Home   2026-10-22 19:56:51

←

SURF maakt AI-omgeving met commerciële en open llm's beschikbaar voor onderwijs

Original article

Ict-koepel SURF gaat een eigen AI-omgeving uitbrengen voor het Nederlandse onderwijs. SURF AI bestaat uit een omgeving waar instellingen llm's kunnen samenvoegen en een applicatie waarmee die modellen kunnen worden gebruikt. De data blijft dan binnen een afgesloten omgeving, zodat die omgeving aan privacy- en compliance-eisen voldoet. De tool komt vanaf begin volgend jaar beschikbaar.

Dit nieuws in het kort

  • Ict-samenwerkingsverband SURF biedt een eigen AI-omgeving aan voor het hoger onderwijs.
  • SURF AI is een chatbot waaraan zowel commerciële als open AI-modellen kunnen worden gekoppeld.
  • Het project bevindt zich tot eind dit jaar in de pilotfase en komt daarna breder beschikbaar.

SURF zegt dat SURF AI vanaf januari beschikbaar komt voor alle mbo-, hbo- en wo-onderwijsinstellingen die bij de koepel zijn aangesloten. Ook onderzoeksinstellingen kunnen er gebruik van maken. SURF werkt samen met Npuls, een andere organisatie die ict in het onderwijs regelt.

Wat is SURF?

SURF is een samenwerkingsverband van Nederlandse hogeronderwijsinstellingen die samen hun ict regelen. SURF levert netwerken zoals eduroam en biedt diensten als Nextcloud aan. Ook beheert het supercomputer Snellius. De organisatie werkt voor middelbaar en hoger beroepsonderwijs, het wetenschappelijk onderwijs (universiteiten) en onderzoeksinstellingen.

SURF AI is feitelijk een AI-chatbot en -omgeving waaraan studenten, docenten en onderzoekers vragen kunnen stellen. Het grote verschil met bestaande modellen is dat de tool in een afgesloten omgeving werkt en dat de gebruikers en beheerders zelf de controle hebben over de gebruikte modellen en waar en hoe de data gebruikt wordt. Dat is niet nieuw; veel bedrijven en sectoren hebben al zulke vormen van AI-modellen.

De tool van SURF bestaat uit twee onderdelen. Er is een 'AI-hub', waar beheerders taalmodellen kunnen koppelen, maar ook applicaties en gebruikers kunnen beheren. Daarnaast is er eduGenAI. Dat is de frontendomgeving voor eindgebruikers – in de praktijk een chatbot.

Commerciële en openweightmodellen

Beheerders kunnen zowel commerciële taalmodellen als openweightmodellen koppelen. SURF bepaalt op basis van eigen criteria welke taalmodellen het in de hub toestaat. Maar onderwijsinstellingen kunnen zelf bepalen welke van die modellen zij beschikbaar maken voor gebruikers. "De instelling moet dus zelf de afweging maken of het AI-model voldoet aan de verplichtingen rond compliance van de toepassing en haar instellingsbeleid", schrijft SURF.

De infrastructuur en de gebruikte modellen worden gehost in Nederlandse datacenters. Als instellingen kiezen voor het gebruik van open modellen, blijft die data per definitie in Nederland.

AI onderwijs
Beeld ter illustratie. Bron: Dave Thompson - PA Images

Pilot

Het project bevindt zich inmiddels in de pilotfase. Die duurt nog tot eind dit jaar. Vanaf 2027 komt de tool definitief beschikbaar voor alle instellingen die zijn aangesloten bij SURF. Er komen dan twee varianten beschikbaar. De variant met open modellen is gratis te gebruiken binnen het bestaande aanbod van SURF.

Daarnaast komt er een variant beschikbaar waarin instellingen ook commerciële modellen kunnen gebruiken. SURF waarschuwt dat aan het gebruik van die modellen extra kosten zijn verbonden. Ook kan SURF dan niet garanderen dat data binnen het platform blijft.

