‘Dit is een oorlog die iedereen zag aankomen’: strijd in Tigray dreigt te escaleren tot breder regionaal conflict

Met een offensief van rebellen in Ethopië dreigt opnieuw een grootschalige oorlog in dat land. In Tigray, een noordelijke deelstaat van Ethiopië, werden onder andere drie luchthavens bezet.

Achter het offensief staat een bondgenootschap van zeven gewapende groepen, de Alliance of Survival, ofwel de Overlevingsalliantie. De groepen willen de Ethiopische premier Abiy Ahmed en zijn regeringspartij afzetten en vervangen door een overgangsregering. Zij verwijten de premier dat hij de macht steeds sterker in hoofdstad Addis Abeba concentreert en de politieke verhoudingen in de regio Tigray naar zijn hand zet.

Voor de bevolking van Tigray dreigt een nieuwe humanitaire ramp. Tijdens de vorige oorlog van 2020 tot 2022 kwamen volgens de vredesonderhandelaar van de Afrikaanse Unie, Olusegun Obasanjo, naar schatting zeshonderdduizend mensen om. De oorlog verwoestte dorpen en steden, dreef miljoenen inwoners op de vlucht en ging gepaard met grootschalige mensenrechtenschendingen.

Nieuwe gevechten kunnen een bevolking treffen die nog nauwelijks is hersteld van de vorige oorlog. Daarnaast kan de strijd in Ethiopië escaleren tot een breder conflict met Eritrea, zich verbinden met de oorlog in Soedan en met de machtsstrijd die al woedt rond de Rode Zee. De strijd speelt zich af aan de grens met Eritrea en Soedan, in een regio waar de oorlog in Soedan, de machtsstrijd rond de Rode Zee en ruzie over het water van de Nijl al voor grote spanningen zorgen.

Een conflict dat nooit ophield

„Dit is een aangekondigde oorlog”, zegt Kjetil Tronvoll, hoogleraar vredes- en conflictstudies in Oslo en specialist in Ethiopië en Eritrea, aan de telefoon. „Iedereen zag het aankomen. Maar diplomatiek is er te weinig druk uitgeoefend.”

De gevechten volgen op maanden van oplopende spanning in en rond Tigray. Daar nam een radicalere factie van het Tigray People’s Liberation Front (TPLF) de macht in handen. De TPLF is de beweging die Tigray lange tijd bestuurde en een centrale rol speelde in de Ethiopische politiek. In november 2022 werd de oorlog tussen de TPLF en de federale regering beëindigd met het vredesakkoord van Pretoria. Dat akkoord is nu feitelijk verleden tijd.

Amanuel Gebedo, onderzoeker bij Clingendael, ziet „een compleet verlies van vertrouwen” tussen de regering in Addis Abeba en de TPLF. Dat maakt de situatie bijzonder gevaarlijk. Langs de grenzen van de regio’s Tigray, Amhara en Afar staan verschillende gewapende groepen tegenover elkaar.

„Het akkoord van Pretoria beëindigde de grote gevechten”, zegt Gebedo, „maar liet de onderliggende strijd om macht, grondgebied en veiligheid grotendeels ongemoeid.” Volgens hem bood het verdrag vooral een noodzakelijke adempauze, geen duurzame politieke oplossing.

Alliantie van voormalige tegenstanders

De TPLF heeft een alliantie gevormd met zes andere gewapende groepen uit Ethiopië. Deze Overlevingsalliantie is geen ideologisch blok. Sommige groepen waren zelfs tot voor kort tegenstanders. Wat hen bindt is hun gezamenlijke vijand: de regering van premier Abiy Ahmed.

„Geen enkele alliantie is heilig”, stelt Tronvoll. „Alles draait om de vraag: hoe kan ik mijn belangrijkste tegenstander verslaan?” De groepen hebben volgens Tronvoll geen gemeenschappelijke visie voor Ethiopië na Abiy.

Buurland Eritrea is de afgelopen tijd van positie veranderd. Eritrea en de TPLF stonden in de oorlog van 2020 tot 2022 nog tegenover elkaar. Nu zijn delen van de TPLF en Eritrea naar elkaar toe gegroeid. De draai kwam nadat de samenwerking tussen Abiy Ahmed en Eritrea’s president Isaias Afwerki uiteenviel. Eritrea voelt zich bedreigd door Addis Abeba’s groeiende militaire macht. Abiy Ahmed noemde directe toegang tot de Rode Zee en de Eritrese haven Assab herhaaldelijk een kwestie van economische en nationale veiligheid. Afwerki ziet dat als een mogelijke militaire dreiging.

„Eritrea is diep betrokken bij Tigray”, zegt Tronvoll, en dat kan het conflict ingrijpend beïnvloeden. Tijdens de vorige oorlog was Tigray grotendeels omsingeld en was aanvoer van buitenaf beperkt. Nu zijn er, volgens Tronvoll, sinds 2026 al aanvoerlijnen vanuit Eritrea naar Tigray. Ethiopië beschuldigt Eritrea er daarnaast van de anti-regeringsalliantie financieel te steunen. De regering van Eritrea ontkent dat. 

Vervlochten oorlogen

De gevechten in Tigray spelen zich af tegen een regionale achtergrond met veel meer conflicten dan tijdens de vorige oorlog. In Soedan woedt een oorlog tussen het reguliere leger en de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF). Ethiopië wordt ervan beschuldigd de RSF te ondersteunen, wat de regering ontkent. Eritrea heeft juist nauwe contacten met het Soedanese leger.

De strijd in Tigray kan gevolgen hebben voor de oorlog in Soedan. Ook kan onrust in Ethiopië de rivaliteit met Egypte over de Nijl-dam aanscherpen en spanningen met Somalië over toegang tot de Rode Zee vergroten.

Lees ook

De Renaissancedam: een enorm bouwwerk dat niet alleen controversieel is, maar ook oude koloniale ideeën aan de kant zet

De vraag is of de regering in Addis Abeba de controle over Tigray kan behouden. Op papier heeft het de grootste militaire slagkracht. Het federale leger beschikt over drones, luchtmacht en zwaardere artillerie. Maar dat betekent niet automatisch dat de regering Tigray langdurig kan beheersen.

„De regering kan een campagne vanuit de lucht voeren”, zegt Tronvoll, „maar ze heeft militairen op de grond nodig in Tigray.” In het bergachtige noorden is controle van het terrein moeilijk, terwijl de TPLF veel ervaring heeft met guerillaoorlog en kan terugvallen op getrainde strijders en lokale netwerken.

Zolang de strijd ver van het politieke centrum in Addis Abeba blijft, kan Abiy’s regering proberen het conflict in te dammen. Nu de gevechten zich uitbreiden en de Overlevingsalliantie op verschillende fronten actief is, dreigt die aanpak niet langer houdbaar te zijn.