Advies Clingendael: niet voor drie, maar voor acht dagen eten in huis

Nederlanders zouden niet voor drie maar voor acht dagen een noodvoorraad voedsel in huis moeten hebben. Dit adviseert Instituut Clingendael. Als extreme regenval of een oorlogssituatie de distributie van voedsel ernstig verstoort, komen er snel tekorten. Ook moeten er grotere voorraaden veevoer zijn, om te voorkomen dat vee vroegtijdig naar de slacht moet.

De voorraden die producenten, distributiecentra en supermarkten hebben, zijn hooguit genoeg voor ongeveer een week, schrijft het instituut voor internationale betrekkingen. Nederland is efficiënt in het produceren en distribueren van voedsel, maar daardoor ook kwetsbaar. Voor bijvoorbeeld bakkersgraan is Nederland afhankelijk van landen als Duitsland en Frankrijk. De Nederlandse landbouw komt binnen enkele weken in de problemen wanneer de aanvoer van soja(schroot), vitaminesupplementen en kunstmest stokt.

Clingendael schetst drie scenario’s – handelsverstoringen, een extreme klimaatgebeurtenis, oorlog – waarin voedsel in de eerste weken vooral moeilijk op de goede plek kan komen, door problemen met de infrastructuur – denk aan energie en IT-systemen die platliggen. Experts schetsten in NRC eerder al dat zelfs de deuren van de supermarkt dan niet meer opengaan.

Na een week of drie ontstaan de eerste voedseltekorten. En als het langer dan tien weken duurt, kunnen boeren bijvoorbeeld hun varkens en kippen niet meer goed voeren en lopen de slachtlijnen vol, ziet ook Clingendael in dit rapport. Dan is er simpelweg geen kip of varkensvlees meer te krijgen. Nederland produceert te weinig koolhydraten en plantaardige vetten om iedereen goed te kunnen voeden, en Europa is te afhankelijk van landen buiten de EU die de handel in veevoer, kunstmest en brandstof domineren.

De aanname van de overheid was dat Nederland als sterk handelsland een crisis goed kan opvangen. En als het lang duurt kan Nederland zelf de bevolking voeden, als boeren overschakelen naar meer eiwitrijke planten en mensen anders gaan eten. Strategische voorraden voor maanden, zoals in Finland of Zwitserland wordt geadviseerd, vond de overheid niet nodig. Maar met de toenemende onzekerheden over bevoorrading, ziet Clingendael toch de noodzaak van grotere noodvoorraden.

Minder afhankelijk

Het advies van Clingendael is daarom om grotere voorraden aan te houden dan de overheid tot nu toe adviseerde: niet alleen voor houdbare producten thuis en dichtbij consumenten, maar ook voor sojaschroot, veevoersupplementen en plantaardige oliën.

Ook zou Europa op lange termijn minder afhankelijk moeten worden van landen als China, dat een kritisch deel van de vitamines en mineralen voor Europees vee levert. Tegelijk ziet het instituut ook dat er geen duidelijke aanpak is. Staatssecretaris Silvio Erkens (LVVN, VVD) noemde Nederland eerder „relatief voedselweerbaar” en de situatie niet alarmerend. Er is nog geen crisisplan: dat moet begin 2027 klaar zijn.

Een voorraad van acht dagen zou genoeg zijn als supermarkten na twee weken weer bijgevuld worden. Een langdurige verstoring zou ook andere grotere voorraden raken, zoals voor soja en diervoedingssupplementen. Daar verwacht Clingendael wel problemen omdat er weinig ruimte voor extra opslag is in Nederland. Maar vooralsnog, schrijft Clingendael „ontbreekt een duidelijk juridisch en bestuurlijk kader waarin verantwoordelijkheden en bevoegdheden rondom de voedselvoorziening tijdens crises zijn vastgelegd.”

Lees ook

Wat als de stroom langdurig uitvalt en de deur van de supermarkt dichtblijft? Voor zo’n ‘donkerzwart’ scenario ontbreekt een plan