De bieb is nu leesplek, studiehonk en buurthuis ‘waar alles kan’. En trekt zo meer jongeren, want: ‘Rustiger dan school, minder afleiding dan thuis’

Het is allesbehalve stil op de eerste etage van de bibliotheek. Wanneer de schuifdeuren van de Stadkamer in Zwolle opengaan, stappen bezoekers een klein café binnen. Er worden hardop gesprekken gevoerd, af en toe rinkelt ergens servies. Uit een naastgelegen zaal klinken de ritmes van iemand die snel piano speelt.

„Volgens mij komt die van het conservatorium”, zegt Rick de Bruijn (39). Hij is verantwoordelijk voor de gastvrijheid en veiligheid in de bibliotheek. „Studenten hebben we hier sowieso heel veel. Het is een fijne studeerplek.” De Bruijn doelt op de grote bureaus op de eerste en tweede etage.

Eenmaal boven is het een stuk stiller. Geen gelach maar zacht gegiechel, geen geroezemoes maar gefluisterd overleg. Zoals tussen Lavinya Ahmad (19) en Iris Doornbos (18). „Thuis heb ik veel meer last van afleidingen zoals mijn telefoon”, vertelt Ahmad. Doornbos evengoed: ”Ik ga dan praten met mijn zussen of ik kijk mee naar de tv. Je raakt veel minder snel afgeleid in de bibliotheek.”

Toch gaan jongeren niet alleen naar de bibliotheek om te leren. Op de tweede etage, waar bezoekers hun eigen voetstappen kunnen horen, zit Elosias Fitsum (20) weggedoken in een boek over de liefde. „Ik kom hier altijd één keer in de twee weken om te lezen. Niet alleen omdat je minder wordt afgeleid, je wordt ook door andere mensen gemotiveerd om te lezen.”

Zestig miljoen bezoekers

Steeds meer mensen bezoeken de bibliotheek, blijkt uit de cijfers van de KB, nationale bibliotheek en het CBS. Zo liep het aantal bezoekers in 2025 op tot bijna zestig miljoen. Daarbij namen jongvolwassenen ook vaker een abonnement; dat aantal steeg met 22 procent, van 260.000 in 2024 naar 317.000 in 2025. Het totaal aantal leden liep in 2025 op tot 3,8 miljoen, 3 procent meer dan een jaar eerder. En het aantal bibliotheekvestigingen steeg met 35 tot 1.283.

Deze stijging is volgens een woordvoerder van de KB deels te verklaren door de gratis of gereduceerde lidmaatschappen, die steeds meer bibliotheken aanbieden. „Daarnaast organiseren ze steeds meer activiteiten die aansluiten bij wat jongvolwassenen interesseert.”

Ook de Stadkamer wordt steeds beter bezocht. „Sinds corona blijven de bezoekersaantallen alleen maar stijgen”, vertelt programmamaker Marianne Elsjan of Wipper. „Zeker jongvolwassenen komen steeds meer om gebruik te maken van onze studieplekken.” Met studieplekken en koffie trekt de bibliotheek jongvolwassenen aan; met activiteiten proberen ze studenten ook bij andere onderwerpen te betrekken. Een voorbeeld is volgens Elsjan of Wipper het YA! fest. „Jongeren krijgen een lezing, masterclass en workshop over young adult-boeken. Al vijftig mensen hebben zich aangemeld.”

De activiteiten zet de bibliotheek volgens de programmamaker niet alleen op voor jongvolwassenen. „Wij proberen op te halen wat speelt in de samenleving en daaromheen organiseren we programma’s.” Zo kunnen mensen hulp krijgen met inloggen met hun DigiD. „Wij proberen echt de huiskamer te zijn van de stad.”

Bibliotheek de Stadkamer in het centrum van Zwolle.

FOTO’s eric brinkhorst

‘Derde plek’

Afgelopen jaren is de rol van bibliotheken veranderd, volgens Klaas Gravesteijn, directeur van de Vereniging Openbare Bibliotheken. „Bibliotheken fungeren steeds meer als ‘derde’ plek, naast je huis en werk.” Dus niet louter een instelling waar je door middel van boeken informatie kan ophalen. „Er zijn nu ook activiteiten en informatiepunten. Maar op waardeniveau lijkt de bibliotheek heel erg op wat ze altijd was.”

„De bibliotheek is ook een plek die veel mensen kennen”, gaat Gravesteijn verder. „Een ontmoetingsplek, ook buiten de normale bubbel, waar niets hoeft maar alles kan.”

Uit de cijfers van het CBS en KB blijkt dat Nederland sinds 2014 nog nooit zo veel bibliotheken heeft gehad, destijds 1.248. Gravesteijn: ”Het Rijk heeft afgelopen jaren veel investeringen gedaan en dat lijkt nu te lonen.” Ook dit jaar wordt weer geïnvesteerd in bibliotheken. Zo wordt de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen aangepast, waarmee elke gemeente wordt verplicht minimaal één bibliotheek te financieren. 

Die investeringen kunnen de leesvaardigheid van jongeren verbeteren. En dat is geen overbodige luxe: volgens het recente PISA-onderzoek kampt 39 procent van de middelbare scholieren met een taalachterstand.

Bibliotheken ondersteunen scholen in het bevorderen van leesplezier, volgens Gravesteijn: „Dus niet meer alleen dinsdagochtend een halfuur lezen, maar scholen ondersteunen om het lezen in het hele onderwijs in te passen, met een leuke, interessante collectie aan boeken.” 60 procent van de scholen in Nederland werkt al samen met de bibliotheken, volgens Gravesteijn groeit dat aantal. Hij hoopt ook dat de aanwas van leden doorzet. „Het is aan ons om van 3,8 miljoen leden naar 18 miljoen betrokken gebruikers te komen.”

Sanne Jonker (22) uit Kampen en Anouk Wierda (21) uit Hoogeveen reizen altijd naar de bibliotheek in Zwolle om te studeren. „Het is hier rustiger dan op school en je wordt minder afgeleid dan thuis”, zegt Wierda. „En het ligt lekker centraal”, vult Jonker aan. „Straks als we klaar zijn, kunnen we ook nog even de stad in.”

Lees ook

Dalende leesvaardigheid is niet alleen te wijten aan het onderwijs, zegt hoogleraar Maarten Wolbers. ‘De samenleving heeft een probleem’