Op 27 plekken lagen materialen op het spoor, zegt ProRail, politie en AIVD doen onderzoek. FDF-vicevoorzitter: ‘Zou me niet verbazen als boeren betrokken zijn bij spoorsabotage’

Het treinverkeer tussen Apeldoorn en Deventer is dinsdagavond vanaf 21.30 uur tijdelijk stilgelegd vanwege een vermoedelijke nieuwe sabotageactie, meldt spoorbeheerder Prorail aan persbureau ANP. Na de melding van een seinstoring werd een buis gevonden bij Teuge. Prorail gaat ervan uit dat de sabotageactie in de avond is uitgevoerd.

Dinsdagochtend was het treinverkeer in meerdere provincies ontregeld vanwege sabotageacties. Op meer dan 35 plekken waren buizen en kabels op het spoor gelegd. Aan het eind van de middag werd nog een metalen staaf verwijderd van het treinspoor tussen Holten en Rijssen, niet ver van Deventer. Ook daar is een vermoeden van opzet.

Lees ook

Actiegroepen waren uit op escalatie van boerenprotest – maar wie het spoor saboteerde blijft de vraag

Het is nog niet bekend wie verantwoordelijk is voor de sabotageacties. Topvrouw Mirjam van Velthuizen zei dinsdagavond tegen Nieuwsuur dat er weinig camerabeelden zijn van de acties. Ze kon niet zeggen of er op de beelden die er wel zijn daders zijn te zien. Volgens Van Velthuizen wordt het spoor de komende tijd beter in de gaten gehouden met extra camera’s en extra surveillance.

Premier Rob Jetten noemde de acties dinsdagmiddag „ontwrichtend en levensgevaarlijk” en zei dat de politie en de veiligheidsdiensten er alles aan doen om de daders op te sporen.

Op het spoor tussen Holten en Rijssen in Overijssel is dinsdagavond nog een metalen staaf weggehaald. Dat meldt de NS aan persbureau ANP, dat de staaf had aangetroffen. Wie de staaf op het spoor heeft gelegd is nog onduidelijk. Ook weet de NS nog niet wanneer de staaf op het spoor is gelegd.

Iets na 17.00 uur ontstond in Rijssen een overwegstoring, maar het treinverkeer is er inmiddels weer hervat, net als in de rest van Midden- en Oost-Nederland. In totaal werden dinsdag zo’n 35 tot 40 meldingen gedaan van materialen op het spoor, meldt Annet Bertram, staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat dinsdagavond in een Kamerbrief.

Wie verantwoordelijk zijn voor het ontregelen van het treinverkeer is nog onduidelijk, de actie is nog niet opgeëist. Ook Bertram schrijft niet te weten wie er voor de sabotageacties verantwoordelijk is en wacht het strafrechtelijke onderzoek af. Een ding is voor Betram wel duidelijk: „Met de acties van vandaag zijn grenzen zwaar overtreden”, schrijft de staatssecretaris.

Eerder op dinsdag zei de vicevoorzitter van de radicale boerenactiegroep Farmer Defence Force dat het haar niet zou verbazen als boeren betrokken zijn bij de grootschalige sabotageactie. De NOS meldt dinsdagavond op basis van gesprekken met boeren en boerenorganisaties dat in online boerengroepen de afgelopen dagen werd gesproken over sabotage op het spoor. Het zou onder andere zijn gegaan over hoe buizen aan het spoor kunnen worden vastgemaakt.

Voor de brand naast de A2 bij Breukelen zijn dinsdag zes personen aangehouden. Dat meldt de politie dinsdag in een perskanaal. De zes worden verdacht van het stichten van de brand en het daarmee in gevaar brengen van de verkeersveiligheid.

Alle personen komen uit Stichtse Vecht, de gemeente waar Breukelen in ligt. Ze zijn tussen de 25 en 70 jaar. De politie sluit meer aanhoudingen niet uit. Door de brand ontstond veel rook en moest het verkeer de snelheid matigen.

De radicale boerenbeweging Farmers Defence Force had zijn achterban opgeroepen brandjes te stichten uit protest tegen de stikstofplannen van het kabinet. Dat gebeurde dinsdag op meerdere plekken in weilanden langs de weg. Veelal ging het om brandende hooibalen.

Volgens ProRail-topvrouw Mirjam van Velthuizen onderstrepen de veronderstelde sabotageacties op het spoor dinsdag „hoe belangrijk weerbaarheid is”. „In een wereld waarin onzekerheden toenemen, moeten we ervoor zorgen dat het spoor verstoringen kan opvangen, de impact zoveel mogelijk beperkt blijft en we zo snel mogelijk kunnen herstellen”, aldus de interim-ceo in een persbericht.

