Hoe kijkt de grensgemeente terug op de grenscontroles? ‘Als je migratie wil aanpakken, moet je niet bij deze grens zijn’

‘Ik vind er weinig aan, als ik eerlijk moet zijn”, zegt een bebrilde Duitse agent met een vriendelijk gezicht bij de grens nabij het Twentse De Lutte. Met een MP5-machinegeweer staat hij vlak achter een forsgebouwde collega die toekomend verkeer meestal met een flauw achterwaarts duimpje gebaart dat ze mogen doorrijden. Het tweetal staat naast een witte container met daarop een blauw zwaailicht. In de cabine hangt een vergeelde foto van een spoorloze verdachte.

Hij voert de minst populaire taak op de parkeerplaats uit, vertelt de agent. „Bij het inspecteren van auto’s sta je veel meer in contact met bestuurders.” Sinds 08.30 uur is de man aan het werk. Om 20.00 uur mag hij terugrijden naar een hotel in de buurt. Zelf woont hij in de stad Uelzen, 3,5 uur rijden verderop. Eens per maand moet hij acht dagen achtereen de grens bewaken. Daarnaast wordt hij onder meer ingezet bij voetbalwedstrijden.

Waar de grenscontroles in Duitsland onlangs werden verlengd, is de Koninklijke Marechaussee deze donderdag gestopt met door toenmalig minister Marjolein Faber (Asiel, PVV) in 2024 ingestelde binnengrenscontroles. De Twentse grensgemeente Losser had al deze tijd nooit veel verschil gemerkt: de Nederlandse inzet van grenscontroles werd in praktijk niet enorm opgevoerd.

Lees ook

Als minister Faber verschijnt, worden de auto’s opeens bij bosjes gecontroleerd

Grens weggummen

Het grenscontrolebeleid was vooral „een papieren werkelijkheid”, zegt Jeroen Diepemaat. De burgemeester van Losser staat even verder op de gifgroene loopbrug tussen twee wegrestaurants. Hij tuurt naar de lege snelweg voor hem. Op de naastgelegen parkeerplaats proberen vrachtwagens en personenwagens weer op snelheid te komen na het oponthoud.

Vlak nadat Berlijn de grenscontroles in september 2024 begon, begon Diepemaat als burgemeester. Al snel kondigde minister Marjolein Faber vergelijkbare controles aan om de vermeende „asielcrisis” tegen te gaan. Redelijk vlot werd echter duidelijk dat Nederland geen capaciteit had voor permanente grensbewaking.

De Duitsers verkochten de grenscontroles aan de Nederlandse burgemeester als tijdelijk middel tegen illegale migratie en terrorisme. Diepemaat spreekt van symboolpolitiek. „Als je migratie wil aanpakken, moet je aan de buitengrens zijn.” Als argument om de grenscontroles te verlengen, werd ook de bestorming van de Spaanse exclave Cueta genoemd, zegt hij. Dat stoort de burgemeester. „Die mensen ga je niet terugvinden op de grensovergang tussen Bad Bentheim en De Lutte.”

De grenscontroles staan Diepemaat principieel tegen. Het inrichten van een Schengengebied was nou net bedoeld om vrij vervoer van personen en goederen mogelijk te maken. Inwoners uit zijn gemeente hebben familie en vrienden die wonen over de grens. Aanvankelijk ging men relatief makkelijk de grens over om boodschappen of zaken te doen, zegt hij. In de afgelopen decennia waren grensgemeenten juist bezig om de grens uit te gummen. Door het bijvoorbeeld makkelijker te maken om met een Duits diploma in Nederland aan de slag te gaan, en omgekeerd. „Een grenscontrole is een flinke stap achteruit”, vindt Diepemaat. Ook botsten automobilisten meerdere malen op de files die ontstonden als gevolg van de grenscontroles, aldus de burgemeester van Losser.

Lees ook

Burgemeesters zijn er klaar mee, nu een dode is gevallen bij een ongeluk in de file bij Duitse grenscontroles

Bewoners uit de regio die geen zin hebben om achteraan aan te sluiten in de file sluipen binnendoor de grens over. Ook vrachtwagenchauffeurs hebben de alternatieve routes ontdekt. „Die wegen zijn niet berekend op grote hoeveelheden vrachtverkeer rond de spitstijd”, legt Diepemaat uit.

De burgemeester van Losser lobbyt al sinds 2024 tegen de grenscontroles. Den Haag luistert steeds beter, ondervindt hij. Waar oud-minister Marjolein Faber slechts een kwartier vrijmaakte voor een digitaal gesprek, heeft huidige minister Bart van den Brink de kwestie besproken met de Duitse minister van Binnenlandse Zaken Alexander Dobrindt.

Onderwijl heeft Diepemaat de minister van Asiel uitgenodigd om eens te komen kijken bij de grensovergang en om met gedupeerde dorpskernen in gesprek te gaan. „Als dit soort maatregelen landelijk worden genomen, denk er dan over na wat die doen in de grensregio”, hoopt hij de minister mee te geven.

Drugswasserijen

De mankracht die nodig is voor de grenscontroles kan veel beter worden ingezet, denkt Diepemaat. Kwaadwillenden gebruiken leegstaande boerenschuren voor drugswasserijen. Als die praktijken worden aangepakt door transnationale politieteams, zijn omwonenden daadwerkelijk geholpen. De grenscontroles leveren ons niets op qua veiligheid, zegt Diepemaat. Na een halfjaar waren er „jubelende berichten” in Nederland over het effect van de grenswachten. Maar vergeleken met de periode voor de controles waren de resultaten niet significant beter, zegt Diepemaat.

Tot zijn tevredenheid ziet hij dat de Duitsers ook een beetje opschuiven. Op de A12 voeren Duitse agenten geen vaste controles meer uit. Hij hoopt dat ‘zijn’ A1 snel volgt. Een passagiersbus met een kwaadwillende inzittende kan ook 20 kilometer van de grens van de weg worden geplukt. Die werkwijze wordt in Nederland gehanteerd.

In drie kwartier tijd wordt alleen een Roemeense vrachtwagen grondig onderzocht. De bestuurder met ruim zittend trainingspak moet verschillende documenten laten zien. Na een paar minuten haalt een agent vijf potten shag uit zijn laadbaak.

De volgende automobilist, Willem Künne, mag zijn reis sneller vervolgen. Dat hij eruit werd gepikt is puur toeval, denkt hij. De eigenaar van een saunabedrijf steekt regelmatig voor zaken de grens over. De controles vindt hij „zeker goed” om drugs tegen te houden en mensen die geen verblijfsvergunning hebben.

Nederland maakt zich er makkelijk vanaf, vindt hij: „Ze laten iedereen maar naar binnen rijden. Zo’n controle schrikt mensen die kwaad willen misschien wel af.” Soms is het wachten vervelend, geeft hij toe, „maar de vertraging halen we met deze Duitse auto straks wel in”, zegt hij lachend.

Lees ook

Vertraging door Duitse grenscontroles, met een lage opbrengst: ‘Ik heb pantoffels voor m’n oma mee’