Carney gebruikt andere term voor nauwe samenwerking met EU vanwege de gevoeligheden

Canada „verwelkomt” het opzienbarende voorstel van de Europese Commissie om een „geassocieerd lid” van de EU te worden, zei de Canadese premier Mark Carney donderdag in het Europees Parlement in Straatsburg. Hij gebruikt alleen bij voorkeur andere woorden voor de ambitie om de banden tussen Canada en de EU aan te halen. Want een Canadees lidmaatschap van de EU, in welke vorm dan ook, roept aan beide zijden van de Atlantische Oceaan veel vragen op.

Carney sprak tijdens zijn toespraak in Straatsburg van „een alliantie voor de toekomst” om nauwere samenwerking tussen Canada en de EU aan te gaan op het gebied van onder meer handel, defensie, kritieke grondstoffen, kunstmatige intelligentie, energie en onderzoek. Hij ziet die alliantie als „een unieke, positieve aanpak die we gezamenlijk zullen vormgeven”, zei hij. Canada streeft niet naar lidmaatschap van de EU, voegde hij toe tijdens een persconferentie.

Woensdag stelde Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, tijdens haar State of the European Union-rede voor „de deur te openen voor Canada om het eerste geassocieerde lid van de EU te worden” – een uitnodiging die is bedoeld om samen sterker te staan tegen economische en geopolitieke druk. Evenals de EU worstelt Canada met zijn betrekkingen met de Verenigde Staten onder president Donald Trump; de VS zijn traditioneel de belangrijkste bondgenoot en veruit de grootste handelspartner van het land.

Canada geldt als een natuurlijke partner voor de EU: beide zijden hechten sterk aan behoud van de internationale rechtsorde, nu de VS daar niet voor opkomen. Het land is rijk aan energie en grondstoffen, waaronder kritieke mineralen, waar de EU behoefte aan heeft. Bovendien oogstte Carney in januari veel lof voor een toespraak bij het World Economic Forum in het Zwitserse Davos, waarin hij ‘middelgrote machten’ opriep hun krachten te bundelen om economische dwang van supermachten als de VS en China te weerstaan. Toenadering tussen Canada en de EU past daarbij: zijn toespraak in Straatsburg geldt als een stap om invulling te geven aan die veelgeprezen visie.

Lees ook

Waarom wil premier Carney een ‘unieke alliantie’ tussen Canada en de EU?

Toch werden de uitspraken van Von der Leyen niet alleen in sommige EU-lidstaten, maar ook in Canada met verrassing ontvangen. De term ‘geassocieerd lid’ is nieuw: hoewel de EU samenwerkingsverbanden heeft met meerdere niet-lidstaten, waaronder Noorwegen en Zwitserland, draagt geen van hen die titel. Het is bovendien erg onduidelijk wat die zou behelzen – en of andere landen er ook voor in aanmerking zouden komen.

Enige ophef

In Canada leidde de term tot enige ophef nadat die het afgelopen weekend voor het eerst werd genoemd in een artikel in de Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal. Canada is zeer gebrand op behoud van zijn soevereiniteit – zeker nu die onder druk staat wegens dreigementen van Trump, die regelmatig zegt dat het land een ’51ste staat’ van de VS zou moeten worden. De president heeft laatdunkend gereageerd op de toenadering tussen Canada en de EU; hij noemde die „lachwekkend” en dreigde naast Canada ook de EU aan te pakken met hogere importheffingen als hij tot een oordeel komt dat het gaat om een „vijandige actie”.

Lees ook

Geen liefde, maar harde machtspolitiek: Canada past perfect bij de nieuwe strategie van Ursula von der Leyen

Het afstaan van bevoegdheden is in Canada dan ook niet bespreekbaar – niet aan Washington, maar ook niet aan Brussel. Ook is onduidelijk of Canada als ‘geassocieerd lid’ een financiële bijdrage zou moeten leveren aan de EU. De Canadese oppositie reageerde daarom afwijzend op de term. „We zullen nooit de 51ste Amerikaanse staat worden. En we zullen nooit de 28ste EU-lidstaat worden”, aldus oppositieleider Pierre Poilievre. Hij riep Carney op de plannen te bespreken in het parlement in Ottawa, in plaats van het Europees Parlement in Straatsburg. Ook oud-minister van Buitenlandse Zaken Lloyd Axworthy vroeg zich af waarom Canadezen over vergaande plannen horen vanuit het buitenland.

Carney zei donderdag dat de plannen inderdaad aan het Canadese parlement zullen worden voorgelegd – wanneer ze zijn geformuleerd. Want hoewel besprekingen tussen Brussel en Ottawa gaande zijn, gaat het nog vooral om goede voornemens. Eind oktober wordt in Montreal een top gehouden van Canada en de EU, daarbij moet meer duidelijk worden over de invulling van een hechtere band. Jonathan Wilkinson, de Canadese ambassadeur bij de EU, zei donderdag in Straatsburg dat de benaming daarbij van ondergeschikt belang is: het resultaat is volgens hem wat telt.

Ongeacht de terminologie is toenadering tot de EU over het algemeen populair onder Canadezen: volgens peilingen is ongeveer 80 procent van de Canadese bevolking voorstander van nauwere samenwerking tussen Canada en de EU. Carney heeft bovendien veel beweegruimte. De oud-bankier is vorig voorjaar gekozen om het hoofd te bieden aan het agressieve beleid van Trump tegenover Canada, dat onder Canadezen tot veel woede heeft geleid. De premier, die diversificatie van de internationale handelsbetrekkingen voorstaat om zijn land minder afhankelijk te maken van de VS, staat hoog in de peilingen.

Mogelijk om critici – en Trump – wat wind uit de zeilen te nemen, zette Carney in Straatsburg uiteen waar hij niet op uit is: „Ik stel geen derde blok voor om te fungeren als een rivaal van de grootmachten – zij het met betere manieren”, zei hij, tot gelach in de zaal. „Wij streven niet naar macht om anderen te overheersen. Integendeel, wij streven naar veerkracht, zodat niemand – werkelijk niemand – onze open markten kan beheersen, onze soevereiniteit kan aantasten, onze territoriale integriteit kan bedreigen of onze vrijheden, onze democratieën en onze rechtsstaat kan ondermijnen.”