Door Tijs Hofmans

Nieuwscoördinator

Feedback • 26-09-2026 12:15
65 • submitter: Tdem

26-09-2026 • 12:15

65

Submitter: Tdem

Lees meer

Reacties (65)

zowel commerciële als open AI-modellen
Als ik het goed lees, kun je dus binnen deze omgeving bijvoorbeeld Claude Opus, Sonnet of GPT Astra modellen draaien, zonder dat deze bij Anthropic of OpenAI in de VS staan?
Nee. Het gaat om "open" AI modellen. Niet om "OpenAI" modellen. Dus modellen die zelf te hosten zijn zoals Deepseek, Qwen etc op lokale apparatuur. De frontier modellen (Claude, GPT, Gemini) van Anthropic, OpenAI en Google zijn gesloten en niet zelf te draaien via eigen apparatuur.

Overigens hebben OpenAI (OSS) en Google (Gemma4) wel open AI modellen. Maar deze zijn niet te vergelijken met hun gesloten (GPT en Gemini) modellen qua mogelijkheden.

[Reactie gewijzigd door ASNNetworks op 26 september 2026 18:18]

zowel commerciële als open AI-modellen
Inderdaad. Het gaat enkel om zelf gedraaide open-weight modellen.

eduGenAI wordt straks in twee smaken aangeboden:
  • Een variant met open-weight (bij SURF) + afgenomen commerciële modellen (via bijv. Azure).
  • Een variant met enkel open-weight modellen bij SURF.
Bij de tweede variant kan SURF garanderen dat data nooit het platform verlaat. Bij de eerste variant enkel wanneer expliciet wordt gekozen voor een open-weight model.
Niet helemaal. Op dit moment kan je als organisatie kiezen uit commerciële OpenAI-taalmodellen als GPT 5.6 Luna of Terra, die via Microsoft Azure aangeboden worden.
Voor zover ik uit de nieuwsbrieven begrijp: Ze hebben lokale GPU voor de open source modellen, maar de rest draait voor zover ik weet gewoon in Azure en maakt gebruik van de endpoints van de providers.
correctie: open weight modellen.
voor open source modellen wil je ook trainingsdata en tuning kunnen zien.
Dat Surf AI is trouwens niet optioneel. Het wordt in het standaard pakket gestopt en alle leden gaan er voor betalen. Óók als ze het niet willen gebruiken.
En aangezien SURF een coöperatie is, gaan de leden daar uiteindelijk - gezamenlijk - zelf over.

[Reactie gewijzigd door Kapiteiniglo op 27 september 2026 14:40]

Ja, correct. SURF is een leden organisatie. De leden bepalen gezamenlijk welke diensten er in het basispakket komen. Dat wordt elk jaar weer opnieuw bepaald. Daarnaast kunnen leden ook op individuele basis extra diensten afnemen.
Heel goed. Anders laat je ze aan de Copilots en Geminis van deze wereld over. Die "investeren" graag in de jeugd.
Ik denk niet dat de jeugd erg veel zal doen met die omgeving buiten wanneer ze er toe gedwongen worden. Zeker niet als ze beter hebben buiten de surf box.

De copilots and Gemini and Codex zijn veel krachtiger. Veel sterker geïntegreerd in alles.

De open weights modellen zijn best goed en als ik zin had de huidige hardware prijzen te betalen draaide ik erg graag een paar thuis. Maar dat zal moeten wachten. Maar ik ga er niet van uit dat ze ook maar echt in de buurt van een Astra of fable komen of de nieuwe gpt6 Luna
Dus surf heeft openwebui geïnstalleerd. Ok, nice. Maar vraag me wel af waar ze de gpu's vandaan gaan halen en wat dat gaat kosten momenteel.
Niet alleen openwebui, het wordt ook als API aan de instellingen ter beschikking gesteld. Als een van de afnemers van SURF ben ik hier bijzonder blij mee, hierdoor kan ik gevoelige data volledig soeverein verwerken zonder het aan de big-tech te hoeven geven.

