ChristenUnie en JA21 spreken van 'roekeloos gasbeleid' na plannen gasopslag

Energiebedrijven moeten zelf verantwoordelijk worden voor het vullen van de Nederlandse gasopslagen, schrijft klimaatminister Stientje van Veldhoven (D66) aan de Tweede Kamer. Nu doet de overheid dat nog zelf, met verlies. Staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) kreeg daarvoor bijna een miljard euro subsidie, en die kosten komen uiteindelijk terecht bij de gebruikers van het gasnet.

Update 15.30 uur: De ChristenUnie en JA21 reageren boos op het besluit van het minderheidskabinet om de gasvoorraden voor onder meer huishoudens aan de energiebedrijven over te laten. De oppositiepartijen spreken van "roekeloos gasbeleid".

Als de energiebedrijven die taak overnemen, houdt de overheid alleen nog een veel kleinere strategische gasvoorraad voor noodsituaties aan. Die voorraad is nu goed voor twee weken; of dat meer moet worden, is nog niet besloten. Voor die kleinere voorraad is de opslaglocatie in Norg niet meer nodig.

Volgens de Kamerleden Grinwis (ChristenUnie) en Van den Berg (JA21) gaat het plan in tegen de wens van de Tweede Kamer. Ze wijzen erop dat de Kamer het plan nog moet goedkeuren. Die goedkeuring komt er op deze manier niet, zeggen ze. Ze willen zo snel mogelijk een debat met minister Van Veldhoven.

"Ze zorgt niet voor leveringszekerheid, ze zorgt niet voor lage prijzen en ze negeert de wens van de Kamer", zegt Van den Berg over de minister. Grinwis: "Minister Van Veldhoven wil voor een dubbeltje op de eerste rang zitten met een veel te kleine strategische gasvoorraad voor een enkele week." Hij gelooft er niets van dat de gasmarkt het voor de Nederlandse consument goedkoper kan oplossen.

Kritiek op koers rond gasopslag Norg
Daarnaast vinden de twee Kamerleden het onbegrijpelijk dat het kabinet de gasopslag in Norg, in hun woorden, "in de uitverkoop" doet. Grinwis spreekt van "verpatsen". Van den Berg: "Dan kunnen we straks niet eens meer een grote noodvoorraad aanleggen."

Ook oppositiepartij Pro, die belangrijk is voor een Kamermeerderheid, is ontevreden, maar om andere redenen. "Er ligt geen enkel plan om minder gas te gebruiken", zegt Kamerlid Van Oosterhout. "Door nog meer afhankelijk te blijven van fossiele regimes gaat de energierekening voor gewone mensen fors omhoog."

Minister wil dat andere landen meebetalen
Van Veldhoven vindt dat de Nederlandse belastingbetaler nu relatief veel betaalt om de gasvoorraad op peil te houden, terwijl andere Europese landen daarvan kunnen meeprofiteren als zij gas nodig hebben. Door de gasopslag aan de markt over te laten, wil ze ook bereiken dat de rekening meer bij die landen terechtkomt en het goedkoper wordt voor de Nederlandse overheid. Die landen moeten dan verplicht meebetalen. "Als ik aan hen vraag 'wilt u wat extra betalen zonder dat u verplicht wordt', zeggen ze nee."

Eerdere berichtgeving:

Waarom de overheid de gasopslag met verlies vult
In Norg en Grijpskerk liggen zogenoemde seizoensopslagen. Daarin wordt gas bewaard, zodat er in koude winters genoeg is. Voor commerciële partijen loont het op dit moment niet om die opslagen te vullen. Door onder meer de afsluiting van de Perzische Golf is gas nu duurder dan de prijs die voor komende winter wordt verwacht. Wie nu gas inkoopt om het in de winter te verkopen, maakt dus verlies. Daarom vult EBN de opslagen in opdracht van de overheid.

Het kabinet wil niet ieder jaar een miljard euro of meer uitgeven aan verliesgevende gasopslag. Daar komt bij dat een EU-lidstaat het opgeslagen gas niet voor zichzelf mag houden. Het gas in de Nederlandse opslagen gaat ook naar andere landen.