De woorden van Van Velthuizen kunnen niet verhullen dat juist die weerbaarheid van het spoor onder druk staat. Dinsdag werden volgens ProRail ruim dertig storingen gemeld, omdat er objecten zoals buizen op het spoor lagen. Dit verstoorde het treinverkeer de hele dag in grote delen van het land. Momenteel is het treinverkeer alleen nog verstoord tussen Arnhem en Zutphen, meldt de NS. Dit duurt nog tot zeker 18.00 uur.

Toegenomen kans op sabotage

De kans op sabotage op het Nederlandse spoornet neemt toe, was een van de belangrijkste constateringen in het rapport Tijd om te handelen. De weerbaarheidsopgave van het Nederlandse spoor dat in oktober vorig jaar verscheen. Daarin analyseerde Christophe van der Maat, voormalig staatssecretaris van Defensie (VVD) en tegenwoordig bestuursadviseur rond ‘complexe dossiers’, de weerbaarheid van het spoornet. 

Risico’s die eerder als zeer onwaarschijnlijk werden ingeschat, worden nu als realistischer beschouwd, concludeerde Van der Maat. Hij stelde vast dat het vrijwel onmogelijk is om het gehele spoornetwerk op doelmatige wijze intensief te beveiligen. „Het spoorsysteem strekt zich uit over heel Nederland.” Bovendien, schreef hij, „een gerichte verstoring kan grote netwerkimpact hebben”.

Een van de aanbevelingen in het rapport luidde: breid de detectiesystemen uit dat direct signalen geeft bij verdacht gedrag. „Deze maatregelen zijn ook relevant bij opsporing en vervolging van mogelijke daders. Ontwikkel en installeer slimme camerasystemen op strategische locaties die bijdragen aan preventie en aan opsporing en vervolging bij incidenten.”

Lees ook

Spoor in Nederland slecht beveiligd tegen sabotage: situatie ‘zorgwekkend’

Dat op zeker dertig plekken in Nederland buizen en andere materialen op het spoor zijn gelegd waardoor het treinverkeer dinsdag verstoord raakte, noemt premier Rob Jetten (D66) „ontwrichtende sabotage” die „levensgevaarlijk” is. „We kunnen dit niet lichtzinnig opnemen. Hier is goed over nagedacht.”

Dat heeft Jetten na afloop van de Troonrede gezegd tegen verslaggevers van persbureau ANP. Op de vraag van het ANP of sprake is van terrorisme, antwoordt Jetten: „We moeten nu het onderzoek van de politie rustig afwachten”. „De politie en de veiligheidsdiensten doen er alles aan om de daders op te sporen.”

Waar ProRail dinsdag materialen op sporen heeft opgeruimd, is in enkele gevallen opnieuw materiaal neergelegd, zegt een woordvoerder. Of er ook opnieuw buizen aan het spoor zijn vastgemaakt, kan de ProRail-woordvoerder niet zeggen.

Om nieuwe meldingen te voorkomen wordt er extra gesurveilleerd door de incidentenbestrijding van de spoorbeheerder. Van de meer dan dertig meldingen die vandaag gedaan zijn, zijn er nu nog zeven actief – daar wordt dus nog opgeruimd.

ProRail kijkt naar camerabeelden die zijn gemaakt bij de plaatsen waar materiaal op het spoor is bevestigd of gelegd. Die beelden worden gedeeld met de politie.

Langs verschillende snelwegen en doorgaande wegen in het land woeden dinsdagmiddag branden. Dat melden de politie en Rijkswaterstaat. Het gaat veelal om in brand gestoken hooibalen in weilanden naast de wegen. Farmers Defence Force heeft zijn achterban opgeroepen brandjes te stichten, de losse incidenten van deze dinsdag zijn niet door FDF opgeëist.

Hooibalen hebben vlam gevat langs onder meer de A2 bij Breukelen, de A50 bij Vaassen en de A28 bij Putten en Dwingeloo. Op de A30 bij Lunteren zijn autobanden in brand gestoken. Ook worden branden gemeld langs de N210 bij Krimpenerwaard, de A7 bij Scheemda, de N366 bij Musselkanaal en op de A1 bij Voorthuizen.

De Mobiele Eenheid heeft ingegrepen bij een brand langs de N310 nabij het Gelderse dorp Stroe. Behalve brandende hooibalen, waren daar ook trekkers aanwezig. Toen de ME kwam was de brand al uit. De ME heeft „contact gelegd” met de actievoerders en heeft ze „gevorderd te vertrekken, waarmee de rust snel terugkeerde”, stelt de politie Oost-Nederland. „De blokkade van de N310 werd daarmee ook direct opgeheven.”

