Zeventig mensen gevaar voor nationale veiligheid, uitzetting lukt vaak niet

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft in de afgelopen tien jaar ongeveer zeventig mensen aangemerkt als gevaar voor de nationale veiligheid. Dat maakt de dienst bekend na vragen van Nieuwsuur. Deskundigen en advocaten kennen slechts enkele gevallen waarin iemand met het zwaarste inreisverbod Nederland daadwerkelijk heeft verlaten.

Gevaar voor nationale veiligheid: terroristen, Syriëgangers en spion
Het gaat vooral om mensen die in Nederland zijn veroordeeld voor een terroristisch misdrijf, maar ook om Syriëgangers en een spion. Drie van de veroordeelden uit de Arnhemse terreurzaak werden zo aangemerkt. Deze terreurcel beraamde een aanslag op een willekeurig festival of lhbti-evenement en werd in 2018 opgerold. De rechtbank in Rotterdam legde de zes verdachten in 2020 celstraffen op van tien tot zeventien jaar. Drie van hen gingen in hoger beroep en werden opnieuw veroordeeld, tot maximaal 16,5 jaar cel.

Hetzelfde geldt voor de Rus die bedrijfsgeheimen stal van ASML. De rechtbank in Rotterdam veroordeelde hem tot drie jaar cel, omdat hij anderhalf jaar lang informatie van ASML en chipfabrikant NXP met Rusland deelde. Daarmee overtrad hij EU-sancties en maakte hij zich schuldig aan computervredebreuk.

Een deel van de groep zit vast. Het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt geen cijfers te hebben over hoeveel van hen inmiddels op vrije voeten zijn.

Inreisverbod bij gevaar voor nationale veiligheid
Via gepubliceerde besluiten en rechterlijke uitspraken kon Nieuwsuur van ruim veertig van de zeventig mensen achterhalen wie het zijn. Zij hebben allemaal een buitenlandse of een dubbele nationaliteit. Wie in deze groep een dubbele nationaliteit heeft, verliest het Nederlanderschap en krijgt daarna een inreisverbod.

In Nederland verschilt een inreisverbod in duur, en die duur hangt af van de reden. Wie niet op tijd vertrekt of van wie een asielaanvraag als kennelijk ongegrond is afgewezen, kan een verbod van twee jaar krijgen. Bij een ernstige bedreiging voor de openbare orde, bijvoorbeeld na een veroordeling voor een geweldsdelict, is dat tien jaar. De maximale termijn van twintig jaar wordt alleen opgelegd aan mensen die als gevaar voor de nationale veiligheid worden gezien, bijvoorbeeld na een veroordeling voor terrorisme.

Het inreisverbod werkt alleen als de betrokkene ook het land uit wordt gezet. Hoe vaak dat de afgelopen tien jaar is gebeurd, wil het ministerie niet zeggen. Volgens het ministerie wordt er wel "stevig ingezet" op "zo snel mogelijk" vertrek van deze mensen.

Herkomstlanden werken vaak niet mee
Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid erkende in mei in de Tweede Kamer dat "vertrek in een hoop gevallen niet [kan] worden gerealiseerd". Dat uitzetten moeilijk is, is al langer bekend. Landen van herkomst willen de betrokkenen vaak niet opnemen of zijn niet bereid de juiste papieren te verstrekken.

Wie ondanks een inreisverbod in Nederland blijft, is hier illegaal. Daar worstelt de overheid mee: twee jaar geleden had zij te weinig zicht op veroordeelde jihadisten die op vrije voeten waren.

Onderzoeker: het strengste inreisverbod vergroot de veiligheidsrisico's
Daardoor werkt het zwaarst mogelijke inreisverbod averechts en vergroot het juist de veiligheidsrisico's, zegt terrorismeonderzoeker Elanie Rodermond van de Vrije Universiteit. "Er kan geen toezicht worden gehouden, bijvoorbeeld door de reclassering. Dat is heel paradoxaal, want de overheid zegt: jij bent een gevaar voor onze nationale veiligheid. Maar vervolgens loopt diegene dus wel in Nederland vrij rond."

Advocaat Flip Schüller vindt dat inreisverboden te snel worden opgelegd. Hij wijst op twee Marokkaans-Nederlandse cliënten die betrokken zouden zijn bij het beramen van een aanslag op het Turkse consulaat. Zij verloren daarom hun Nederlanderschap, maar de rechter oordeelde later dat onvoldoende was gemotiveerd dat zij een "ernstige bedreiging vormen voor de fundamentele belangen van de samenleving". Uiteindelijk hoefden ze niet te worden uitgezet.

In de rechtspraak is bovendien discussie over de vraag of het afnemen van het Nederlanderschap discriminerend is. Begin vorig jaar vernietigde de rechtbank Amsterdam het inreisverbod van twintig jaar dat een Marokkaanse Nederlander had gekregen na een veroordeling voor terroristische misdrijven. Volgens de bestuursrechter is het intrekken van zijn Nederlanderschap, en daarmee het inreisverbod, in strijd met het VN-verdrag tegen rassendiscriminatie.

Inreisverbod pas jaren na uitdienen straf
Uit de zaken die Nieuwsuur bekeek, blijkt ook dat het inreisverbod vaak pas jaren na het uitzitten van de straf volgt. Een Utrechter kreeg in 2020 een taakstraf omdat hij zich bij IS wilde aansluiten. Pas dit jaar ontving hij een brief van de IND met de opdracht Nederland te verlaten en twintig jaar niet terug te keren.

Volgens de IND kan zij pas beginnen "als alle strafrechtelijke beroepsmogelijkheden zijn uitgeput". Daarnaast kan de beoordeling "complex en tijdrovend" zijn.

De NCTV verwacht dat het probleem de komende jaren eerder groter dan kleiner wordt, omdat er hoogrisicogevallen bijkomen. "Nieuwe vrijlatingen van dergelijke veroordeelden kunnen de terroristische dreiging in de komende jaren verhogen. (...) Deze groep heeft veelal geen vaste woon- of verblijfplaats waardoor het voor de autoriteiten moeilijker is om zicht op hen te houden."

Immigratue- en naturalisatie dienst (@Gemini-AI-impressie)