NAZA: IDF-militairen vertellen hoe leger met AI massaal doodde in Gaza

Vierentwintig Israëlische officieren en soldaten die betrokken waren bij inlichtingenwerk, vertellen in de documentaire NAZA hoe het Israëlische leger met behulp van AI-systemen massaal Palestijnen doodde in Gaza. De film van de Israëlische makers Yuval Abraham en Rachel Szor ging afgelopen week in tientallen landen in première, ook in Nederlandse filmtheaters. "Het ging om kwantiteit, niet om kwaliteit", zegt een van de militairen in de film.

Wat betekent NAZA?
Abraham en Szor interviewden de militairen 's nachts op daken in Tel Aviv. Op die manier bleven de sprekers onherkenbaar en konden ze vrijuit praten over hun rol in oorlogsvoering op afstand. NAZA is een afkorting van het Hebreeuwse nezek agavi, wat nevenschade betekent. Met die term werd het aantal burgerslachtoffers aangeduid. Zij werden geen mensen genoemd, maar naza.

Getuigenissen in Gaza-documentaire
Na de bloedige terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 was de roep om vergelding in Israël groot. Gaza werd "een fabriek", waar "efficiënt" werd gebombardeerd. Hoeveel burgers daarbij omkwamen, was "geen issue". "Het idee dat niemand onschuldig was, verspreidde zich in het leger. Ineens bliezen we hele gebouwen op", vertelt een van de klokkenluiders.

Een van de geïnterviewden beschrijft hoe scherpschutters schoten op ongewapende Palestijnen die buiten de rij naar de voedselverdeling renden. "Ze vielen op hun gezicht. De lichamen stapelden zich op." Een ander vertelt hoe zijn collega's op camerabeelden keken hoe lichamen door honden werden opgegeten.

Massale surveillance en afluisteren
Dat het leger Gaza in korte tijd zo grootschalig kon bombarderen, kwam door de massale surveillance die het inzette. Israël houdt het volledige telecomnetwerk van Gaza in de gaten. In de film vertellen militairen hoe die surveillance werd gecombineerd met AI-technologie om mensen aan te wijzen die gedood moesten worden.

Militairen drongen de woonkamers van gezinnen binnen door telefoons te hacken en af te luisteren, waardoor de bewoners werden geïdentificeerd. "Ik hoorde de laatste momenten van iemands leven", getuigt een militair. Hij hoorde de tv die aanstond, een gesprek en een baby die huilde. Daarna werd groen licht gegeven om te bombarderen.

De vernietiging moest zo snel mogelijk gebeuren, "voor we internationale legitimiteit zouden verliezen". Nadat Palestijnen op grote schaal waren verjaagd, verwoestte het leger het gebied strook voor strook door huizen op te blazen en af te branden. Zo zou Gaza onleefbaar worden en zouden Palestijnen nooit meer naar huis terugkeren. "We hebben de geschiedenis uitgewist", zegt een andere klokkenluider.

Trots, twijfel en spijt
Sommige militairen zijn desondanks trots op het werk dat ze hebben gedaan. Samen met het team een missie voltooien gaf een goed gevoel; het was net een videospel. Anderen noemen zichzelf slechts een "radertje" in een groot systeem, of zeggen zich niet verantwoordelijk te voelen vanwege hun "technische rol" als analist. "Als ik het niet had gedaan, had iemand anders het gedaan."

Er is ook twijfel en spijt. Een van de militairen vraagt zich af waarom niemand in opstand kwam tegen een systeem waarin het leger massaal burgers doodde. "Ik vroeg me af hoe Duitsers met zichzelf konden leven", zegt een van hen. "Maar nu begrijp ik het. Ik zie de nazi's nog steeds als slecht. Maar wie ben ik dan?" Op de vraag of er in Gaza sprake is van genocide, antwoordt hij volmondig ja.

Israël reageert op documentaire over Gaza
De documentaire leidde nog voordat hij uitkwam tot grote woede in Israël. Kritiek op het leger, waarin vrijwel alle Israëliërs dienen, geldt daar als taboe. Het Israëlische leger bestrijdt de beschuldigingen van de militairen. Legerchef Eyal Zamir noemde de film een aanval op de staat Israël en droeg de militaire aanklager op mogelijke juridische stappen tegen de film en de betrokkenen te onderzoeken. Israël zegt dat het veel moeite doet om burgerslachtoffers te voorkomen.

De cultuurminister kondigde aan stappen te ondernemen om het staatsburgerschap van de "verachtelijke regisseurs" in te trekken. Premier Netanyahu reageerde woedend en beloofde de makers "keihard te raken". Ook kondigde hij een wet aan om het staatsburgerschap af te nemen van iedereen die Israëlische soldaten belastert.

Oppositiepoliticus Gadi Eisenkot, de belangrijkste uitdager van Netanyahu bij de verkiezingen van 27 oktober, veroordeelde de film ook.

Extreemrechtse activisten kwamen samen bij het huis van Rachel Szor en eisten dat ze zou worden opgehangen. Zelf worden Abraham en Szor als landverraders bestempeld. Ze zitten ondergedoken.

Juryprijs in Venetië
Op het filmfestival van Venetië kregen de makers een staande ovatie van 25 minuten, het langste applaus ooit op het festival, en wonnen ze de speciale juryprijs. Abraham en Szor wonnen eerder een Oscar met de documentaire No Other Land, die ze samen met de Palestijnse filmmakers Basel Adra en Hamdan Ballal maakten.

Eerdere onthullingen in +972 Magazine
De getuigenissen waren grotendeels al bekend door publicaties van Abraham in +972 Magazine. Daaruit bleek dat Palestijnen voornamelijk thuis werden gebombardeerd, met hun familie erbij. Voor een prominent Hamas-lid mochten tot wel honderden burgers worden gedood. Er werd geen onderscheid gemaakt tussen volwassenen en kinderen. Palestijnse journalisten hebben hier uitgebreid verslag van gedaan.

Volgens de gezondheidsautoriteiten in Gaza zijn sinds het begin van de oorlog meer dan 73.000 Palestijnen gedood, van wie de meesten burgers. Bij de aanval van Hamas op Israël kwamen 1200 mensen om.

Gratis online in november
In Israël zelf wordt de film niet vertoond. In november komt hij wel gratis online beschikbaar, zodat iedereen de getuigenissen kan horen. De makers schrijven dat ze met de documentaire willen laten zien dat het doden van Palestijnse burgers geen tragisch gevolg van de oorlog was, maar een "voorbedachte, gecalculeerde en opzettelijke daad".

Door de militairen zelf aan het woord te laten, willen Abraham en Szor vooral kijkers in Israël confronteren. Volgens hen worden de oorlogsmisdaden tegen Palestijnen in Gaza daar door een groot deel van de bevolking ontkend of goedgepraat. "Die ontkenning is mede de reden dat deze misdaden tot op de dag van vandaag kunnen voortduren", aldus de filmmakers.