Maandenlange zoektocht van Defensie naar opvanglocatie voor asielzoekers levert nul plaatsen op. ‘We zijn teleurgesteld’

Defensie heeft na maanden zoeken nog altijd geen enkele opvangplek voor asielzoekers gevonden. Op verschillende kazernes en oefenterreinen is gekeken of noodopvang mogelijk is, maar geen van die locaties wil defensie vooralsnog afstaan. Dat bevestigen het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en het ministerie van Justitie en Veiligheid aan NRC.

Dat is opmerkelijk, omdat minister Bart van den Brink (Asiel, CDA) een beroep heeft gedaan op defensie om bij te springen in de asielopvangcrisis. Het COA komt duizenden plaatsen tekort en de verwachting is dat die druk komende tijd oploopt, mede omdat enkele opvangcentra gaan sluiten en te weinig nieuwe worden geopend. Al sinds het voorjaar wordt daarom gekeken naar tijdelijke noodopvang op militair terrein.

Bij het ministerie van Justitie en Veiligheid en het COA heerst volgens bronnen onvrede over het gebrek aan medewerking van defensie. „Ze hebben ons niet echt geholpen, en daar zijn we best teleurgesteld over”, zegt een direct betrokkene.

Heidegebieden

De zoektocht begon voor de zomer, toen Justitie en Veiligheid het Rijksvastgoedbedrijf vroeg of ergens in Nederland nog overheidsgrond is voor asielopvang. Alles werd in kaart gebracht – van leegstaande overheidskantoren tot bossen en heidegebieden. De grootste kansen werden gezien bij defensie, dat bij elkaar 34.000 hectare aan grondoppervlak bezit – zo groot als drie keer de stad Utrecht. Het ministerie ging ervan uit dat de zoektocht in totaal zo’n tweeduizend extra plaatsen voor asielzoekers zou opleveren.

Deze zomer trokken COA-medewerkers samen met defensie langs legerterreinen, om te kijken of opvang mogelijk zou zijn. Uiteindelijk vielen alle geopperde locaties af. „Om uiteenlopende redenen”, zegt het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Soms was de locatie simpelweg ongeschikt. Zo bood defensie volgens bronnen een terrein aan met een ondergrondse bunker. Dat wekte volgens ingewijden de nodige verbazing: wilde defensie asielzoekers onder de grond opvangen?

Andere plekken wilde defensie zelf niet afstaan, bijvoorbeeld omdat het militaire activiteiten zou verdringen, of omdat het terrein een NAVO-basis is. Opvang van asielzoekers zou niet stroken met de NAVO-veiligheidseisen.

Na een beoordeling van alle plekken „op basis van verschillende criteria, waaronder lokaal draagvlak, verdringingseffecten, veiligheidsoverwegingen en technische en logistieke haalbaarheid” is vooralsnog geen locatie gevonden, zo laat een woordvoerder van defensie weten. De woordvoerder benadrukt dat defensie enkel „overleg” voert over mogelijke asielopvang, en „geen formeel steunverzoek” heeft ontvangen. Zo’n verzoek zou defensie tot meer inspanningen verplichten.

Lees ook

Het COA overtreedt door grote druk op de opvang al jaren aanbestedingsregels

Opvang op schietkamp

Dat defensie geen lege kazernes heeft klaarstaan voor opvang, wordt binnen het ministerie van Justitie en Veiligheid erkend. Toch leeft de indruk dat niet hard genoeg is gezocht. Eerder bleek het namelijk wél mogelijk om vluchtelingen tijdelijk onder te brengen bij defensie. Na de machtsovername van de Taliban in Afghanistan in 2021, moest snel ruimte worden gevonden voor Afghaanse evacuees. Die konden toen terecht op legerplaats Harskamp in Ede. Daarna werd de locatie nog tot 2024 gebruikt als opvang voor Oekraïense vluchtelingen, terwijl er ook militairen verbleven.

Dat ging goed, bevestigt een woordvoerder van de gemeente Ede. „Er is toen een aparte entree gemaakt voor de opvang, zodat de vluchtelingen de barakken konden gebruiken als slaapplaatsen. Op een ander, afgescheiden deel van het terrein gingen de militaire activiteiten gewoon door. Wel zijn de oefeningen iets afgeschaald – het is een schietkamp.”

Ook het Amsterdamse Marineterrein werd door defensie tot 2023 tijdelijk beschikbaar gesteld als asielopvang. Binnen het COA en het ministerie vragen ze zich af waarom het nu niet zou kunnen, terwijl het toen wel kon.

Op de vraag of het COA ontevreden is over de opstelling van defensie in de zoektocht naar opvangplekken, zegt de COA-woordvoerder: „Wij benadrukken aan alle partijen met wie we spreken de urgentie en roepen eenieder die kan bijdragen op dat ook te doen.” De situatie is „al langere tijd kritiek” en om te voorkomen dat mensen op straat belanden, „is er actie en daadkracht nodig”, aldus het COA. „Wij hopen dat het Rijk met een aantal locaties komt waar op korte termijn substantiële opvang te realiseren is.”

Lees ook

‘Dit is niet meer uit te leggen’, zegt de COA-manager over het constant schuiven met asielzoekers