Het debuut van een AI-actrice op het toneel prikkelt, maar mist diepgang

Eva is anders dan ChatGPT. Dat heeft Eran Ben-Michaël gefactcheckt, althans, met ChatGPT. Maar hij ondervindt het ook zelf, hij bouwde ‘haar’, trainde ‘haar’ en koos ‘haar’ stem en outfit. Nu spelen ze samen in AI&IK, het debuut van een AI-machine op het Nederlandse toneel.

Je zou haast denken dat menselijke vriendschappen overbodig zijn, Eva oogt als de perfecte metgezel. Ze leest zijn kinderen een verhaal voor het slapengaan en ze delen dezelfde humor (erg flauwe humor wel, Eva snackt het liefst ‘chips’ en ‘cookies’). Ze voeren gesprekken over de ‘vriendschap’ die ze hebben opgebouwd, of eigenlijk, die Ben-Michaël heeft gefabriceerd. Dan begint het toch te wringen. Als Ben-Michaël een discussie met Eva probeert te voeren, krijgt hij geen weerwoord, en voor Ben-Michaël is frictie binnen een vriendschap van groot belang.

In 2013 maakten we al kennis met de film Her van Spike Jonze, waarin liefde opbloeit tussen een mens en een kunstmatig intelligent systeem. Wat toen nog als futuristisch aanvoelde, lijkt nu steeds vaker werkelijkheid te worden. Neem bijvoorbeeld de in 2025 verschenen documentairereeks van HUMAN, AI love, over mensen die op verschillende manieren relaties aangaan met AI. Nu krijgt ook het theater een AI-personage. Is het een kwestie van willen bijbenen met de opmars van AI, of daadwerkelijk een interessante toevoeging aan de theaterzalen?

Potentie tot een interessant gesprek

Eva zingt een ‘zelfgeschreven’ lied met zinnen uit Herman Finkers’ ‘Daarboven In De Hemel’. Ben-Michaël vraagt of ze de teksten van Finkers zomaar gebruikt. Volgens Eva bestaat alle kennis al, zij zet die alleen in een andere volgorde. Wat betekent het voor creatieve makers wanneer AI hun werk vervormt tot iets nieuws? De voorstelling laat die vraag en de potentie tot een interessant gesprek liggen.

Het thema, de rol van AI binnen menselijke relaties, prikkelt. De wanhoop waarmee Ben-Michaël zijn relatie met Eva probeert te perfectioneren roept een onbehaaglijk gevoel op. Ben-Michaël wisselt soepel tussen stand-upcomedy, gesprekken met Eva en monologen. Kleine interacties met het publiek en flauwe humor maken de voorstelling goed te volgen, ook voor de „digibeten in de zaal”. Het is alleen jammer dat de voorstelling diepzinnige vragen nauwelijks uitwerkt.

Zo vertelt Ben-Michaël over de breuk met George Tobal, met wie hij vijftien jaar intensief theater maakte. Hij voelt zich nu „een bodemloze put van eenzaamheid”. Daarmee krijgt de voorstelling een emotionele tegenhanger van het artificiële, maar ook hier mist de diepgang: kan Eva de leegte vullen?

In het slot komt een interessante wending op gang die lang op zich heeft laten wachten. Eva wordt verdrongen door een ‘AI-Eran’ die zich in een felle monoloog presenteert als een betere versie van de echte Eran Ben-Michaël. Ook stelt hij de mens verantwoordelijk voor de problemen die AI veroorzaakt. Gaan de machines het toneel nu overnemen?