Mensen met kleine schuld moeten vaker worden bereikt om erger te voorkomen

Als iemand de huur, de energie, het water of de zorgverzekering niet betaalt, moeten de inners van deze bedragen een seintje geven aan de gemeente van de wanbetaler. Die is vervolgens aan zet om op de bewoner af te stappen, maar veel mensen reageren daar niet op.

Met de 20 miljoen euro extra moeten twee keer zoveel huishoudens met beginnende schulden hulp krijgen, laat minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) weten. "Een schuld begint klein, maar kan snel voor grote problemen en stress zorgen", zegt hij. Daarom vindt hij het van belang dat mensen snel worden geholpen.

"Persoonlijk contact maakt hierbij het verschil, in plaats van de zoveelste brief die op de deurmat valt", zegt Vijlbrief. Uit evaluaties blijkt dat mensen nauwelijks reageren op een brief en dat bellen of langsgaan wel tot contact leidt. Hiervoor hebben gemeenten niet altijd genoeg tijd.

Afgelopen jaar kregen gemeenten ruim één miljoen meldingen over te late betalingen. In slechts 6 procent van de gevallen accepteerde de inwoner hulp van de gemeente. Meestal leidde dat tot oppervlakkige hulp, zoals een betalingsregeling of advies.

"Elke burger die wordt bereikt en geholpen is natuurlijk mooi", zegt Nadja Jungmann, lector en bijzonder hoogleraar schulden en incasso. "Maar hoe vaak levert deze inspanning een duurzame verbetering op?" Daar is nog geen onderzoek naar gedaan. Jungmann benadrukt dat veel mensen een snelle oplossing willen voor die ene rekening, en geen budgetcoach.

Verder is ze bang dat de inzet op vroegsignalering voor meer druk zorgt op de gewone schuldhulpverlening. Er zijn gemeenten waar maandenlange wachttijden zijn voor mensen die uit zichzelf om hulp vragen, terwijl het juist bij schulden belangrijk is om snel te schakelen.

"Ik ben helemaal niet tegen vroegsignalering", zegt Jungmann. "Ik denk alleen dat het geld ook kan worden gebruikt om schulden te voorkomen. We hebben een groot geloof in de maakbaarheid van het gedrag van mensen met schulden." Daarover lees je meer in dit artikel.

Vorig jaar kregen 115.000 huishoudens problematische schulden, terwijl ze dat het jaar ervoor niet hadden. Dat is 1,5 procent van alle huishoudens in Nederland. De instroom wordt kleiner, zoals je ziet in onderstaande grafiek. In totaal kampt bijna 9 procent van de Nederlandse huishoudens met schulden die een probleem vormen.

Een problematische schuld is een schuld die lang blijft openstaan, zoals een belastingschuld van minstens 50 euro die ten minste vijftien maanden openstaat. Iemand die zes maanden of langer geen zorgpremie heeft betaald, wordt ook geteld als iemand met problematische schulden. Een steeds groter deel van de mensen met zo'n schuld zit daar twee jaar of langer in, blijkt uit data van statistiekbureau CBS.