Nederland draait op voor dure gasopslag, kabinet wil kosten eerlijker verdelen

Energiebedrijven worden mogelijk verplicht een deel van het gas dat zij tijdens extreme kou of storingen nodig hebben voor hun klanten fysiek op voorraad te houden. Tegelijk wil het kabinet voorkomen dat Nederlandse gasgebruikers de rekening krijgen voor het vullen van gasopslagen waar ook andere Europese landen van profiteren. Dat blijkt uit een Kamerbrief die vrijdag naar de Tweede Kamer wordt gestuurd.

Het kabinet wil daarom vanaf de winter van 2028/2029 de verantwoordelijkheid voor de gasvoorraad anders gaan verdelen. Daarnaast wil Nederland de Europese regels aanpassen, zodat de kosten van het vullen van opslagen eerlijker over landen worden verdeeld.

Nu komen de kosten van ingrijpen uiteindelijk bij Nederlandse gasgebruikers terecht. Europese regels verplichten landen om hun gasopslagen voldoende te vullen. Als commerciële bedrijven dat niet uit zichzelf doen, moet de overheid maatregelen nemen om het Europees opgelegde vuldoel alsnog te halen.

Dat kan Nederlandse gasgebruikers veel geld kosten. Voor het huidige gasjaar is maximaal 993 miljoen euro beschikbaar voor onder meer mogelijke verliezen bij de aankoop en latere verkoop van gas voor de seizoensopslagen. Die verliezen en bijvoorbeeld kosten voor het gebruik van de opslagen worden doorberekend aan Nederlandse gasgebruikers.

Het kabinet vindt die verdeling niet eerlijk. Ons land heeft veel meer opslagruimte dan nodig is voor het eigen gasverbruik. De Europese vuldoelen zijn voor een belangrijk deel gekoppeld aan die opslagcapaciteit. Daardoor krijgt Nederland een relatief grote opgave.

Tegelijk blijft het opgeslagen gas niet automatisch in Nederland. De Europese gasmarkten zijn met elkaar verbonden en gas kan naar andere lidstaten stromen.

Volgens het kabinet profiteren buitenlandse afnemers daardoor mee, terwijl de extra opslagkosten in Nederland terechtkomen. Het huidige Europese systeem biedt volgens de Kamerbrief onvoldoende mogelijkheden om die kosten bij andere landen of buitenlandse afnemers neer te leggen.

Nederland heeft geprobeerd daar Europese afspraken over te maken. Maar daarvoor is onder andere lidstaten vooralsnog onvoldoende steun. Het kabinet wil de komende herziening van de Europese regels gebruiken om daar alsnog afspraken over te maken. Als de huidige vuldoelen blijven bestaan, wil Nederland onder meer dat de kosten beter over Europese lidstaten worden verdeeld.

Ook het vullen van de opslagen werkt volgens het kabinet niet meer zoals bedoeld. Gas was vroeger in de zomer doorgaans goedkoper dan in de winter. Bedrijven konden het daardoor in de zomer goedkoper inkopen en opslaan om het in de winter met winst te verkopen.

De verplichte vulling door Europese landen zorgt juist voor extra vraag in de zomer. Daardoor wordt gas in de zomer duurder ten opzichte van gas voor levering in de winter en wordt het voor bedrijven minder aantrekkelijk om gas op te slaan. Als bedrijven vervolgens minder gas opslaan, moet de overheid weer meer doen om de vuldoelen te halen.

Ook de Europese Commissie erkent dat de vulregels de markt kunnen verstoren. Daarom heeft de Commissie landen meer ruimte gegeven om de doelen flexibel te halen.

Het kabinet wil daarnaast dat leveranciers zelf een deel van het gas dat zij in extreme omstandigheden nodig hebben fysiek opslaan. Zo'n verplichting bestaat nog niet en wordt eerst verder onderzocht. Nederland wil die bij voorkeur op Europees niveau invoeren.

Los daarvan is de overheid begonnen met het aanleggen van een strategische gasvoorraad van 5 terawattuur. Die voorraad mag alleen worden gebruikt bij een echte noodsituatie met fysieke tekorten aan gas.

Als Nederland volledig op die voorraad zou zijn aangewezen, is 5 terawattuur goed voor ruim zes dagen gasverbruik. Het kabinet rekent erop dat de voorraad in een crisis ongeveer twee weken tijd kan geven, vanuit de gedachte dat waarschijnlijk niet alle andere aanvoer wegvalt en het gasverbruik wordt teruggeschroefd. Het kabinet onderzoekt of die strategische voorraad vanaf 2028 groter moet worden.