Europese regels: Nederland moet relatief veel gas opslaan
Europese regels bepalen hoe ver lidstaten hun gasopslagen voor de winter moeten vullen. Het gaat om de vulgraad: het percentage van de opslagcapaciteit dat gevuld is. Eerder was een vulgraad van 80 procent het streven; inmiddels is dat 64 procent. De Europese Commissie had lidstaten met opslagcapaciteit dit voorjaar, toen de oorlog in Iran de prijzen flink opdreef, al gevraagd hun doel te verlagen. Het nieuwe doel komt neer op 93 terawattuur gas. Dat is meer dan de 70 terawattuur die de afgelopen vijf winters gemiddeld uit de opslagen werd gebruikt.

Omdat de regels uitgaan van de totale opslagcapaciteit van een land, moet Nederland naar verhouding veel gas opslaan. Nederland heeft relatief grote opslagen, een erfenis uit de tijd dat het veel gas produceerde en exporteerde. Pogingen om andere landen mee te laten betalen leverden niets op. Het kabinet wil daarom dat de EU niet langer naar de opslagcapaciteit kijkt, maar naar de gasvraag in de winter. Het liefst ziet het kabinet de Europese vuldoelen voor seizoensopslagen helemaal verdwijnen.

Energiebedrijven moeten zelf gas op voorraad houden
In het plan van het kabinet verschuift de verantwoordelijkheid naar de leveranciers. Grote energiebedrijven als Essent, Eneco en Vattenfall moeten dan, net als 47 kleinere leveranciers, verplicht een deel van hun gas voor de winter op voorraad hebben. Een nog te bepalen deel daarvan moet fysiek in Nederlandse gasopslagen liggen. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei verwijst naar Oostenrijk, waar al een vergelijkbare verplichting geldt.

Branchevereniging Energie-Nederland is positief over de plannen. Volgens voorzitter Femke Brenninkmeijer verstoort het huidige beleid met vuldoelen de gasmarkt.

Noodvoorraad alleen voor echte tekorten
De overheid moet zich volgens het kabinet beperken tot een strategische noodvoorraad. Die is alleen bedoeld voor momenten waarop er daadwerkelijk te weinig gas is, niet om hoge gasprijzen te dempen. Hoe groot die voorraad wordt, moet in overleg met de EU en de Tweede Kamer worden bepaald. Hoe meer zekerheid Europa en de Kamer willen, hoe duurder de voorraad wordt. Ter vergelijking: Nederland heeft een olievoorraad voor drie maanden. Een gasvoorraad die groot genoeg is om zonder leveringen een koude winter door te komen, zou vele miljarden euro's kosten.

Verdeeldheid over nut van gasopslag
Over de noodzaak van seizoensopslag en een noodvoorraad wordt verschillend gedacht. Gasunie pleit voor hoge vulgraden en een flinke noodvoorraad van de overheid. Ook dochterbedrijf GTS, de beheerder van het gastransportnet, wil een grotere strategische voorraad.

GasTerra, de voormalige exploitant van de gasopslagen, vindt gasopslag daarentegen niet meer van deze tijd. Volgens het bedrijf is het goedkoper om bij een koude winter een paar extra lng-tankers naar Rotterdam en de Eemshaven te laten komen. GasTerra is voor de helft eigendom van Shell en ExxonMobil. De andere helft is, direct en via EBN, in handen van de Staat.

Van Gronings gas naar lng vanuit de hele wereld
De gasopslagen stammen uit de tijd dat Nederland grote hoeveelheden Gronings gas exporteerde. Samen met Noorwegen en Rusland voorzag Nederland via pijpleidingen een groot deel van Europa van energie. Gas was toen goedkoop in de zomer en duur in de winter. Inmiddels komt het grootste deel van het gas als vloeibaar aardgas (lng) per tanker uit de Verenigde Staten en andere delen van de wereld. Die wereldmarkt heeft de seizoensinvloeden op de gasprijs definitief veranderd.

Een koude winter leidt naar verwachting niet snel meer tot een gastekort. Dat kan wel gebeuren als Rusland de gaspijpleiding met Noorwegen opblaast, of als de Amerikaanse president besluit geen lng meer naar Europa te sturen. Dan schiet waarschijnlijk iedere vorm van opslag op termijn tekort om aan de vraag te voldoen. Het kabinet heeft definitief uitgesloten dat het Groningenveld voor zulke noodsituaties beschikbaar blijft.

Gasvlam (@Gemini-AI-impressie)