Woede en wanhoop bij Turkse lhbtqia+-gemeenschap na arrestatiegolf

"Hoe die mensen soms op televisie worden behandeld, is onmenselijk", zei de Turkse president Recep Tayyip Erdogan bijna 25 jaar geleden over mensen uit de Turkse queergemeenschap.

Tegenwoordig laat de president een heel ander geluid horen. Volgens Erdogan is de queergemeenschap een "virus" en "pervers". Hij omschrijft mensen die er deel van uitmaken als "ketters" en "afvalligen".

Erdogan en de zijnen schilderen de queergemeenschap af als een bedreiging voor het traditionele gezin en daarmee voor Turkije. De landelijke politieactie van vorige week zondag had volgens minister van Justitie Akin Gürlek dan ook als doel "onze kinderen, de instelling van het gezin en de maatschappelijke orde te beschermen".

Dat schiet bij Nazli* in het verkeerde keelgat. "Zijn wij als queerpersonen geen onderdeel van gezinnen? Of van de maatschappij?", vraagt ze zich hardop af. Yildiz Tar deelt die frustratie: "De autoriteiten doen net alsof wij geen families hebben."

Yildiz Tar is hoofdredacteur van Kaos GL, de oudste belangenorganisatie voor de queergemeenschap. Tar stelt dat Turkse families inderdaad worden bedreigd "door de economische crisis, door armoede, door femicide en een falend sociaal beleid". "Door het vizier op lhbtqia+'en te richten, probeert de regering de aandacht van haar eigen falen af te leiden."

Kaos GL was vorig weekend een van de doelwitten van de Turkse autoriteiten. Zeker acht activisten van de organisatie zitten in de gevangenis in afwachting van hun proces. Van de 116 personen die zijn meegenomen, zijn er tot nu toe 82 gearresteerd, onder wie 44 activisten.

Aren zegt zich sinds de politieactie tegelijkertijd boos, gefrustreerd en gekwetst te voelen. "Ik wil gewoon een mens kunnen zijn, met mijn familie en vrienden mijn leven kunnen leiden."

Daarvoor is volgens haar een gevoel van veiligheid nodig, maar dat ontbreekt. "Ik ben bang dat ik vanwege mijn geaardheid gedood kan worden of in de gevangenis verdwijn. Maar ik ben verdomme een goed en eerlijk mens. Ik zou niet hoeven te bewijzen dat ik bestaansrecht heb." Aren voelt zich net als Yildiz aan haar lot overgelaten. "Er komt nauwelijks nog iemand voor ons op."

Ook Eylül Berfin Koç zegt spanning en frustratie in haar lijf te hebben. "Queer zijn in Turkije is al moeilijk genoeg. Je hebt te maken met angst, schaamte, afwijzing en buitensluiting. Met de strijd die nu tegen ons wordt gevoerd, wordt een toch al zo lastig bestaan nog zwaarder gemaakt."

Een bestuurslid van vrijwilligersorganisatie SPoD dat anoniem wil blijven, omschrijft de politieacties van afgelopen zondag als "even bedreigend als beangstigend".

Volgens het Turkse staatspersbureau Anadolu hielden de invallen verband met onderzoeken naar onder meer het vormen van een criminele organisatie, prostitutie, obsceniteit en drugsbezit.

"Zo veel mensen die wij kennen en die zijn aangehouden, houden zich hier totaal niet mee bezig", zegt het bestuurslid. Dat ze alsnog zijn meegenomen, riekt wat hem betreft naar wetteloosheid.

SPoD biedt voorlichting, rechtsbijstand en psychosociale zorg voor de lhbtqia+-gemeenschap. De organisatie heeft uit voorzorg haar activiteiten voor de rest van september gestaakt. Het is onduidelijk of SPoD mag voortbestaan. Ook Kaos GL tast volgens Tar nog in het duister over haar lot.

Het SPoD-bestuurslid ziet dat vrijwilligers uit angst afhaken. Daarnaast gaan lhbtqia+'en nu minder vaak naar activiteiten of clubs, merkt ook trans vrouw Jabagi*.

Ze is artiest en kwam vaak naar Istanboel om in clubs op te treden. "Dat wordt me nu afgeraden door mijn vriendinnen: te gevaarlijk." Veel bars en clubs zijn op last van de autoriteiten gesloten. Hierdoor zitten veel lhbtqia+'en net als Jabagi zonder werk of inkomsten.

Jabagi woont in een kleine kustplaats in het westen van Turkije. Daar heeft ze naar eigen zeggen minder te maken met politieoptredens en andere vormen van sociale druk. Maar sinds de politieacties voelt ze zich toch meer nagestaard op straat. "Ik kijk vaker over mijn schouder of er iemand achter me loopt. Dat brengt veel spanning met zich mee."

Hasan*, non-binair en queer, voelt zich sinds de politieacties verdrietig, boos en eenzaam. Hen zag zich vanwege hun geaardheid enkele jaren geleden genoodzaakt om te vertrekken. Dat verhaal lees je hier.

Hasan ziet vanuit Nederland met lede ogen aan hoe de repressie in Turkije steeds verder om zich heen grijpt. Dat hen op momenten zoals afgelopen week niet in Turkije kan zijn, valt hen zwaar. "Daar hebben lhbtqia+'en op zulke momenten steun aan elkaar. Hier zit je al snel alleen met je verdriet."

Nazli stelt inderdaad veel solidariteit binnen de gemeenschap te ervaren, wat haar erdoorheen sleept. "We kennen Turkije lang genoeg om te weten dat angst het doel is. Maar wij zetten die angst om in woede. Die woede geeft ons doorzettingsvermogen."

*Op verzoek van de geïnterviewden zijn/haar/hun (achter)naam weggelaten. Zijn/haar/hun volledige naam is bekend bij de redactie.