Het praktische brein leert anders: zadel leerlingen niet op met dictees en rijtjes sommen

Wat een ophef weer over de PISA-scores. Het wereldwijd vergelijkende onderzoek over de leerprestaties van vijftienjarigen leidde opnieuw tot paniek in onderwijsland en daarbuiten. De reacties waren vooraf al uit te tekenen: meer aandacht voor basisvaardigheden, en wel meteen! Maar zou het werkelijk?

Meer taal en rekenen is al sinds de commissie-Dijsselbloem (2008) het vaste recept voor de Haagse politiek. Concreet betekent het: kinderen meer uur in de week opsluiten met dictees en rijtjes sommen. Maar werkt het? Nou, nee.

De leesvaardigheid was stabiel in 2009 en 2012, om daarna als een plumpudding in te zakken in 2015, 2018 en 2022 tot ver onder het OESO-gemiddelde. Wiskunde dan? Misschien iets minder zorgelijk, want nog altijd boven het internationaal gemiddelde. Maar er is wel sprake van een onmiskenbare duikvlucht, met een kleine opleving in 2018. Bij natuurwetenschappen hetzelfde beeld van geleidelijke teloorgang: van een overpresterend land naar EU-gemiddelde. Gelooft u zelf dat meer aandacht voor taal en rekenen dit keer wel gaat werken, na zes achtereenvolgende dalingen bij PISA?

Als we doen wat we deden, krijgen we wat we kregen. Dat geldt in grote mate zeker voor de leerlingen op onze scholen, de scholen voor praktijkonderwijs  en het beroepsgerichte vmbo. Deze scholieren leren met het praktische brein. Laat er geen misverstand over bestaan: dat betekent niet dat ze niet kunnen leren lezen of rekenen. Ze leren alleen niet zomaar uit een boekje. Zet ze op lijstjes met d’s en t’s en staartdelingen, en ze haken af. Zet ze in een bakkerij met maatbekers, weegschalen en recepten, en ze pikken rekenen, lezen en spelling op. Vervolgens kunnen ze alle kanten uit,en ze hoeven nie voor het leven vast te zitten aan het bakkersvak.

Lees ook

Vijftienjarigen lezen opnieuw slechter dan drie jaar geleden, voor vier op de tien dreigt nu laaggeletterdheid

Toetslogica

Dat praktische brein leert niet alleen anders, je beoordeelt het ook anders. Op het praktijkonderwijs toetsen we sowieso al veel minder – een verademing voor onze leerlingen, die op de toetsen die ze wél krijgen en in de PISA-toets verrassend goed scoren. Op het beroepsgerichte vmbo wordt er wel centraal geëxamineerd, maar met oog voor het praktische leren. Daar werken we met een centraal schriftelijk en praktisch eindexamen (CSPE).

Vergelijk maar eens de volgende opgaven.

Eerst PISA: Een verhuisbedrijf verhuurt een bestelbus. De totale kosten van de bestelbus bestaan uit een vast bedrag per dag én een variabel bedrag per gereden kilometer. Rit 1: 100 kilometer gereden, totale kosten 80 euro. Rit 2: 300 kilometer gereden, totale kosten: 140 euro. Vraag: hoeveel kost het huren van de bestelbus per gereden kilometer?

Dan CSPE: Je gaat een houten schutting maken. De schutting wordt in totaal 12 meter lang. Je gebruikt houten planken die elk 15 centimeter breed zijn. Tussen de planken laat je telkens een tussenruimte van 5 centimeter open. Bereken hoeveel planken je in totaal nodig hebt voor deze schutting.

De laatste vraag is specifiek voor leerlingen met het profiel bouwen, wonen en interieur. Ze zien de situatie letterlijk voor zich. Maar ze moeten meer moeite doen om zich een voorstelling te kunnen maken van het huren van een verhuisbusje. Maakt dat ze minder rekenvaardig? Volgens de toetslogica wel, in de echte wereld niet.

Daaruit volgt een schone taak voor staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs (VVD). Zij roept sinds haar aantreden op tot een herwaardering van de praktische vaardigheden in het onderwijs. Hulde daarvoor. Maar dat vraagt om erkenning en waardering voor leerlingen in de praktijk- en beroepsgerichte leerroutes van het voortgezet onderwijs. De huidige manier van toetsing is gericht op leerlingen in het meer theoretische deel van het onderwijs, en niet op leerlingen met een meer praktisch ingesteld brein. Het beeld dat dit minderwaardig is aan het theoretisch onderwijs, is hardnekkig. Een heldere kabinetsvisie en een volwaardige curriculumontwikkeling voor het praktisch leren zijn nodig om dit te doorbreken, zo bepleitten wij dit voorjaar in ons manifest.

Laten we leerlingen in het praktijk- en beroepsgericht onderwijs daarom niet overladen met een manier van leren en examineren die uitgaat van de theoretische leerling als norm. Geen dictees en rekentoetsen, maar praktisch laten leren en examineren, zoals met maatbekers en recepten in een bakkerij. Dan hoeven we de volgende keer minder in paniek te raken over de PISA-scores.

Lees ook

Dalende leesvaardigheid is niet alleen te wijten aan het onderwijs, zegt hoogleraar Maarten Wolbers. ‘De samenleving heeft een probleem’