Kabinet stelt afspraak met Tata Steel vijf maanden uit

Ze zijn er nog altijd niet uit. De staat en staalbedrijf Tata Steel laten de ambitie varen om op 30 september een verduurzamingsafspraak te sluiten. De partijen hebben meer tijd nodig, concludeert het kabinet vrijdag in een Kamerbrief. Tegelijkertijd kiest het kabinet er nadrukkelijk níét voor om de gesprekken stop te zetten nu het Openbaar Ministerie het bedrijf strafrechtelijk vervolgt. De regering-Jetten wil in maart volgend jaar tot een definitieve afspraak komen.

Al vier jaar spreken de staat en Tata Steel over het sluiten van zogeheten ‘maatwerkafspraken’. Het plan is onder het kabinet-Rutte IV bedacht om vóór 2030 sneller te verduurzamen. Als het tot een overeenkomst komt, dan zal de staat 2 miljard euro steken in de vergroening van de staalfabriek. Tata zal zelf de rest, tot 4 miljard euro, moeten investeren. Het staalbedrijf gaat dan nieuwe fabrieken bouwen die kunnen draaien op aardgas, en uiteindelijk op waterstof of biomethaan.

De onderhandelingen zijn de laatste jaren, na kritiek van omwonenden en de milieubeweging, steeds meer gaan draaien om gezondheidswinst. Hoe ver de afspraken hierover precies moeten gaan is een belangrijke reden dat de gesprekken nog altijd bezig zijn.

Dat juist over gezondheid veel moet worden onderhandeld is niet gek. Eerder bleek al dat de Indiase top van Tata Steel moppert dat de Nederlandse milieueisen de strengste zijn ter wereld. De Tweede Kamer dringt er juist bij het kabinet op aan om de adviezen van de expertgroep onder leiding van arts Marcel Levi op te volgen, die gezondheidswinst in een uiteindelijke afspraak vooropstellen.

In die adviezen staat bijvoorbeeld dat de staat extra maatregelen moet eisen als de resultaten van toekomstige metingen van schadelijke stoffen tegenvallen. Tata Steel wil juist liever nu álle verduurzamingsplannen in één keer vaststellen. Met het uitstel van de maatwerkafspraken blijkt dat de opvattingen van de staat en het staalbedrijf hierover nog altijd uiteenlopen.

Wel laat het kabinet weten dat over sommige gezondheidsmaatregelen al overeenstemming is. Zo moeten windschermen en overkappingen op het terrein voor minder fijnstof in de lucht zorgen. Het advies van Levi om concrete doelen over het verminderen van ultrafijnstof af te spreken volgt het kabinet niet op. „Met de huidige stand van kennis en techniek [is dit advies] helaas niet te vertalen” in harde afspraken, schrijft het kabinet in een Kamerbrief.

Lees ook

Twijfel groeit: is een deal met Tata Steel over vergroening wel mogelijk?

Milieucriminaliteit

Daar komt bij dat de verhouding tussen de staat en het bedrijf de afgelopen maanden verder op scherp is gezet. Naast de beslissing van het OM vlak voor de zomer tot strafvervolging van Tata Steel vanwege milieucriminaliteit, dreigt de Omgevingsdienst van de provincie Noord-Holland de vergunning van twee cruciale fabrieken in te trekken. De twee zogeheten kooksfabrieken behoren tot de vervuilendste installaties van het terrein. Ondanks de miljoenen aan dwangsommen die afgelopen jaren werden uitgedeeld, worden milieunormen telkens weer overschreden.

De nieuwe regels rondom staalslakken en een eventuele sluiting van fabrieken leiden tot extra kosten voor Tata Steel, boven op de vergroeningsafspraken. Wat de effecten van deze tegenvallers zijn voor het bedrijf moet nog worden uitgezocht, laat het kabinet weten. Ook moet de Omgevingsdienst nog besluiten wannéér de fabrieken dicht moeten.

Of de investeringen voor Tata Steel nog wel uitkunnen, is een vraag die op de achtergrond steeds blijft spelen. Afgelopen jaar uitten economen regelmatig hun twijfels over de levensvatbaarheid van de fabriek, waarbij ze bijvoorbeeld wezen op de relatief hoge stroomprijzen in Nederland. Het is een puzzel die ook op het hoofdkantoor in India wordt gelegd.

Ook kan Tata Steel door een tijdelijk verbod zijn restproduct (staalslakken) niet meer kwijt aan wegenbouwers. Tata Steel haalt in zijn vrijdag gepubliceerde persbericht aan dat de Nederlandse regels over staalslakken „steeds complexer” zijn geworden. Uit de vorig jaar gesloten concept-overeenkomst tussen staat en bedrijf bleek dat aanpassing van de regels rondom staalslakken voor Tata een reden is om zich uit de overeenkomst terug te trekken.

Tata in Wales

Dat Nederland worstelt met afspraken over het verduurzamen van de staalfabriek is geen unicum. Ook in de rest van Europa loopt de vergroening van de staalindustrie veel stroever dan een paar jaar geleden werd gehoopt. Zo blies concurrent ArcelorMittal plannen om een fabriek in Gent te verduurzamen af. Bij Duisburg, in een fabriek van Thyssenkrupp, worden de plannen na vertraging wel doorgezet. De reden voor de vertraging: er was nog geen groene waterstof beschikbaar en dus moesten de plannen worden aangepast.

Ook als het kabinet in maart een definitieve afspraak met Tata Steel weet te maken, ligt nog een ander gevaar op de loer. Wat zal de staat doen als de verduurzaming van Tata Steel tegenvalt en het bedrijf later aanklopt voor extra steun? Dat gebeurt bijvoorbeeld nu in Wales bij een andere fabriek van het Indiase bedrijf. De Britse overheid heeft 500 miljoen pond subsidie toegezegd, maar het project loopt vertraging op doordat een aansluiting op het elektriciteitsnet langer op zich laat wachten.

Critici vrezen dat het kabinet bij een tegenslag in IJmuiden toch opnieuw de portemonnee zou moeten trekken. Het kabinet acht dit risico van een subsidiefuik niet „realistisch”, maar zegt ook dat het scenario „nooit volledig uitgesloten” kan worden, valt te lezen in de Kamerbrief.