‘Uiteindelijk zijn we toch allemaal maar sukkels die het ook niet echt weten’

„Figuranten van Arnon Grunberg is het eerste volwassen boek dat ik ooit heb gelezen. Ik was vijftien, zat in 4 vwo en moest iets lezen voor mijn lijst. Toen ik het uit had, bedacht ik voor het eerst dat het eigenlijk best leuk is om boeken voor grote mensen te lezen.

Met terugwerkende kracht viel het trouwens wel mee met die volwassenheid. Nu ik het boek opnieuw heb gelezen vond ik het ook best puberaal. Het gaat over de belevingswereld van een verwarde jongen van achttien, daar kon ik me denk ik wel goed toe verhouden als tiener. Ik herinner me dat ik nogal onder de indruk was van alle seks in het boek. Dat heb je toch wat minder als je 44 bent.

Figuranten gaat over een jongen, Ewald Krieg, die naar zichzelf op zoek is. Het begint ermee dat hij naar de toneelschool wil, daar wordt hij afgewezen met het expliciete verzoek om niet nogmaals te auditeren. Dan ontstaat er een plan om het toch samen met twee vrienden te maken in Hollywood: operatie Marlon Brando. 

Dat lukt natuurlijk allemaal niet, ze blijven altijd figuranten. Niet alleen in Hollywood trouwens, maar ook in hun eigen leven, waarin ze niet echt van de grond komen. In die zin lijkt het boek me toch een soort metafoor voor het leven: dat we allemaal maar sukkels zijn die een beetje voortploeteren en het ook allemaal niet weten.  

Uiteindelijk wordt Ewald makelaar van krotten in New York; zo ongeveer de platste manier om rijk te worden. Hij komt daar heel open voor uit en noemt zichzelf een geldwolf. Zo kun je het boek ook lezen: als het verhaal van een jonge man die zijn grote droom opzij zet voor het grote geld. Dat cynisme is me op mijn vijftiende eerlijk gezegd een beetje ontgaan.    

Tijdens het herlezen besefte ik ineens dat Grunberg de auteur is waarvan ik het meest gelezen heb. Lang niet alles trouwens, want die man produceert enorm veel. Maar hij is in die zin, zonder dat ik dat ooit eerder actief zo heb geformuleerd, toch wel mijn favoriete schrijver. Heel vet om te zien hoe hij al kon schrijven toen hij 26 was. Ik heb de eerste keer dat ik het las gewoon genoten van het boek, maar nu zag ik echt hoe knap het is wat hij doet. De absurditeit van de scènes, de taalkundige virtuositeit. Ik heb er meerdere keren hardop om gelachen. 

Het is echt een Fukuyama-boek, waarin de personages een soort ‘einde van de geschiedenis’-gevoel ademen. Het allerergste wat er bestond – de Holocaust – leek voltooid verleden tijd. Het grootst denkbare leed lag achter ons, dachten we toen.

Nu is er weer een genocide gaande, in Gaza, waar we met z’n allen getuigen van zijn. Een oorlog in Oekraïne. Ik ben het ook niet eens met het cynisme van Krieg, de hoofdpersoon. Ik denk dat er juist wél heel veel dingen zijn die veel groter zijn dan jezelf en die het waard zijn om je voor in te zetten.”