Koningshuis verdiende ruim half miljard euro aan koloniaal verleden

Uit het voormalige Nederlands-Indië kwam omgerekend bijna 566 miljoen euro. De rest van de inkomsten kwam uit West-Afrika en de Amerika's. Het onderzoek, dat vrijdag werd gepresenteerd, ging over de periode van 1600 tot 2025.

Volgens het onderzoek werd er vrijwel niets verdiend aan de trans-Atlantische slavenhandel en Caribische slavernij. Niet omdat het koningshuis dat niet wilde, maar omdat het niet lukte, stelt hoofdonderzoeker Gert Oostindie.

Het grootste deel van de inkomsten kwam niet van ondernemingen als de VOC en de WIC in de zeventiende en achttiende eeuw, maar juist van de Nederlandse Handel-Maatschappij en de Billiton Maatschappij in de negentiende eeuw. De Billiton Maatschappij was een Nederlandse mijnbouwmaatschappij die aan tin- en ertswinning deed in Nederlands-Indië en in onafhankelijk Indonesië.

Deze ondernemingen werden opgericht door koning Willem I en zijn kleinzoon prins Hendrik. Zij hadden binnen het koningshuis directe financiële bemoeienis met het kolonialisme.

Het kolonialisme leverde de Oranjes naast inkomen ook prestige op, zegt Oostindie. "De stadhouders bouwden dankzij de compagnieën exotische collecties op en verfraaiden hun huizen en tuinen met koloniale elementen."

Dat veranderde volgens hem onder koningin Juliana langzaam in ongemak over het kolonialisme. "Morele overwegingen over slavernij of dwangarbeid speelden bij Willem I, II, III en Wilhelmina niet of nauwelijks een rol", schrijven de onderzoekers.

Er komen geen nieuwe herstelbetalingen naar aanleiding van het onderzoek naar de koloniale rol van de Oranjes, zegt premier Rob Jetten op zijn wekelijkse persconferentie. Volgens de minister-president loopt er al een meerjarenprogramma sinds de excuses voor het slavernijverleden.

"Daar zijn we al volop mee bezig", zegt Jetten. Voor de plannen die al lopen is "forse financiering uitgetrokken". Het kabinet stelde er in 2023 na de excuses van de regering en de koning 200 miljoen euro voor beschikbaar.

Een VN-comité pleitte onlangs dat landen aan herstelbetalingen zouden moeten doen vanwege de geleden schade door de trans-Atlantische slavenhandel. Dat leed werkt door tot op de dag van vandaag in discriminatie en ongelijkheid in de samenleving. De VN bestempelt slavenhandel als "de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid" ooit.