Vrijgelaten verdachte Zeeuws ongeluk niet actief gemonitord, vluchtkans gering

De rechter schorste woensdag de voorlopige hechtenis van de twintigjarige Reinaldas J., wat betekent dat hij zijn strafproces in vrijheid (onder voorwaarden) mag afwachten. Toen de rechter dit aankondigde, klonk er even woede in de zaal. "Tot morgen, klootzak", riep een nabestaande van de slachtoffers toen J. de zaal verliet.

Op 11 juni reed de verdachte in het Zeeuwse Vogelwaarde in op een groep scholieren die op schoolkamp waren. Drie twaalfjarige kinderen kwamen daarbij om het leven, evenals de directrice van de basisschool. Ook raakten drie kinderen zwaargewond. J. zou kort voor de bocht 130 kilometer per uur hebben gereden, waar een adviessnelheid van 70 kilometer per uur geldt.

Zijn voorwaardelijke vrijlating zorgt voor verontwaardiging, maar volgens rechtsdeskundigen komt zo'n besluit niet zomaar tot stand. "De rechter toetst uitgebreid of er mogelijkheden zijn waarop een voorlopige hechtenis kan worden geschorst. Bij de beoordeling wordt bijvoorbeeld gekeken naar: is er sprake van vluchtgevaar, of gaat de verdachte het onderzoek mogelijk beïnvloeden?", legt hoogleraar strafprocesrecht Sonja Meijer uit.

"Als de rechter vindt dat er herhalingsgevaar is, wordt beoordeeld of er voorwaarden zijn waarmee dat herhalingsgevaar kan worden voorkomen, zodat een verdachte als alternatief voor het vastzitten kan worden geschorst uit de voorlopige hechtenis", zegt Patrick van der Meij, strafrechtadvocaat en bijzonder hoogleraar strafrechtspraktijk. "De rechter kijkt daarbij ook naar de persoonlijke belangen van deze jonge verdachte. Zijn houding en gedrag tijdens verhoren spelen daarbij een rol."

Aan zijn voorlopige vrijlating is een aantal voorwaarden verbonden. Als hij die overtreedt, zit hij "in no time binnen", zo waarschuwde de rechter. Gedurende zijn vrijlating mag hij geen motorvoertuig besturen en strafbare feiten plegen. Ook heeft hij een meldplicht, wat betekent dat hij zich bij de reclassering moet melden als hij daartoe wordt opgeroepen.

De vraag is hoe hij wordt gemonitord. Zijn rijbewijs is afgenomen, maar dat betekent niet dat hij niet meer achter het stuur van een auto zou kunnen plaatsnemen. Meijer: "Er zijn verschillende manieren van toezicht. Dit kan zowel proactief als reactief zijn."

Proactief toezicht na de vrijlating van een verdachte gebeurt vaak aan de hand van een enkelband. Daarmee kan bijvoorbeeld een gebiedsverbod of -gebod worden gemonitord. J. krijgt daarentegen geen enkelband. Hij zal dus reactief worden gecontroleerd, denkt Meijer. "Het gaat dan om gebruikelijke politiecontroles. Als de verdachte dan alsnog een auto bestuurt, zou hij bij toeval door de politie moeten worden betrapt op het schenden van de voorwaarden."

J.'s reisdocumenten zijn ook niet afgenomen, wat betekent dat hij in principe kan gaan en staan waar hij wil. Over vluchtgevaar van de verdachte, die in Litouwen is geboren, is in de rechtbank niet gesproken. Toch is het geen realistische gedachte dat hij zijn straf ontloopt, zelfs al zou hij naar zijn geboorteland reizen.

"Vanwege de Europese samenwerking kan een veroordeelde relatief makkelijk worden gevonden en worden overgeleverd aan het land waar hij een straf moet uitzitten", zegt Van der Meij.

"Van plekken buiten Europa is dat misschien iets lastiger", vervolgt de advocaat. "Voor het aannemen van vluchtgevaar stelt de wet dat er concrete feiten en omstandigheden moeten zijn. In gevallen waarin dat speelt zou dat dan een reden kunnen zijn om iemand wel vast te houden."

Of de periode waarin een verdachte onder voorwaarden niet vastzit van zijn straf wordt afgetrokken, is Van der Meij duidelijk. "In het algemeen geldt: de tijd die je geschorst bent uit de voorlopige hechtenis, wordt niet afgetrokken van je uiteindelijke straf. Dat kan overigens anders zijn als je gedurende die tijd een enkelband moet dragen."

Het is nog niet duidelijk wanneer de zaak inhoudelijk wordt behandeld. Er moeten nog onderzoeken worden uitgevoerd naar het ontstaan van het ongeluk.