Klimaatrechtvaardigheid moet de les zijn van de ramp in Nepal

Eerlijkheid is voor veel mensen een belangrijke waarde. Als iemand vals speelt in een spel of sport, zou die persoon niet mogen winnen. Als een vriend of geliefde liegt, voelen mensen zich bedonderd. Te veel betalen voelt oneerlijk, alsof je wordt opgelicht.

Toch is dit precies wat er gebeurt bij klimaatverandering. De landen met een historisch hoge uitstoot houden zich nu stil. Landen die nauwelijks hebben bijgedragen aan de opwarming, dragen veel van de verwoestende gevolgen.

Nepal is verantwoordelijk voor minder dan 0,1 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Toch wordt het land hard getroffen door klimaatverandering. De instorting van een gletsjer in de Himalaya leidde in augustus tot een ramp waarbij zeker 1.400 mensen om het leven kwamen en 6.000 mensen nog altijd worden vermist. Wetenschappers zien onmiskenbaar een verband met klimaatverandering. Een klimaatramp die behalve vreselijk ook heel oneerlijk is voor Nepal.

„Wij hebben deze crisis niet veroorzaakt. Toch betalen wij er een gigantische prijs voor”, zei de 36-jarige Nepalese premier en voormalig rapper Balendra Shah tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York. De ramp is „een waarschuwing aan de wereld”, zei hij. „En ik vraag u vandaag: hebben we die waarschuwing werkelijk gehoord?”

Die vraag blijft hangen. Want hébben we die waarschuwing werkelijk gehoord? De camera’s zijn alweer vele nieuwsgebeurtenissen verder sinds de modderstroom hele dorpen wegvaagde. Nepal bleef achter met verwoesting en ontheemde mensen. Het land, met zijn kleine economie, heeft te weinig geld, middelen en expertise om dat allemaal zelf weer op te bouwen. Het risico op herhaling groeit alleen maar met de tijd.

Het is van groot belang meer oog te hebben voor klimaatrechtvaardigheid. De uitdagingen van een veranderend klimaat zijn niet alleen ecologisch, maar raken aan morele vragen over hoe (on)eerlijk de wereld lasten en middelen verdeelt.

Geld speelt daarbij een belangrijke rol. Uitstoters moeten veel meer gaan betalen. Landen als Nepal moeten naast acute noodhulp toegang hebben tot financiering om hun weerbaarheid te versterken. Het VN-fonds voor klimaatschade en -verlies  schiet „ernstig tekort” voor landen die de dupe worden van de klimaatcrisis, aldus premier Shah.

Klimaatfinanciering mag geen „bureaucratisch doolhof” worden, zei hij. „Als een huis in brand staat, vragen we een gezin ook niet eerst vijftig formulieren in te vullen.” Shah wees nadrukkelijk op het belang van het delen van data zodat landen eerder kunnen worden gewaarschuwd – een duidelijke boodschap voor India en China.

Klimaatrechtvaardigheid, zei hij, „gaat ook over verdelende rechtvaardigheid – wie draait op voor de kosten. Het gaat over procedurele rechtvaardigheid – wie krijgt een stem. Het gaat over de vraag of de toekomst van berggemeenschappen, kleine eilandstaten, niet aan zee grenzende landen, de minst ontwikkelde landen, en nog ongeboren generaties, even zwaar meeweegt als die van anderen.”

Laat Nepal écht een les zijn. Door klimaatrechtvaardigheid als uitgangspunt te nemen. Te beginnen tijdens de voorbereidende ministeriële bijeenkomst voor de klimaattop op Fiji begin oktober. Deze ramp vond plaats ver weg, maar een volgende ramp kan zich in Europa of Nederland voordoen. Preventie en weerbaarheid zijn overal nodig. De enige manier is door risico’s en lasten veel eerlijker te delen.