CDU van Merz vreest voor kiesdrempel bij Duitse deelstaatverkiezingen

De vooruitzichten voor de CDU van Merz in Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren zijn niet rooskleurig. Net als in Saksen-Anhalt stevenen de christendemocraten af op grote verliezen.

In Berlijn gaat de uiterst linkse partij Die Linke aan de leiding, in Mecklenburg-Voor-Pommeren stevent AfD af op een verkiezingswinst. De CDU moet zich in Mecklenburg-Voor-Pommeren zorgen maken of het wel genoeg stemmen haalt om de kiesdrempel te halen.

Mochten de resultaten zondag enorm tegenvallen, dan kan dat Merz de kop kosten, verwachten Duitse media. De bondskanselier is historisch impopulair en dat heeft zijn weerslag op de christendemocraten in de deelstaten.

Merz zegde eerder deze week zijn reis naar de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York af. Het Duitse persbureau dpa meldde dat zijn partij wil dat Merz in Duitsland blijft voor een ingelaste partijtop op de verkiezingsavond. Daar zou Merz van de partijtop willen horen of hij nog het vertrouwen geniet om door te gaan.

Het dilemma van de CDU is groot. Merz is volgens Duitse kiezers de minst populaire bondskanselier sinds de Tweede Wereldoorlog, heeft moeite om zijn grote verkiezingsbeloften waar te maken en wordt gezien als belangrijke factor bij het falen van de CDU op deelstaatniveau. Het lot van de bondskanselier hangt aan een zijden draadje.

Tegelijk is het grote geluk van Merz dat er niet direct een geschikte opvolger voor hem klaarstaat. De enige reële kandidaat is Hendrik Wüst, premier van Noordrijn-Westfalen. Dat is de deelstaat met de meeste inwoners én de belangrijke industriële regio Ruhrgebied. Volgend jaar zijn daar verkiezingen, maar het ligt niet in de lijn der verwachting dat de CDU zijn populaire premier daar uit de race haalt om het bondskanselierschap over te nemen.

En dus ligt een wissel van de wacht - een 'Kanzlertausch' - niet voor de hand. Duitse bondskanseliers genieten veel bescherming van hun positie in de grondwet. Het parlement kan een bondskanselier alleen wegsturen als er ook een tegenkandidaat is die genoeg stemmen krijgt.

Algehele onvrede in het parlement tegen een zittende bondskanselier is dus niet genoeg, er moet ook overeenstemming zijn over wie het stokje overneemt. Een andere optie is om nieuwe verkiezingen uit te schrijven, maar dat lijkt gezien de bijzonder slechte peilingen voor de CDU en SPD geen optie.

Toch is het niet ondenkbaar dat Merz het veld moet ruimen. Als de resultaten in Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren maar slecht genoeg zijn, neemt de druk automatisch toe. Het kan ook zijn dat de CDU-leider op een bepaald moment zelf zijn conclusies trekt en opstapt.

Ook dan is het vinden van een opvolger makkelijker gezegd dan gedaan. Een nieuwe kanselier zou steun moeten krijgen van de SPD, maar de coalitiepartner zou in ruil voor steun concessies van de christendemocraten willen. Dat kan weer lange en moeizame onderhandelingen inleiden, waardoor Merz nog maanden als waarnemend kanselier in het zadel zou kunnen blijven.

De CDU zal na zondag moeten kiezen: vasthouden aan een impopulaire kanselier of de Duitse politiek met een Kanzlertausch verder in chaos storten. Hoe dat dilemma door de partij wordt beslecht, zal vooral afhangen van hoe gênant de verkiezingen zondag uitpakken.