De modelkeuze is wat beperkt, maar modellen als Qwen 3.8 27B, 122B en GPT-OSS 120B zijn voor veel use cases al uitermate bruikbaar. Dit zal in de toekomst verder verbeteren. Registratie om het te gebruiken is eenvoudig en wordt goed gefaciliteerd.

Het geeft flexibiliteit waardoor niet alle data direct naar de grote labs / inference providers hoeft. De hardware zal wel wat kosten maar aan de andere kant hoeven de kosten niet altijd de beperkende factor te zijn. Het hangt van de use case af.

[Reactie gewijzigd door PeterPluijms op 26 september 2026 12:39]

Soeverein? Waar komt de GPU vandaan dan waar dit op draait? Ik vrees dat je het slachtoffer bent geworden van 'sovereign washing'. Met een beetje pech draait het nog bij Equinix of InterXion ook: Amerikaanse datacenter omgedoopt tot 'overheidsdatacenters'.
Het is makkelijk om hier wat cynisch naar te kijken, aan de andere kant: "don't let perfect be the enemy of good". Als je zo denkt heeft niks zin, elke X86 CPU is van Amerikaanse komaf, idem voor praktisch elke GPU. Het verschil is wel dat de data in eigen beheer wordt verwerkt, de cloud/patriot act niet van toepassing zijn en de stekker er niet direct uit kan worden getrokken. SURF is primair in NIKHEF gevestigd met zijn compute.

We hebben genoeg stappen te zetten met zijn allen, dit is er in ieder geval één.
hierdoor kan ik gevoelige data volledig soeverein verwerken zonder het aan de big-tech te hoeven geven.
Ik zou adviseren om dit niet "Soeverein" te noemen. Al je gevoelige data komt gewoon op andermans computer te staan.

En alle chats en gevoelige data die daar staan, die worden vroeger of later gewoon ge-ransomeware-d. Zoals deze maand: waterstofbedrijf HyGear. Vorige maand: Shell en Philips. En de maand daarvoor: Qiagen en SigmaControl. En daarvoor: Odido. Dan heb ik het dus alleen over Nederlandse bedrijven, zodat je niet de illusie hebt dat het hier niet gebeurt.

Soeverein is je eigen computer, en dan zonder geheugenfunctie. Of zoals Proton doet met Lumo. Dan heb je de sleutels in ieder geval in eigen hand.
Alleen heel erg jammer dat het voor instellingen niet mogelijk is om studenten toegang te geven via een API. Ik heb tenminste begrepen dat het daar niet voor bedoeld is.

Nu zijn studenten massaal geabonneerd op Anthropic, OpenAI of Google.

[Reactie gewijzigd door Ahrnuld op 26 september 2026 20:05]

Het zou me erg verbazen als SURF zelf leverancier zou worden van de benodigde rekencapaciteit. Partijen als Hetzner zijn bezig om inferentiecapaciteit te vermarkten, die kant gaat het over de hele breedte op. Je koopt gewoon capaciteit in zoals je ook voor andere diensten doet. Er zullen vast ook wel een paar partijen (gaan) bestaan die hele strikte dataprivacy-eisen kunnen waarborgen.

Dat de kosten per token (voor topmodellen) de komende jaren fors omhoog moeten is ook duidelijk; de enige manier om dat te drukken is door efficiëntere modellen te gebruiken die marginaal minder presteren.

Het is in elk geval goed om te zien dat er steeds meer partijen zijn die inferentie/completions als dienst gaan leveren. Dat gaat zorgen voor meer transparantie rondom de werkelijke kosten, wat een gezond verdienmodel nou eigenlijk is en hopelijk uiteindelijk een wat rationelere markt.

[Reactie gewijzigd door gsmolders op 26 september 2026 12:36]

Supercomputer komt in Groningen te staan
LibreChat maar ja idd. In feite kan je die aansluiten op elk soort LLM. Volgens mij hosten ze het e.e.a. zelf en maken ze daarnaast gebruik vd bigtech
Ze gaan AI- supercomputer neerzetten in Groningen.

