Bondscoach Xavi staat voor een complexe opdracht: hij wil een metamorfose naar dominant voetbal, met een ploeg met gebreken

Op een strak gemaaid veld op de KNVB Campus in Zeist is Óscar Hernández, assistent en oudere broer van bondscoach Xavi, druk in de weer met een A4’tje. Daarop is de opzet van een tactische oefening uitgetekend, voor de training die later deze dinsdagochtend begint. Met handgebaren discussiëren de Spaanse broers minutenlang over hoe de spelers die precies moeten gaan uitvoeren.

Als de internationals even later in twee groepen rondo’s spelen in zeshoeken – een snel combinatiespel – klinken onophoudelijk aanmoedigingen van de voornamelijk Spaanse stafleden. „This is superiority”, roept fysiektrainer Iván Torres. „That’s it, that’s it”, zegt Xavi op iets zachtere toon bij het groepje met aanvoerder Virgil van Dijk. „Quality!”

Op het trainingsveld moet de basis worden gelegd voor een energiek, dominant en aanvallend Oranje, is de overtuiging van Xavi. „Ik wil dat mensen een beetje verandering zien”, zei hij maandag bij de toelichting op zijn eerste selectie. „We moeten veranderen”, zei hij eind augustus bij zijn presentatie.

Donderdag is de eerste test bij een „nieuw begin” van een volgens Xavi „mooi project”: hij debuteert in het Nations League-duel tegen Duitsland in de Johan Cruijff Arena.  

Gevoelig verleden

Xavi staat voor de complexe opdracht om het Nederlands elftal naar een titel op een eindtoernooi te leiden – de ambitie van de KNVB. De realiteit is dat de ploeg van ver moet komen. Hoe diep het chagrijn zit over het slechte WK afgelopen zomer, met uitschakeling in de tweede ronde tegen Marokko, wordt woensdagochtend nog eens duidelijk als Van Dijk naast Xavi aanschuift bij een persconferentie.

Getergd zegt Van Dijk dat het „klinkklare onzin” is dat onder anderen hij pleitte voor de later bekritiseerde defensieve tactiek met vijf verdedigers tegen Marokko, wat vorige maand in een podcast van De Telegraaf werd gesteld door een verslaggever van die krant. „Soms moeten er dingen gezegd worden”, reageert Van Dijk woensdag op vragen van een (andere) Telegraaf-journalist. „Je kan niet alleen maar het gezeik aanhoren.” Ook voelt Van Dijk weinig waardering in Nederland, met name vanuit de media.

Het is het gevoelige verleden van dit team waar Xavi het liefst ver van blijft. In de twee bijeenkomsten die de staf maandag organiseerde op hun eerste dag met de spelers, ging het voornamelijk over de speelwijze die Xavi voor ogen heeft.

Dominantie in balbezit is het uitgangspunt – „hij kan er heel slecht tegen als hij de bal niet heeft”, zei directeur topvoetbal Nigel de Jong al bij de presentatie. „We zullen initiatief nemen, proberen op de helft van de tegenstander te spelen”, zei Xavi maandag. „We zullen verdedigend moedig zijn.”

Als dat allemaal lukt, wacht Oranje een interessante metamorfose naar progressief, offensief voetbal. Afgelopen jaren was de ploeg aanvallend te voorspelbaar en verdedigend passief. Xavi hint erop dat hij meer eist van spelers. Zoals in het druk zetten – hoger en agressiever. En op het gebied van sprints in de diepte, om de defensie van tegenstanders uit elkaar te spelen – vaker en op hoger tempo. „We moeten rennen, als een team werken”, zei Xavi. Hij belooft voetbal „met intensiteit, met passie, in een goede ritme”.

Modern voetbal

Het is vaktaal van een jonge coach (46) voor modern voetbal. De realiteit van Oranje is weerbarstiger gebleken. Onder de laatste drie bondscoaches – Ronald Koeman, Louis van Gaal en Frank de Boer – viel de staf vanwege de kwetsbaarheid en de profielen van spelers terug op een defensief systeem met vijf verdedigers (drie centraal met opkomende wingbacks op de flanken). Xavi maakte al duidelijk dat dit geen optie is voor hem, hij gaat uit van een traditionele Nederlandse spelopvatting met vier verdedigers en vleugelaanvallers.  

Een probleem is dat er weinig tijd is om zijn speelwijze in te slijpen. In de drie dagen ter voorbereiding op Duitsland is deze week vier keer getraind. Met name tactisch, waardoor alle sessies (op de warming-up na) achter gesloten deuren plaatsvonden. Onder zijn voorgangers was er wel altijd een openbare training. „Sorry daarvoor”, zei Xavi.

De Catalaan spreekt enthousiast over de potentie van zijn selectie, die weinig grote verschuivingen kent ten opzichte van het WK (19 van de 26 spelers dat toernooi zitten er opnieuw bij). „Ik geloof heel erg in deze generatie”, zei hij bij zijn presentatie. Maar het is een gegeven dat een aantal internationals er sinds de zomer niet op vooruit is gegaan.

Middenvelder Ryan Gravenberch is zijn basisplek kwijt bij Liverpool FC, waar zijn liniegenoot Frenkie de Jong (nu geblesseerd) zag dat FC Barcelona met Rodri een belangrijke concurrent haalde voor zijn positie. De talentvolle verdediger Jorrel Hato heeft het moeilijk bij Chelsea: tegen Hull City ging hij onlangs in de fout en werd in de rust gewisseld.

Bij Tottenham Hotspur oogt het centrale duo Micky van de Ven en Jan Paul van Hecke zeer kwetsbaar – na een dramatische start van het seizoen staat de club laatste. En beoogd basisspelers Crysencio Summerville en Tijjani Reijnders stapten van de Premier League, de zwaarste competitie ter wereld, over naar de Saudi Pro League. Onmiskenbaar raakt dat de ambities van Oranje.

Onverstoorbaar, met een scheidsrechterfluit aan zijn oranje koord, loopt Xavi dinsdagochtend het veld op. Hij wrijft even in zijn handen voor de training. „We moeten strijden, we moeten resultaten halen. Het zal niet makkelijk zijn”, zei hij een dag eerder. Om er meteen bij te zeggen dat hij klaar is voor de „uitdaging”.