Nederland verbiedt import producten uit Israëlische nederzettingen
Nederland verbiedt vanaf dinsdag de invoer, verkoop en inkoop van producten uit Israëlische nederzettingen in de bezette Palestijnse Gebieden. Wie de nieuwe regels opzettelijk overtreedt, riskeert volgens het Openbaar Ministerie (OM) tot zes jaar gevangenisstraf. De maatregel volgt op een uitspraak van het Internationaal Gerechtshof uit 2024, dat de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever illegaal verklaarde en landen opriep economische steun daaraan te stoppen.
De douane gaat vanaf 22 september aan de grens controleren of goederen onder het verbod vallen. Worden producten aangetroffen die uit de nederzettingen komen, dan worden die in beslag genomen en maakt de douane proces-verbaal op. Daarna beslist het OM of er strafvervolging komt en of er boetes worden opgelegd. Ook consumenten die zulke producten kopen, kunnen in theorie strafbaar zijn, al ligt de nadruk in de handhaving op structurele en opzettelijke overtredingen.
De herkomst van producten als dadels, sinaasappels en avocado’s is in de praktijk lastig te achterhalen. Onderzoek van ngo Global Echo laat zien dat bedrijven de oorsprong vaak verhullen door alleen “Israël” als herkomstland te vermelden, een Israëlisch adres te gebruiken of producten uit nederzettingen te mengen met andere Israëlische waar. "Het legt een onnodige last bij de douane om de echte herkomst te vinden", zegt Emily Schaeffer Omer-Man van Global Echo. Volgens haar verschuift de verantwoordelijkheid nu nadrukkelijker naar importeurs, die hun leveranciers beter moeten controleren.
Jurist Cedric Ryngaert van de Universiteit Utrecht spreekt van een inspanningsverplichting voor importeurs. Wie aantoonbaar zorgvuldig onderzoek doet naar de keten en later toch misleiding ontdekt, overtreedt het verbod volgens hem niet. Bedrijven die weinig of geen controle uitoefenen en zo nalatig zijn, kunnen wel in overtreding zijn. Naast importeurs dragen ook verkopers verantwoordelijkheid om geen producten uit nederzettingen in de schappen te leggen.
Supermarkten zeggen hun inkoopprocessen daarom extra te controleren. Lidl meldt dat het vrijwel geen producten uit Israël verkoopt en bij signalen over verkeerde etikettering onderzoek instelt. Albert Heijn zegt de nieuwe regels scherp te volgen en bij fouten intern onderzoek te doen. Jumbo, dat onder meer dadels, mango’s en kruiden uit Israël aanbiedt, laat de herkomst van volledig in Israël geproduceerde producten al langer door een onafhankelijke partij checken.
Volgens econoom Brakman zal de impact op de Israëlische economie als geheel waarschijnlijk beperkt blijven, al kunnen individuele bedrijven die sterk van Nederland afhankelijk zijn wel schade ondervinden. Hij ziet de stap vooral als een duidelijk politiek signaal, juist vanwege de traditioneel goede relatie tussen Nederland en Israël. Met het verbod sluit Nederland zich aan bij Spanje en Ierland, die eerder al een importverbod instelden. Ook landen als het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, België en Canada hebben aangekondigd met eigen maatregelen te komen, maar die zijn daar nog niet in werking.