AI-supercomputer duurzaam gehuisvest bij Eurofiber in Groningen
SURF gaat de AI-supercomputer van de Nederlandse AI-fabriek huisvesten bij Eurofiber op de Zernike Campus in Groningen. In 2027 wordt hier de AI-supercomputer geplaatst waar ondernemers, onderwijs en onderzoek en overheden via de AI-fabriek gebruik van kunnen maken. De verwachting is dat de computer begin 2028 helemaal operationeel is.
edit:
dan zullen ze wel OpenWebUi beschikbaar stellen met de modellen naar wens/keuze.

[Reactie gewijzigd door GerritGekke op 26 september 2026 14:08]

Het is alleen wel zo dat SURF al in januari 2027 SURF AI beschikbaar gaat stellen. De Nederlandse AI Fabriek komt inderdaad online in het door jou aangehaalde datacenter. Of dit in 2027 gaat worden is imho nog maar de vraag. Publieke documenten op o.a. TED Europa hinten daar wel op maar gezien de actuele markt situatie lijkt mij dat optimistisch.
Maar onderwijsinstellingen kunnen zelf bepalen welke van die modellen zij beschikbaar maken voor gebruikers.
Ik hoop dat er dan ook een goede uitleg voor onderwijsinstellingen komt wat de voor- en nadelen zijn van bepaalde modellen, en dat in de handleiding niet alleen maar staat hoe je modellen in en uit kunt schakelen.
Het behoort bij de basisdienstverlening van SURF dus alle instellingen betalen, het is wel optioneel in het gebruik omdat je als instelling de keuze hebt het beschikbaar te stellen aan je gebruikers binnen de instelling.
Wat je ziet is dat AI steeds bruikbaarder wordt en dat "harnesses" enorm veel waarde toevoegen en dat open source modellen niet eens ver van de frontier zitten. Ofwel er is een remmende voorsprong in de VS die enorm veel kost en wij kunnen in feite op de investering meedraaien lokaal. Ook AI wordt hiermee een commodity en natuurlijk geweldig als we steeds meer werkbare LLM's krijgen via partijen die we meer vertrouwen.

Ik ben voor en de kwaliteit zou best prima kunnen zijn. Niet als frontier, maar wel voor 95% van het "normale" werk.
Met deze inspanning hopen we het bewustzijn van datadeling naar een hoger niveau te tillen, wat momenteel vaak geassocieerd wordt met ‘big tech’.

Het is belangrijk om te weten dat verschillende AI-modellen gekoppeld zullen worden aan diverse applicaties en toepassingen. Sommige van deze modellen kunnen commercieel zijn, dus lees de gebruiksvoorwaarden zorgvuldig door.

Uit de tekst blijkt dat Surf en Npuls verschillende AI-toepassingen gebruiken. Meer duidelijkheid hierover is gewenst, met name over hoe zij omgaan met je privacy. Binnen de EU gelden andere privacy standaarden dan bijvoorbeeld in de VS, het VK, Canada, China of Taiwan.
Is dit dan gewoon een scaled installatie van LiteLLM? Daar kan die dacht ik goed modellen op koppelen/ontsluiten en groepen users koppelen. En dan maakt het vervolgens niet uit waar die modellen draaien, dat alles heb je goed in de hand via zo'n platform.

Maar, ik ben wel benieuwd waarmee men het dus realiseert.
Dat lijkt me wel ja. Zo doet iedereen dat. Of één van die andere: LibreChat, Open WebUI en er zijn er vast legio.
Geef t paar jaar, en menig bedrijf of instelling draait lokaal voor AI diensten. It’s happening …
Je wordt downgemod, maar ik vind het niet onwaarschijnlijk. Zelf modellen (kunnen) draaien is een verzekering tegen een poot uitgedraaid worden door de AI labs.

Je ziet nu al dat Anthropic bijvoorbeeld weer prijzen verlaagd, lokale en open-source modellen zijn een belangrijk alternatief.
Waar gebeurd het dan? Waar halen ze de hardware (en het geld) vandaan om dit op schaal te draaien? En dan vraag ik me nog af of het wel een acceptabele ROI heeft.

