuid-Korea is zeker een gevoelige zaak: door mensenrechtenorganisaties wordt gevreesd voor de gevolgen voor de achtergebleven familieleden van de krijgsgevangen Noord-Koreanen als de overdracht bekend wordt. Voor Pyongyang is het overlopen van twee militairen gênant. En dat terwijl de progressieve Lee sinds zijn aantreden probeert om de zeer gespannen relatie met Noord-Korea te verbeteren. „De enige reden om het te willen verbergen is het ongenoegen van Kim Jong-un”, zei de Zuid-Koreaanse conservatieve oppositieleider Jang Dong-hyeok.

Analisten bieden verschillende verklaringen voor de hoog opgelopen ruzie. Volgens Zuid-Koreaanse media zou Zelensky de overdracht eerst zelf geheim hebben willen houden, omdat die een veel grotere krijgsgevangenenruil met Rusland bemoeilijkte waarbij duizenden Oekraïense militairen zouden worden vrijgelaten. Kyiv zou in ruil voor de twee Noord-Koreanen hebben gerekend op meer steun van Zuid-Korea, zoals luchtafweersystemen, zegt de Zuid-Koreaanse oud-ambassadeur in Oekraïne Kwon Ki-chang tegen de krant JoongAng Ilbo. Toen zo’n tegenprestatie uitbleef, zou Zelensky alsnog uit de school hebben geklapt.

‘Draai naar Rusland’

„Lee is echt op oorlogspad”, constateert Remco Breuker aan de telefoon. „Ik hoop echt dat dit gewoon een uit de hand gelopen ruzie is waarin iedereen domme dingen doet.” Maar de hoogleraar Korea-studies aan de Universiteit Leiden vreest dat er meer redenen zijn dat de ruzie tussen de twee bondgenoten zo hoog oploopt, zoals „een heroverweging van het Zuid-Koreaanse standpunt ten aanzien van Oekraïne”.

Zuid-Korea heeft zich sinds de grootschalige Russische invasie van Oekraïne steevast aan de zijde van Kyiv geschaard, door financiële steun te leveren en door wapenvoorraden van de VS en Europese bondgenoten aan te vullen zodat die op hun beurt wapens aan Oekraïne konden leveren. Afbouw of stopzetting van die steun zou voor Oekraïne een flinke tegenvaller zijn.

Breuker wijst erop dat Lee graag de Arctische zeeroute wil gaan benutten, die Azië via de Noordelijke IJszee met Europa verbindt en lastige knelpunten als het Suezkanaal vermijdt. Dat zou de belangrijke Zuid-Koreaanse scheepsbouwindustrie een stimulans kunnen geven. De vaarroute wordt door het smeltende zeeijs door klimaatverandering steeds beter bevaarbaar. In september bereikte een containerschip dat was vertrokken uit het Zuid-Koreaanse Busan via deze route het Britse Felixstowe, nadat eerder deze zomer een Chinese reder al aankondigde een lijndienst door het gebied te gaan onderhouden.

„Het grootste deel van de route loopt langs Rusland. Om die route af te leggen langs een land waarmee je formeel een vijandige relatie hebt, is lastig”, zegt Breuker. „Het was dus wel te verwachten dat Lee wat meer richting Rusland zou draaien, en ik denk dat we daar nu een eerste aanzet van zien.”

Lees ook

Zorgt de nieuwe ‘IJszijderoute’ voor een snellere doorvaart van Azië naar Europa, of is het onderdeel van een geopolitieke strijd?

Kies NRC als voorkeursbron