Babs Gons wint Johannes Vermeer Prijs 2026: ‘Met kernachtige precisie raakt zij de hartslag van de samenleving’

Babs Gons maakte allang poëzie toen zij in 2021 debuteerde met een dichtbundel met de toepasselijke naam Doe het toch maar. Gons was namelijk al decennialang dichter, maar dan op het podium. Vanaf de jaren negentig is ze aanjager van het spokenword-genre in Nederland. In een interview met het Amerikaanse Cipher Magazine vertelt ze hoe de liefde voor het gesproken woord eind jaren negentig ontstond in New York. „Ik zag daar mensen dingen doen op het podium waarvan ik het bestaan niet kende. Mensen die op mij leken, vertelden over mensen zoals ik. Het was zo herkenbaar en gepassioneerd. Ik wist niet dat literatuur zo vibrant en dynamisch kon zijn.”

Bijna dertig jaar na haar bezoek aan New York wint de performer en dichter nu de Johannes Vermeerprijs. „Haar zinnen beweeglijk, haar woorden trefzeker en haar intentie warm”, schrijft de jury over haar werk. De Johannes Vermeerprijs is in 2009 in het leven geroepen door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) om „uitzonderlijk artistiek talent te eren en verder te stimuleren”. De jury roemt Gons ook om haar heldere taal en bijdrage aan het publieke gesprek. „Met kernachtige precisie raakt zij de hartslag van de samenleving.”

Gons snijdt in haar werk grote maatschappelijke thema’s aan als racisme en discriminatie, maar ook liefde en verbinding. „Haar artistieke werk creëert een taal voor de vraagstukken van onze tijd, maakt deze indringend invoelbaar en nodigt uit tot zowel zachtheid als kracht”, schrijft de jury over de inhoud van haar werk.

Gons organiseerde jarenlang spokenword-avonden in Paradiso, ze trad op in televisieprogramma’s als De Wereld Draait Door en de Halve Maan en publiceerde Hardop (2019), een bloemlezing van Nederlandse spokenword-artiesten. Het gesproken woord afdrukken op papier, daar had Gons haar redenen voor: het genre verdient een plek in het archief. „Op een gegeven moment moet je de tijd stilzetten en een afdruk nemen”, zei ze over die keuze in NRC.

Van ‘des Vaderlands’ naar ‘der Nederlanden’

„We stellen ons graag de vraag/ wie we geweest zouden zijn/ zouden we in het verzet hebben gezeten/ waren we abolitionist geweest/ held/ toezichthouder of toeschouwer”, dicht ze in Wie zijn we morgen?. Ze schreef het voor de start van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden in 2023 – in datzelfde jaar begon Gons als Dichter des Vaderlands.

In 2024 nam ze het initiatief om de ouderwetse titel ‘des Vaderlands’ te vervangen voor ‘der Nederlanden’. Dat deed ze samen met vijf ‘collega’s der Nederlanden’: de Componist, de Fotograaf, de Striptekenaar, de Filosoof en de Theoloog. Gons was Dichter der Nederlanden van 2023 tot 2025.

In haar tijd als Dichter der Nederlanden bleef ze zich inzetten voor het gesproken woord. „Ik zou me er graag hard voor willen maken dat we de kunst van het memoreren en reciteren gaan herwaarderen – wat de troubadours, de griots, de barden en de rederijkers al deden. Het is zo’n rijkdom om een gedicht met je mee te dragen, dat je dan te allen tijde tevoorschijn kunt halen”, zei ze daarover in een interview met NRC. In haar tweede jaar als Dichter der Nederlanden startte ze bijvoorbeeld het project Hardop! De Kunst van het Declameren.

Voor NRC schreef Gons in haar tijd als Dichter der Nederlanden bij grote nieuwsgebeurtenissen een gedicht. Zo schreef ze over illegale grenscontroles, gaf ze een bijzonder stemadvies, en dichtte ze over de veerkracht van Amsterdam in de nasleep van de Maccabi-rellen in Het hele verhaal. Maar nieuwsgebeurtenissen zijn voor Gons niet altijd van wereldformaat. „Een zoveelste man lag in zijn woning/ jaar in jaar uit te sterven/ hij stierf en stierf/ maar vond in niemands ogen/ de dood,” schreef ze over eenzame doden die niet worden gevonden.

Het is niet de eerste keer dat Gons in de prijzen valt. Haar bijdrage aan de ontwikkeling van spoken word werd in 2018 beloond met de Black Achievement Award voor Kunst en Cultuur. In 2022 kreeg ze De Johnny, een oeuvreprijs voor podiumpoëzie. Haar geschreven werk werd in 2024 bekroond met de Gouden Ganzenveer. In 2026 verscheen haar poëziebundel Wie zijn we morgen.

De Johannes Vermeerprijs 2026 wordt op 23 november uitgereikt in de Nieuwe Kerk in Den Haag door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Rianne Letschert.

Correctie (24 september 2026 om 18.27 uur): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de debuutbundel van Babs Gons ‘Doe het dan toch maar’. heette, dat moet zijn ‘Doe het toch maar’. Dat is hierboven aangepast.