Bijstandsjongeren willen heus iets van hun leven maken. Geef ze vertrouwen

De ambitie was helder toen de Participatiewet werd ingevoerd; geen jongere hoort in de bijstand. Jongeren moeten naar school of aan het werk. Dat de praktijk weerbarstiger is, blijkt onder meer uit het NRC-artikel Hoe kan het toch dat het aantal jongeren in de bijstand toeneemt? (14/8) Al dertien kwartalen op rij stijgt hun aantal, tot maar liefst 42.500.

Er is niet één simpele oorzaak aan te wijzen. Werk is onzeker, het vinden van een woning nog onzekerder. De kans dat je volgende maand nog kunt rondkomen? Onzeker. Tel daar de toenemende sociale druk en influencers die je een leven van rijkdom en succes voorspiegelen bij op, en dan is het niet vreemd dat dit leidt tot jonge mensen die onzeker in het leven staan.

Helaas worden omstandigheden vaak genegeerd door mensen die een verklaring zoeken. Jongeren zijn lui, wisselen te vaak van interesse, nemen liever een tussenjaar op Bali dan dat ze sparen en bij tegenwind hebben ze al snel een burn-out. Hadden ze maar de helft van de discipline en toewijding van de generaties voor hen, dan was er niets aan de hand. Deze verklaring negeert echter de werkelijkheid waarin deze generatie opgroeit. En maakt een persoonlijk gebrek van wat eigenlijk systeemfalen is.

De materiële situatie is voor jongeren tegenwoordig echt anders. Eén verkeerde studiekeuze en de schulden lopen op. Dat extra studiejaar betekent al snel duizenden euro’s extra, waarin je je scheel betaalt aan een studentenhok dat de naam woonruimte nauwelijks mag dragen. En in een steeds complexere samenleving waar alles steeds duurder wordt, raken jongeren sneller in de schulden. Terwijl hun perspectief uit zicht blijft, is mentale hulp door wachtlijsten ook bijna onbereikbaar. De ademruimte om verder te kijken dan volgende maand ontbreekt – zeker voor wie niet beschikken over een sociaal netwerk dat emotioneel en financieel bij kan springen.

Dat zijn precies de jongeren met wie wij van het Bouwdepot – samen met inmiddels dertien gemeenten – werken. Het Bouwdepot is een initiatief waarbij zij een persoonlijk budget krijgen om te investeren in een opleiding, baan of het aflossen van hun schulden zodat ze zelfstandig worden. Jongeren zonder netwerk, met een verleden in de jeugdzorg, in dakloosheid, als thuiszitter, in armoede.

1.400 euro per maand

Wij geven deze jongeren, samen met gemeenten, een jaar lang zo’n 1.400 euro, met begeleiding en vanuit vertrouwen. Voorwaarde is dat de jongeren zelf een plan maken om aan hun toekomst te werken. Daarmee krijgen ze financiële rust om weer naar de toekomst te kijken. Dan blijkt al snel dat deze jongeren wel degelijk gemotiveerd zijn om iets van hun leven te maken.

Natuurlijk weet een jongere dat een opleiding belangrijk is. Maar wanneer je overspannen thuis zit en weet dat er elk moment een deurwaarder op je stoep kan staan, is het afmaken van die studie niet het eerste waaraan je denkt. Bestaansonzekerheid duwt mensen in een voortdurende overleefstand. Dan gaat langetermijndenken niet meer.

Dat is geen nieuw inzicht, maar wel een inzicht dat Den Haag onvoldoende erkent. Wij zien wat er gebeurt wanneer je jongeren vertrouwen geeft. Na een jaar staan zij er structureel beter voor en bouwen ze aan werk, studie en zelfstandigheid. Dat zien we ook in recent onderzoek: 89,3 procent is door het Bouwdepot gemotiveerd om stappen te zetten in het leven. Financiële rust maakt jongeren niet passief, maar geeft ze de ruimte om in de toekomst te kijken.

Toch blijft het landelijk beleid uitgaan van wantrouwen. Dat leidt ertoe dat effectief ingrijpen, dat de overheid ook miljarden kan besparen, wordt tegengewerkt. Wil je jongeren uit de bijstand hebben? Help ze dan.