Ooit een toeristenparadijs, nu vertoont Costa Rica kenmerken van een narcostaat en vraagt het internationale hulp bij de aanpak van drugssmokkel

Een grootschalige internationale politieoperatie heeft deze week opnieuw licht geworpen op de rol van Costa Rica in de drugshandel. Aan de door de Belgische politie geleide operatie Atlas Nexus werkten 34 landen mee. Er zijn bijna vijfhonderd mensen opgepakt en 157 ton aan drugs en ruim tweehonderd wapens in beslag genomen, evenals wilde dieren, contanten en cryptovaluta. Het merendeel van die inbeslagnames vond plaats in Latijns-Amerika en de Caraïben, de meeste arrestaties werden in Costa Rica verricht.

Bij de operatie konden „tientallen transnationale criminele netwerken worden opgespoord en ontmanteld”, schrijft de Belgische politie maandag, die spreekt van „de grootste gezamenlijke operatie tegen de georganiseerde misdaad” die ooit door Europa en Latijns-Amerika is uitgevoerd.

Een opvallende focus lag op Costa Rica, dat een belangrijke doorvoerhaven en opslagpunt voor cocaïne is geworden. Enkele van de grootste criminele organisaties van Latijns-Amerika werken samen in het Midden-Amerikaanse land, strategisch gelegen tussen continenten en oceanen.

Zo beheert het Colombiaanse kartel Clan del Golfo aanvoerroutes vanuit Colombia, voornamelijk via snelle boten over de Stille Oceaan. De Sinaloa- en Jaliscokartels uit Mexico zijn deels verantwoordelijk voor de doorvoer naar de VS en Europa.

In Costa Rica werden bij de operatie 375 verdachten opgepakt. De landelijke autoriteiten richtten zich daarbij vooral op de onderliggende structuur die drugssmokkel mogelijk maakt, van bedrijven tot officiële instanties. De internationale politieactie en het nationale onderzoek tonen hoe het voorheen relatief geweldloze toeristenparadijs kenmerken van een narcostaat heeft gekregen.

Opperrechter bleek omgekocht

In het nationale politieonderzoek is een hoofdrol weggelegd voor Celso Gamboa, die openbaar aanklager, opperrechter, minister van Veiligheid en directeur van de nationale inlichtingendienst van Costa Rica was. Samen met een van de meest prominente bendeleiders van Costa Rica werd hij eerder dit jaar als eerste Costa Ricaan ooit uitgeleverd aan de VS op verdenking van cocaïnesmokkel. Die zaak zond een schokgolf door het land: een van ‘s lands meest prominente crime fighters bleek – onder meer via betalingen uit Mexico – miljoenen te hebben verdiend aan drugssmokkel.

Costa Rica groeide de afgelopen jaren uit tot spil in de drugshandel na de opening van de APM Terminal, een haven in Moín aan de Caribische kust. Zeecontainers uit Costa Rica worden gebruikt om cocaïne te smokkelen onder dekladingen met fruit, blijkt onder meer uit onderscheppingen in de Rotterdamse haven. In het land zelf zijn de moordcijfers gestegen.

De in mei aangetreden president Laura Fernández noemt veiligheid en de bestrijding van drugscriminaliteit haar hoogste prioriteiten. Haar regering is meer gaan samenwerken met Interpol en Europese politiekorpsen.

In eigen land vlot het minder met de aanpak van criminaliteit. Fernández probeert het rechtssysteem te hervormen, dat volgens haar te traag, ineffectief en corrupt is. Ze wil het parlement de openbaar aanklager laten kiezen en de termijnen van opperrechters beperken. Duizenden burgers demonstreerden eerder dit jaar tegen haar plannen, die volgens hen de juridische onafhankelijkheid en de democratie schaden.

In coalitie met de VS

Daarom kijkt Fernández veelal over de grens. Dit voorjaar werd Costa Rica lid van het Shield of the Americas, een door de regering-Trump gelanceerd regionaal initiatief. Alleen rechtse regeringen in de regio zijn lid; het hoofddoel is de bestrijding van georganiseerde misdaad te militariseren.

Lees ook

Hoe verschillend de nieuwe radicaal-rechtse leiders in Latijns-Amerika ook zijn, ze delen een ding: hun bewondering voor Trump

De VS zijn vorig jaar begonnen met het aanvallen van vermeende ‘drugsboten’ in de Caribische Zee en de Stille Oceaan – zonder bewijs van smokkel te leveren. Andere landen in de coalitie lijken vooral te hopen op hulp van Washington om criminele organisaties op eigen bodem uit te schakelen. Meerdere landen in de regio hebben zich uitgesproken voor Amerikaans optreden op hun grondgebied, Ecuador en Colombia voorop. Eerder deze maand hintte Fernández hier ook op, in een interview met persbureau Reuters. Zulke acties zouden „gunstig voor de nationale veiligheid” zijn.

Gezien de tegenstand die Fernández krijgt in eigen land, is de kans daarop klein. Gezamenlijke militaire operaties zijn niet mogelijk, want Costa Rica heeft grondwettelijk geen leger. Een grootschalige internationale politieoperatie zoals Atlas Nexus is voor Fernández daarom een logischer manier om internationale samenwerking te zoeken bij de bestrijding van drugscriminaliteit.

Lees ook

Toeristenparadijs Costa Rica gaat gebukt onder toenemend drugsgeweld