Stoptober van start: minder volwassenen roken, maar meer jongeren vapen

Afgelopen week is de dertiende editie van Stoptober begonnen. De campagne daagt rokers uit om de hele maand oktober van sigaretten af te blijven. Het aantal volwassen rokers in Nederland daalt, maar onder jongeren neemt het roken toe: van de 12- tot 16-jarigen zegt 2,9 procent dagelijks te roken, tegenover 2,1 procent in 2017.

Longfonds: 130.000 deelnemers Stoptober gestopt met roken
Károly Illy, directeur van het Longfonds en voorzitter van Rookvrije Generatie, is tevreden over wat Stoptober tot nu toe heeft bereikt. "Het heeft natuurlijk een aanloop nodig gehad. Het hele begrip Stoptober moest landen in Nederland, maar inmiddels is dat echt een heel erg bekend begrip geworden."

Vorig jaar deed volgens Illy één op de zeven rokers mee aan de campagne, ongeveer 370.000 mensen. Een jaar later was 36 procent van hen nog altijd niet opnieuw begonnen met roken. "130.000 mensen zijn dus succesvol gestopt. Ik vind dat een gigantisch succes."

Jongeren roken vaker door vapen
Onder jongeren gaat het volgens Illy de andere kant op. "Het aantal volwassenen neemt af, onder jongeren neemt het toe." Vapen speelt daarbij volgens hem een belangrijke rol. Hij wijst op de "wat ons betreft schandalige acties van de nicotine-industrie", die zich op steeds jongere kinderen richten.

"Allerlei 11-, 12-, 13- en 14-jarigen worden verleid om te gaan vapen. U moet zich realiseren: in één vape zit net zoveel nicotine als in twee pakjes sigaretten." Daardoor raken tieners volgens Illy snel verslaafd. "Als ze dan een jaar of 16, 17, 18 zijn, vinden ze dat vapen eigenlijk een beetje suf en dan gaan ze over op roken of ze doen het allebei."

Gedragspsycholoog Chantal van den Berg wijst ook op de sociale omgeving van jongeren. "De omgeving waarin jongeren verblijven en hoe zij sociaal interacteren in die jonge periode heeft een enorme impact." Het gedrag van jongeren is volgens haar wel degelijk te beïnvloeden. Als ze anderen zien vapen, kunnen ze dat gedrag sneller overnemen. "Je zou eigenlijk moeten kijken: wat kan ik doen zodat juist zo'n vape helemaal niet meer zo interessant wordt?"

Smaakjesverbod, maar vapes makkelijk te krijgen
Stoptober alleen kan het groeiende nicotinegebruik onder jongeren niet oplossen, zegt Illy. "Dit is de campagne om te stoppen. Dit is niet de campagne om niet te starten."

Daarom wordt volgens hem op meerdere fronten geprobeerd te voorkomen dat jongeren met vapen beginnen. "We zijn op ongelooflijk veel verschillende schaakborden bezig, ook in de politiek, ook in Brussel en in Den Haag." Hij wijst erop dat Nederland een smaakjesverbod voor vapes heeft, terwijl België en Duitsland dat niet hebben. "Het is supermakkelijk om vapes overal vandaan te halen."

Onderzoek van het Trimbos-instituut liet eerder zien dat veel jongeren ondanks het smaakjesverbod nog altijd vapes met een smaakje gebruiken. Ze kopen die via vrienden, klasgenoten of dealers op sociale media, of halen ze over de grens. Dat bleek eind 2024 uit een vragenlijst van NOS Stories.

Stoptober beter op een maandag?
Volgens Van den Berg is 1 oktober niet per definitie het beste moment om te stoppen. Dit jaar viel die datum op een donderdag. "Wanneer gaan mensen voor het eerst naar de sportschool? Dat is vaak niet als ze iets willen gaan doen op donderdag, maar dat is op maandag."

Een duidelijk nieuw begin werkt volgens haar beter om gedrag te veranderen. "Dat noemen ze het verse startmoment, want dan zijn je hersenen als het ware meer geprogrammeerd en gemotiveerd om iets te doen." De eerste dag van een maand kan ook zo'n moment zijn, maar een maandag zou sterker kunnen werken.

Illy staat open voor die suggestie. "Ik vind het prachtig om deze suggesties te horen, dus daar kunnen we volgend jaar natuurlijk zeker wat mee doen."

Stoppen met roken: gewoonte vervangen en steun
Ook gedragspsychologie kan helpen om te stoppen met roken, zegt Van den Berg. Een manier is om vooraf te bedenken welk ander gedrag een sigaret kan vervangen. Wat werkt, verschilt per persoon. "Je doet dat roken niet zonder een bepaalde reden. Er zit altijd een oorzaak achter."

Wie ooit begon omdat roken als stoer werd gezien, kan zich afvragen: "Op het moment dat ik me stoer wil voelen, wat heb ik dan nodig? Een sigaret of een vape?" Dat gevoel zou ook met ander gedrag kunnen worden opgeroepen, zegt ze.

Illy benadrukt het belang van steun uit de omgeving. Het helpt volgens hem niet als mensen bij een zoveelste stoppoging te horen krijgen dat het waarschijnlijk toch weer mislukt. "Het gaat lukken, ga door. Het is zo ontzettend belangrijk dat mensen steun krijgen van de omgeving en geënthousiasmeerd worden om toch door te zetten."

Jeugd aan het vapen (Afbeelding: Grok AI / FOK.nl)