Mening bedrijf draait juist heel weinig lokaal, of self hosted/managed. Het is voornamelijk SaaS.
Het bedrijf waar ik voor werk, draait ook zo'n beetje alles in de cloud. Ook AI. De niet variabel kosten daarvan liggen zo rond de 150.000 Euro op jaarbasis. De kosten voor AI zijn nogal variabel en liggen gemiddeld tussen de 13.000 en 15.000 Euro per maand. Op jaarbasis zal dust uitdraaien op zo'n 160.000 Euro.

Voor 300.000 Euro kun je (ook nu) toch aardig wat hardware kopen om je SaaS zelf te doen. Want ook met SaaS heb je personeel nodig die het allemaal inregelt en onderhoud pleegt. Personeel is dus niet wat wezenlijk verschil maakt in bedrijfsmatige SaaS/On-prem beslissingen. Cloud is meestal ook niet goedkoper dan On-prem. Het enige voordeel van cloud is de mate van schaalbaarheid.

SaaS gaat binnenkort ook flink duurder worden. Waarom?
OpenAI en Anthropic zijn contracten aangegaan met de hyperscalers voor flinke uitbreidingen en nieuwe datacenters. Datacenters, dat is vastgoed en daar zit flinke afschrijving op, want het gebouw moet zijn geld al in de eerste 10 jaar volledig hebben opgebracht, De 10 jaar die daarna volgen moeten genoeg opleveren voor renovatie/uitbreiding van het huidige of bouw van een nieuw datacenter.

Van OpenAI verwacht ik helemaal niet dat zij ooit de rekeningen voor de contracten die zij zijn aangegaan kunnen betalen. Maar ook de vooruitzichten van Anthropic's capaciteit om rekeningen te betalen zijn niet bepaald gunstig. Zeker niet met ontwikkelingen als JEV en DeepSeek Flash met DSpark. Dit zijn briljante en simpele efficientie-slagen, waarbij er ineens heel veel minder hardware (lees: datacenter-capaciteit én datacenter compute) nodig is. OpenAI, Anthropic en NVidia, die kennen geen enkel ander kunstje dan brute kracht waarbij er dus heftig meer geinvesteerd moet worden in extra capaciteit in hardware, datacenters en energie.

Kortom, er gaan een heleboel datacenters bijkomen die puur en alleen voor OpenAI en Anthropic zijn gebouwd en worden gevuld met NVidia AI-servers, welke dus grotendeels voor niks staan te draaien. Of in ieder geval voor heftige afschrijvingen zullen gaan zorgen en veel te weinig opbrengen. De hyperscalers zullen die kosten dus gewoon verhalen op de gebruikers van al hun andere cloud-diensten, SaaS enz. Zij zullen wel moeten, want zij zullen hun aandeelhouders (en schuld-eisers) tevreden moeten stellen.

Schaalbaarheid is een gunstig voordeel, je zal mij nooit anders horen zeggen. Maar bedrijfsmatig gezien, hoe vaak is dat eigenlijk nodig? Het overgrote deel van bedrijven die uitbesteden in de cloud, draait jarenlang op hetzelfde SaaS-plan en er moet vaak hemel en aarde bewogen worden om toestemming van de financiele afdeling te krijgen voor uitbreiding van dat plan.

Zeker met kleine bedrijven, deze zijn meer gebaad met on-prem oplossingen, welke kundig worden beheerd door een 3e partij met beheerders voor Linux, Windows en Mac, eventueel aangevuld met SaaS dan vol te gaan voor een cloud-oplossing en daarvoor personeel in te moeten huren.

Aangezien Cloud-oplossingen flink duurder zullen gaan worden in de nabije toekomst, word on-prem financieel weer aantrekkelijker. On-prem beheer is waar men vaak tegenop ziet. De hardware zelf, de afschrijving en energieverbruik, dat zijn relatief vrij vastliggende kosten en daarvan word de financiele afdeling een stuk vrolijker omdat zij daar geen verassingen hoeven te verwachten. Dat is met Cloud en AI echt wel anders.