De landelijke politie is begonnen met een strafrechtelijk onderzoek naar de ontregeling van het treinverkeer dinsdagochtend. „Alle plekken waar materiaal op het spoor is gevonden zijn aangemerkt als plaats delict”, zegt een woordvoerder tegen NRC. Het onderzoek valt onder de verantwoordelijkheid van de eenheid Landelijke Expertise en Operaties.

Ook de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) is betrokken bij het onderzoek, bevestigt een woordvoerder aan NRC. De AIVD onderzoekt bedreigingen voor de nationale veiligheid. Over de aard van het onderzoek kan de woordvoerder niks zeggen. Tegen ANP zegt een woordvoerder dat de veiligheidsdienst zich zal richten op de vraag „uit welke hoek dit komt”.

Op zevenentwintig plekken in Nederland zijn materialen op het spoor gelegd, zegt ProRail dinsdag. Maar welke plekken dat zijn, wil de spoorbeheerder niet zeggen. Deze tien locaties zijn in ieder geval bevestigd.

In de provincie Gelderland gaat het om Brummen, Barneveld, Twello, Lunteren en Putten, meldt de politie Oost-Nederland. In Veenendaal heeft de politie buizen gevonden, aldus de politie Midden-Nederland – zo is ook te zien op beelden van de NOS. Verder zijn in de provincie Utrecht in Overberg en Oudewater materialen op het spoor aangetroffen.

In Olst in Overijssel zijn buizen gevonden en meegenomen. In Steenwijk is vroeg op dinsdagochtend een trein tegen materialen aangereden. Daarbij is de trein niet beschadigd geraakt en zijn geen gewonden gevallen.

Het zou Farmer Defence Force (FDF) niet verbazen als boeren betrokken zijn bij de grootschalige sabotageactie van dinsdagochtend. Dat zegt vicevoorzitter Sieta van Keimpema desgevraagd. Zij zegt dat organisatie zelf niet verantwoordelijk is. „Verwacht van ons geen statement waarin wij deze actie opeisen.”

Dat zij zich kan voorstellen dat boeren het spoor in het oosten van Nederland zouden kunnen hebben platgelegd, is volgens Keimpema „een indicatie voor de boosheid en wanhoop onder boeren”. Ze verwijst naar de ‘reflectie’ van het Planbureau voor de Leefomgeving, dat vorige week uit de stikstofplannen van het kabinet de conclusie trok dat „de verwachting is dat door de maatregelen in het pakket (emissienormen, grondgebondenheid) veel bedrijven uiteindelijk de keuze (moeten) maken om te stoppen”. En ze verwijst naar berichtgeving dat de boerenhulplijn Taboer, sinds de Kamerbrief waarin het kabinet zijn plannen bekendmaakte, tientallen telefoontjes van bezorgde boeren krijgt.

Van Keimpema was aanwezig bij een vergadering van boeren in Nijkerk, vorige week donderdag, waar volgens haar de stemming was: publieksvriendelijke acties zijn niet meer genoeg om de aandacht van politiek Den Haag te trekken. FDF heeft zijn achterban opgeroepen brandjes te stichten in hooibalen in weilanden langs de wegen. „En er zijn nog andere acties in voorbereiding.”

Dinsdagmiddag komen vier boerenorganisaties opnieuw bijeen in Nijkerk, voor een besloten overleg.

Het treinverkeer wordt „deels gefaseerd” weer opgestart. Op de meeste trajecten kunnen weer treinen rijden. Dat heeft een woordvoerder van de NS dinsdag aan persbureau ANP laten weten. De woordvoerder zegt dat reizigers de rest van de middag rekening moeten houden met vertragingen. Op het traject tussen Amersfoort en Apeldoorn rijden nog geen treinen.

Grote delen van het spoor in Noord- en Oost-Nederland werden dinsdagochtend getroffen door storingen. Volgens ProRail zijn de storingen het gevolg van sabotage. NS-topman Wouter Koolmees zegt geschrokken te zijn van de vermoedelijke sabotage. „Ik vertrouw erop dat we snel duidelijkheid over de toedracht krijgen”, zegt Koolmees tegen het ANP.

Door een grootschalige treinstoring rijden treinen in het midden, oosten en noorden van Nederland dinsdagochtend niet of vertraagd. Dat meldt ProRail. Op meerdere plekken op het spoor zijn „materialen aangetroffen die daar bewust zijn neergelegd” en waardoor storingen ontstaan. „Er lijkt sprake van sabotage.” Of er een verband is met Prinsjesdag in Den Haag deze dinsdag, is niet duidelijk.

De storing ontstond rond 5.30 uur en speelt inmiddels op vierentwintig plekken, zegt een woordvoerder. Op een deel van die plekken zijn buizen aangetroffen die waren vastgemaakt aan het spoor. Verschillende storingen worden nog onderzocht, maar de buizen zijn op dusdanig veel plekken aangetroffen, dat de spoorbeheerder ervan uitgaat dat ze alle storingen veroorzaken. Waar de buizen van gemaakt zijn, wil de woordvoerder niet zeggen. De politie doet onderzoek.