[Reactie gewijzigd door GeroldM op 26 september 2026 18:14]

Ik verwacht het niet zelf. Afgelopen decennium zijn we juist allemaal de cloud in gegaan. En natuurlijk dingen kunnen weer veranderen. Maar juist AI wil je een hoop rekenkracht voor hebben om snel antwoord te krijgen, maar als je bedrijf niet groot genoeg is staat dat ding daarna 95% van de tijd te idlen.

De reden die wordt gegeven is vaak zorgen dat je data nergens naartoe gaat. En natuurlijk zijn er specifieke gevallen bij bijvoorbeeld medische data (al heb je volgens mij ook daar weer dienstverleners voor die zich richten op die toepassing). Maar we hebben ook geen problemen met al onze mail in de cloud te gooien. Ik werk bij een groot tech bedrijf en bij ons draait het primair in de cloud. Waarbij onze data toch iets interessanter is om te jatten dan de data van een random MKB bedrijf. Maar als wij kunnen vertrouwen op de juridische afspraken, zie ik niet in waarom een random MKB bedrijf dat niet zou kunnen.
Maar als wij kunnen vertrouwen op de juridische afspraken, zie ik niet in waarom een random MKB bedrijf dat niet zou kunnen.
Heb je dat al eens in de praktijk getest dan? In hoeverre jiij/jouw bedrijf daadwerkelijk kan leunen op die juridische afspraken?

Natuurlijk, van echte moedwil zal geen sprake zijn, maar een afspraak is tenslotte alleen maar een afspraak, gesterkt door een een krabbel op een stuk papier (of in een PDF-bestandje ergens). Voor een heleboel zaken zal dit echt wel afdoende zijn, voor andere zaken echt niet.

Het Coca-Cola recept, dat lijkt me een goed voorbeeld. Dat ga je niet in de cloud terugvinden. Diegenen die er wel weet van hebben, die zijn juist gevangen in een net van juridische afspraken, mogen het nergens opslaan of opschrijven, enz. Die afspraken zijn allang getest in de praktijk.

Maar is dat ook zo voor het bedrijf waar jij voor werkt? Dat kan zo zijn, ik heb geen idee. Echter denk ik dus wel dat het een oprechte vraag is die je als bedrijf wel zou moeten stellen.

Een risiko-waardering dus, waarvan ik denk dat (veel te) veel bedrijven het onderschatten.
Nou ja, we zijn een multinational met miljarden omzet, mensen die veel meer verdienen dan ik gaan daarover, het is hun specialiteit, en die vinden het voldoende veilig. Het is hetzelfde wat je noemt van het Coca-Cola recept, dat is primair beveiligd met juridische afspraken. Zelfde verhaal met de cloud.

En wij zijn niet alleen. ASML gebruikt flink de Google cloud (geen idee hoe grootschalig). Heineken zit groot in de cloud. En als zulke multinationals de risicoafschatting hebben gemaakt en het voldoende veilig vinden, is het dan echt een probleem voor een random MKB bedrijf?
Ik dacht dat surf al failliet was maar good voor them! Ik denk alleen niet dat ze de capaciteit hebben
SURF is een BV die onder een vereniging hangt waar alle universiteiten en hogescholen lid van zijn en contributie betalen. In ruil daarvoor fungeert surf (naast eerste NREN ooit) ook als IT Service Provider). M.a.w SURF is geen normaal commercieel bedrijf. Failliet gaat het dus ook niet zomaar.
SURF is een BV die onder een vereniging hangt waar alle universiteiten en hogescholen lid van zijn en contributie betalen.
Tegenwoordig zijn de meeste MBOs er ook bij aangesloten.
Hoe kom je erbij dat SURF failliet is? Wat betreft de capaciteit timmeren ze best hard aan de weg: https://www.surf.nl/nieuws/ai-supercomputer-duurzaam-gehuisvest-bij-eurofiber-in-groningen
Er zit zo veel geld en zoveel mensen bij Surf & Npuls....

Op dit item kan niet meer gereageerd worden.