Volgens de reisplanner van NS, die ook hapert, rijden er onder meer geen treinen tussen Amersfoort en Deventer, Zwolle en Zutphen, Zwolle en Leeuwarden en tussen Utrecht en Arnhem.

De beheerder van het spoorwegnet noemt wat er dinsdagochtend gebeurt een ‘sectiestoring’ – een storing in het beveiligingssysteem. Doordat er materialen op het spoor liggen, lijkt het spoor bezet en gaan seinen op rood. Daardoor kan het ook zo zijn dat spoorovergangen dicht blijven, waardoor verkeer er niet langs kan.

ProRail-medewerkers zijn bezig de materialen op te ruimen. Daarvoor gaan ze naar zogeheten baanvakken – delen van het spoor – waarbinnen een storing is gemeld, zegt een woordvoerder van ProRail. Die baanvakken kunnen groot zijn, waardoor het tijd kost om de oorzaak van een storing te vinden.

Bij Steenwijk is een trein dinsdagochtend in aanraking gekomen met materiaal op het spoor, bevestigt ProRail. Ook daar werd materiaal aangetroffen. Of het dezelfde buizen als op andere plekken waren, kan een woordvoerder niet zeggen. In ieder geval waren de seinen daar niet verstoord, waardoor de trein er gewoon reed. „Het heeft geen gevolgen gehad voor de trein”, schrijft ProRail. Er zijn geen gewonden gevallen.

Vorige zomer kwam het treinverkeer rond Schiphol stil te liggen na een brand op het spoor, net na de Schipholtunnel. Het gebeurde op de eerste dag van de NAVO-top in Den Haag. Het treinverkeer lag urenlang stil. De politie zei die dag „nadrukkelijk rekening” te houden met het scenario dat het spoor was gesaboteerd.

Frankrijk, Duitsland en Italië

Vorige week vrijdag ontspoorde in Frankrijk een trein nadat die botste op een stuk rails dat op het spoor was gelegd. De trein ontspoorde, 44 mensen raakten gewond. De openbaar aanklager zei dat opzet het meest voor de hand liggende scenario was. Het stuk rails woog tussen de 250 en 300 kilo.

Hervé Morin, voorzitter van de regio Normandië, zei tegen persbureau AFP: „Zo’n stuk metaal komt niet vanzelf op het spoor terecht, zeker niet als je bedenkt dat een uur eerder een trein hetzelfde traject passeerde en er in de tussentijd geen onderhoudswerkzaamheden werden verricht.”

Op 10 juli werd brand gesticht in een kabelgoot langs het spoor tussen Keulen en Düsseldorf. Gevolg: het treinverkeer op een van de drukste verbindingen in Duitsland kwam compleet stil te liggen. De brandstichting werd opgeëist door een extremistische groep klimaatactivisten die zichzelf Kommando Angry Birds noemt. In een verklaring op het Duitse bulletinboard Indymedia schrijft deze groep dat de ‘tijd voor verzoening voorbij is’.

In heel Duitsland werden in de eerste helft van het jaar 2.200 gevallen van sabotage aan het spoornet geteld. Tussen januari en juni werden op verschillende plaatsen aanslagen gepleegd of spoorwegmaterialen geroofd. Dat melde Bild Zeitung op basis van interne documenten van de Duitse spoorwegen, Deutsche Bahn.

In Italië werden dit jaar tot tweemaal toe aanslagen gepleegd op het spoor. In januari, kort voor het begin van de Olympische Winterspelen in Milaan, werd brand gesticht op het traject tussen Bologna en Venetië. De politie vond explosieven en doorgesneden kabels in de directe nabijheid. Later trof de politie nog een explosief aan in de buurt van Bologna. Bij Pesaro, aan de Adriatische kust, werd een wissel in brand gestoken. Een anarchistische groep eiste de verantwoordelijkheid voor de sabotage op.

In februari, toen de Spelen nog altijd gaande waren, raakte het verkeer van de hogesnelheidslijn ontregeld door sabotage tussen Rome en Florence, en Rome en Napels. Ook deze aanslagen werden opgeëist door een anarchistische groepering, die een verklaring achterliet op een webpagina ispirazione.noblogs.org, die kort daarna uit de lucht ging. In juni arresteerde de Italiaanse politie zeven verdachten uit anarchistische hoek, die echter op last van een herzieningsrechtbank in juli weer zijn vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs.

Lees ook

Spoor in Nederland slecht beveiligd tegen sabotage: situatie ‘zorgwekkend’